امیر پریزادهموند پایگاه اطلاع رسانی برای نجات یادمانهای باستانی

شامگاه 85/12/25 به همراه تنی چند از علاقمندان حفظ آثار پیشینیان با مدیرّیت پایگاه اطلاع رسانی برای نجات یادمان های باستانی ، به سوی پاسارگاد حركت نمودیم .
علت رفتن به پاسارگاد ، دیدن دوباره تنگه بلاغی و اعلام كشف كاخی از سال های نخستین حكومت داریوش اوّل توسط آقای محمد تقی عطائی  ، سرپرست ایرانی هیئت مشترك ایران و فرانسه بود .
پیش از رسیدن به كشفیات جدید ، می بایست از گذرگاه " دختر بر " عبور می كردیم .
این گذرگاه در محوطه ی TB8  واقع شده و دارای طول 250 متر و به پهنای 2 مترو به بلندای 10 متربه نحو اعجاز آمیزی تراشیده شده است و از شاهكار های راه شاهی می باشد .
این گذرگاه توسط طرف فرانسوی  گروه آقای رمی بوشارلابعنوان كانال آبرسانی معرفی شده ،‌اما آقای عطائی معتقدند كه در ابتدا بعنوان آب نما استفاده می گردیده است .
قسمت شاهكار این معبر ؛‌ بخشی دیده شد كه از سوی آقای عطائی بعنوان شترگلوی راه شاهی معرفی گردید .
در طول این گذرگاه 6 دخمه یا غار (به زبان محلی اشكاف ) در دل كوه مربوط دوره فرا هخامنشی وجود داشته كه پیش از اكتشاف توسط افراد به غارت رفته است .
پس ازگذر از معبر " دختر بر " به كاخ تازه كشف شده در محوطه 34 رسیدیم .
به گفته آقای عطائی سرپرست ایرانی هیئت مشترك ایران و فرانسه :
عملیات اكتشافی از اردیبهشت ماه 1385 شروع شده كه با انبوهی از سنگ های بزرگ روبرو شدیم كه مربوط به حفاری های غیر مجاز در سال 1381 توسط لدر فردی صورت گرفته است .
به دید آقای عطائی این كاخ ، محل اطراق شكارگاه داریوش اول بوده است .
ایوان این كوشك رو به كوهی است كه پیشتر درآن آبشار زیبائی وجود داشته وهم اكنون نیز آثار وجود آبشار رویت می شود .
ضمن آنكه این كوشك در جای معمولی ساخته نشده است و محل قرار گرفتن آن خطرناك می باشد .
از یك طرف به آبشار زیبای آن زمان و از سوئی به رود پلوار مشرف شده است .
همانگونه كه می دانیم در آن زمان كاخ ها در كناره رودها ساخته نمی شده است .
سكوئی به طول 24*30 متر و 4 فوندانسیون سنگین و 4 تخته سنگ زیر پای ستون كه بر روی هم قرار
می گیرد وبر روی بستر شنی جهت استحكام بیشتر واقع شده است .
این بستر شنی به عمق 2 متر با انبوهی از شن دستی كوبیده شده انباشته شده ، سپس روی آن سازه قرار گرفته است .
در ایوان كاخ 2 پایه ستون ودر كل كوشك 4 اتاق وجود دارد .
عرض پایه ستون 65 سانتی متر كه مشخص می كند ارتفاع این كاخ 6 متر بوده است .
همچنین به انباشته هائی از زغال در اطراف سكو مییابیم كه بدلیل حفاری نشدن آن ،  مشخص نیست برای منظور خاصی بوده و یا به جهت آتش سوزی احتمالی كوشك این انباشت صورت گرفته است .
كشف جالب تر یك تیر چوبی 4 متری است با 20سانتی مترعرض كه بعنوان تیر سقف كوشك استفاده می شده و بایستی برشی از آنرا برای آزمایش زمان دقیق به آزمایشگاه تخمین زمان یكی از دانشگاههای امریكا ارسال نمود .
پایه ستون زیبائی متعلق به 500 سال پیش از میلاد كشف شده و پایه ستونهای دیگری در حال بیرون آمدن از دل خاك می باشد .
تزئین ایوان برنگ سبزبروی كاه گل و خشت بوده كه اكنون نیز وجود دارد .
داریوش اجازه نمی داده تا عشایر از این تنگه بگذرند به دلیل آنكه دشتی مملو از مرتع برای دامداری وجود داشته است و پس از انقراض پادشاهی وی ، هجوم عشایر را به این منطقه می بینیم .
و در نهایت آقای محمد تقی عطائی  ، سرپرست ایرانی هیئت مشترك ایران و فرانسه معتقد است این منطقه  ، پردیس شاهی بوده است .
از ایشان پرسیدم اكنون دغدغه اصلی هیئت شما چیست ؟
ایشان اظهار داشتند :
آثاری كه در محدوده دریاچه  قرار می گرفت در ابتدا نگرانی اصلی ما بود ، اما ظرف سه سال گذشته فعالیت ها و كاوش های مستمر باستانشناسی انجام شده است .
اما دغدغه و نگرانی اكنون ما دیگر تنگه بلاغی نیست ؛ بلكه رشد و تسریع گل سنگ ها در مجموعه جهانی میراث فرهنگی و بالطبع فرسایش بناهای سنگی خصوصا آرامگاه كوروش كه این مورد خارج از تخصص ها و محدوده اختیارات پژوهشكده باستانی بوده و می بایست پژوهشكده حفاظت و مرمت سازمان میراث فرهنگی در باره این خطر بصورت شفاف تصمیم گیری و اعلام نظر نماید .
گل سنگ بصورت طبیعی روی سنگ ها رشد می كند این فرآیند هم اكنون بر روی سازه های سنگی محوطه میراث جهانی پاسارگاد به سازگاری رسیده است اما با احداث سد سیوند یك عامل مضاعف رطوبتی به منطقه وارد شده و باعث تسریع و شدید گل سنگ ها و در نهایت تبدیل  آثارسنگی به خاك خواهد بود .
 
 
ظهر 25 اسپند ماه ، با كوله باری از غم به تهران بازگشتیم ...
 
همه نیكوی باد و مردمی                   جوانمردی و خوردن و خرّمی
جز اینت نبینم همی بهره یی               اگر كهتر آیی و گر شهره یی
اگر ماند ایدر را ز تونام زشت                بدانجا نیایی تو خرم بهشت
چنین است رسم سرای كهن              سكندر شد و ماند ایدر سخن چو او سی و شش پادشاه را بكشت  نگر تا چه دارد ز گیتی به مشت بر آورد پر مایه ده شارستان        شد آن شارستان ها كنون خارستان
بجست آنچ هرگز نجستست كس    سخن ماند از او اندر آفاق و بس
سخن به كه ویران نگردد سخن    چو از برف و باران سرای كهن       
گذشتم از این سد اسكندری          همه بهتری باد با دو نیك اختری
اگر چند هم بگذرد روزگار                         نوشته بماند زما یادگار
اگر صد بمانی و گر صد هزار              به خاك اندر آید سرانجام كار

ضمنا این نوشته بر روی تارنمای امیر پریزاد www.amirparizad.com قرار گرفته است.