موهانداس كارامچاند گاندی، مشهور به مهاتما گاندی (1948.1869) رهبر بزرگ استقلال هند از یوغ استعمار پیر انگلیس ،‌از معدود رهبرانی بود كه از روشهای معمول در مبارزات آزادیبخش استفاده نكرد ،‌بلكه با سلاح عشق و ایمان ، و اهرم مبارزه منفی توانست به سلطه بی چون و چرای استعمار در كشورش پایان بخشد.

الف ) مطالعه قرآن یكی از منابع آگاهی بخش به او در مسیر مبارزه منفی

او می گفت: من عقیده دارم كه تورات و انجیل و قرآن به اندازه وداها ( كتاب مقدس هندوان ) الهامات الهی دارند و مقدس هستند و می افزاید : من همان خدا را كه در كتاب مقدس هندوان می شناسم ، در قرآن هم می بینم.

گفتنی است ،‌گاندی مطالعه جدی پیرامون اسلام و قرآن را در سالهای جوانی در دوران اقامت خویش در آفریقای جنوبی (1914.1893) آغاز كرد و این كار تا اواخر عمر او ،‌بویژه در خلوت زندان های مكرری كه داشت ، ادامه داشت ، ادامه یافت . جودیت براون در شرح روزگار اقامت گاندی در آفریقای جنوبی می نویسد: « معاشران جدید و مسلمان گاندی به او اصرار كردند اسلام را مطالعه كند . می دانیم او ترجمه قرآن را خریده و خوانده و در آن زمان كتب دیگری هم درباره اسلام مطالعه كرده است .

ویلیام شایرر، خبرنگار مشهور امریكایی كه مدتی با گاندی محشور بوده است،‌ می نویسد: در جلسات نیایش غروب گاندی…. حضار ،‌دسته جمعی آیاتی از كتاب مقدس را زمزمه می كردند. ادعیه آنها تنها از كتاب مقدس هندو … نبود،‌بلكه قطعاتی از انجیل و آیاتی از قرآن نیز قرائت می شد. او نه تنها خود قرآن را بدقت مطالعه می كرد،‌ بلكه دیگران را نیز تشویق می كرد این كتاب آسمانی را نیك بخوانند. شایرر همچنین می نویسد: من « به گاندی واقعا مدیون هستم، زیرا روح و فكر مرا آماده ساخت تا نسبت به زیبایی ، درایت …، بوداییسم و تا حدی در مورد قرآن توجه و درك عمیق تری پیدا كنم….» و بالاخره روزی هم كه گاندی توسط یك هندوی افراطی ترور شد، اموال او به شرح زیر صورت برداری شد: یك عینك ، دو جفت كفش چرمی ، یك قاشق چوبی، یك لنگ خونین( كه دور خود می بست )، دو كاسه چوبی ،‌یك ساعت جیبی ، یك نمكدان و كتب مقدس كلیه ادیان از جمله ، قرآن كریم).

ب ) اصرار بر روزه گاندی

در دوران اقامت در آفریقای جنوبی ، با دوستان جدیدی روبه رو شد كه او را با اسلام آشنا كردند و در مبازره و شكل دادن به زندگی اجتماعی جدیدش ، نقش بسیار داشتند. او در زندگینامه اش به روزگاری اشاره می كند كه مدرسه ای داشت و جوانان و كودكانی از ادیان مختلف در آن تحصیل می كردند. و در ادامه می نویسد: در ماه رمضان به مسلمانها گفتم حتماً روزه بگیرید.
خودم قصد روزه از صبح تا غروب را داشتم ،‌ ولی مسلمانان و مسیحی ها و هندوان و پارسی ها ( زرتشتی های هند) گفتم در این امر با من همكاری كنند. برای آنها شرح دادم انسان باید در هر كاری كه فردی به منظور خودداری و تصون از {نگهداری} نفس انجام می دهد،‌ شركت كند. بسیاری از دوستان … از این پیشنهادم حسن استقبال كردند. جوانان هندو و زرتشتی در هر قسمت ،‌ از مسلمان ها متابعت نمی كردند. زیرا لازم هم نبود. مسلمانان برای صرف افطار تا غروب آفتاب و چند لحظه بعد از آن صبر می كردند. ولی دیگران كه چنین نمی كردند،‌فرصت داشتند برای دوستان مسلمان غذاهای خوب تهیه كنند و سفره بچینند… نتیجه این تجربیات آن شد كه عموم مردم به ارزش روزه گرفتن پی بردند و روحیه جدیدی به وجود آمد… او به این حد بسنده نكرد « حتی كار را بدانجا كشاند كه در احترام به ماه رمضان ، اعضای غیر مسلمان را نیز وادار نمود روزانه به خوردن یك وعده غذا ،‌آن هم هنگام افطار در كنار مسلمانان،‌ اكتفا نمایند.

گاندی روزه را به مثابه ابزار مهمی در مبازره منفی می دانست . سلاح كارساز او ، كه با آن بن بست ها را می شكست ، روزه بود ( 16 بار روزه در 35 سال ). او روزه را با مراسم عبادی خاص همچون قرائت آیاتی از قرآن و انجیل و كتاب مقدس هندوان می گشود. مهاتما گاندی همچنین اعلام كرد كه از سیره شخص پیامبر اسلام (ص) آموخته كه روزه انسان را به خدا متوكل می كند و راه را به سوی مكاشفه الهی می گشاید.