کلنل محمدتقی خان پسیان ،نخستین خلبان ایرانی 

در سال 1309 هجری قمری در محله سرخاب تبریز طفلی پا به عرصه وجود نهاد كه محمدتقی نامیده شد. پدرش یاور محمدباقرخان پسیان از ایلات كرد منطقه و مادرش فاطمه سلطان عزت‌الحاجیه از همان كودكی در تربیت فرزند كوشیدند. 

دوران تحصیلات ابتدایی خود را در تبریز به پایان برد و در سال 1324 هجری قمری برای تكمیل تحصیلات به تهران آمد و وارد مدرسه نظام شد. او در سال 1329 هجری قمری با درجه نایب دومی وارد خدمت شد و مدارج ترقی را یكی بعد از دیگری پیمود. در سال 1331 هجری قمری وارد مدرسه صاحب‌منصبان ژاندارمری شده در سال 1332ق در جنگی كه با الوار در بروجرد داشت شجاعانه جنگید و مجروح شد. 

وی پس از پیروزی از سوی ستاد ژاندارمری به درجه یاوری رسید. در 20 رجب 1332ق به ریاست باطالیان همدان منصوب گشت. هنگام جنگ جهانی اول همراه ملّیون به مبارزه پرداخت و از خود شجاعت بسیار نشان داد به طوری كه آوازه شجاعت او در جنگ با روسها حتی به خارج از ایران رسید. 

او پس از عقب نشینی ملیون به ناچار به آلمان رفت، اما پس از اتمام جنگ به ایران بازگشت و اندكی بعد به سمت ریاست ژاندارمری خراسان رسید. در آن زمان قوام‌السلطنه حاكم خراسان بود و كلنل به محض ورود مشغول به اصلاح امور و برقراری امنیت شد و با سختگیری بر كارپردازان دستگاه والی، قوام‌السلطنه را از خود رنجاند. 

پس از كودتای سوم اسفند 1299 و روی كار آمدن دولت سید ضیاالدین طباطبایی، كلنل پسیان طبق دستور رئیس دولت اقدام به دستگیری قوام‌السلطنه كرد (13 فروردین 1300خ) و او را تحت الحفظ به تهران فرستاد اما پس از مدتی سید ضیاالدین متواری شد و قوام‌السلطنه خود به نخست‌وزیری رسید و كشمكش میان كلنل و قوام شروع شد. قوام‌السلطنه، نجدالسلطنه را به حكومت خراسان گمارد اما كلنل كه از حكومت قوام‌السلطنه بیمناك شده بود به فكر طغیان افتاد و مصمم شد كه خود زمام امور خراسان را در دست بگیرد. بدین نیت هنوز چند روزی از كفالت نجدالسلطنه نگذشته بود كه بدون بهانه و بی مقدمه شخص نامبرده را توقیف كرده، اداره حكومتی را خود در دست گرفت و جمعی از ارباب نفوذ شهر كه مخل امنیت می‌شمرد توقیف و تبعید كرد. 

در مرداد 1300 دولت بار دیگر صمصام‌السلطنه بختیاری را به حكومت خراسان منصوب كرد و صمصام‌السلطنه نیز برای دلجویی یا فریب كلنل محمدتقی خان پسیان با آگاهی از محبوبیت و نفوذ او در خراسان او را طی حكمی به كفالت ایالت خراسان منصوب نمود و با او مدارا نمود. 

اما در اواخر مرداد 1300شمسی قوام‌السلطنه با كلنل علناً مخالفت كرد و بدو پیشنهاد نمود تحت شرایط زیر كشور ترك كند: 

1. كلنل حقوق دو ساله خود را برداشته به اروپا مسافرت كند. 

2. محاسبات را ظرف 15 روز بسته و امور ایالت را به تولیت آستانه واگذار كند. 

3. به تمام افسران ژاندارم و اهالی محل دولت تأمین دهد. 

4. از طرف دولت به قوای ایلیات توصیه خواهد شد كه با كلنل مدارا كرده او را به سرحد برسانند. 

اما كلنل این پیشنهاد را نپذیرفت و قوام طی تلگراف‌هایی برای حاكمان و خوانین منطقه كلنل را یاغی و متمرد خواند و دستور شورش علیه او را صادر كرد. بدین ترتیب سردار معزز والی بجنورد، شجاع‌الملك رئیس ایل هزاره، شوكت‌السلطنه و سید حیدر رؤسای طوایف سریری و سالار خان بلوچ جهت جنگ با كلنل بسیج شدند. 

امیر شوكت‌الملك خواهان خاتمه قضیه با صلح و آشتی بود و در حالی كه شرایط ملاقاتی را با كلنل در گناباد فراهم نمود، سردار معزز با كردهای قوچانی به شهر قوچان حمله كرده ژاندارمری را خلع سلاح نموده و قوچان را متصرف شدند. 

كلنل به محض شنیدن این خبر گناباد را ترك كرد و راهی قوچان شد و در جعفرآباد دو فرسنگی قوچان جنگ سختی بین قوای كلنل و كردهای قوچانی شروع شد و كلنل شخصاً در تپه‌های جعفرآباد با تفنگ و شصت تیر جنگید و به دلیل محاصره شدید و اتمام مهمات، ناجوانمردانه كشته شد. سر كلنل توسط كردهای قوچانی از بدن جدا گشت. 

پس از رسیدن خبر شكست ژاندارمری و مرگ كلنل، محمودخان نوذری بلافاصله دولت را از قتل كلنل آگاه ساخت و خود نیز اظهار اطاعت نمود. جنازه و سر كلنل در 15 میزان هجری شمسی1300 با تجلیل و احترامات نظامی فراوان به مشهد وارد شد و عده بسیاری از اهالی شهر و افراد ژاندارم در حالی كه گریه می‌كردند آن را مشایعت كردند. 

سران ژاندارمری و بعضی از هواخواهان كلنل نطق‌های پر حرارتی ایراد كردند و در حالی كه جمعیت بسیاری گرد آمده بود و احساسات شدیدی از خود بروز می‌داد سر و جنازه او را در مقبره نادرشاه دفن كردند و پس از شهادت او نیز هر ساله به مدت پنج سال عزاداری‌های مفصلی در مشهد انجام شد تا اینكه پس از به قدرت رسیدن سلسله پهلوی انجام مراسم عزاداری و سالگرد به مناسبت این فاجعه ممنوع گشت.

کلنل در مدتی که در آلمان به دلیل بیماری ورم کبد تحت درمان بود خلبانی را نیز آموخت. به گفته خود کلنل بعد از 44 مرتبه پرواز ناچار به ترک آن شده است.او پس از جنگ تمام شدن جنگ جهانی به دلیل خدمات شایانش نشان صلیب آهنین آلمان را دریافت کرد. 

بر مزار کلنل شعری از عارف قزوینی نقش بسته است: 
این سر که نشان سرپرستی ست 
امروز رها ز قید هستی ست 
با دیده عبرتش ببینید 
کاین عاقبت وطن پرستی ست