به نام خدا و با سلام و احترام؛ ادیان و مكاتب گوناگونِ الهى و بشرى، نظریات گونه گونى درباره شخصیت انسان , اعم از زن و مرد, ارایه كرده اند; از این رو, هرگز یك بینش درباره انسان , در جهان وجود نداشته است . در طول زمان , از دیر باز تا كنون , زن گاه مقامى الهى یافته و مظهر همه عشق ها و زیبایى ها تلقى شده و گاه در مقام فریبایى فتنه انگیزى قرار گرفته است .

در منطق (یونان قدیم ) زن موجودى پاك نشدنى بود و از هرگونه كارى جز خدمتگزارى و ارضاى غریزه جنسى منع مى گشت . زورپاى یونانى , زنان را موجوداتى با (گیسوان بلند و عقل هاى كوتاه ) مى شمرد! این ضرب المثل درمیان ملت ها دهان به دهان گشت و در ادبیات هر كشور ترجمه مى شد.

(سقراط حكیم ) سلوك با زن را یك نوع زجر و ریاضت سخت مى شمرد كه براى تقویت اراده و مالكیت برنفس , چشیدن این زهر و كشیدن این زجر سودمند بود!

در (روم ) روغن داغ بر بدن زن هاى بدبخت مى ریختند! آن ها را به دُم اسب ها مى بستند و اسب ها را به سرعت مى راندند! زن هاى بیچاره دست و پا شكسته را به ستون ها مى بستند و از فراز مجسمه ها آتش بر بدنشان مى ریختند!

در (چین ) زن ها آب هاى گِل آلودى نامیده مى شدند كه نیك بختى و ثروت را مى شویند!

در (آیین هندو) و گروهى دیگر در آن دیار, زنان را پس از مرگ شوهر, به علت فقدان روح باقى , فداى شوهرمى نمودند و آنان را با تشریفاتى خاص در كنار جسد شوهر آتش مى زدند و مى سوزاندند!

تاریخ از این گونه جنایات انباشته است .

ملاحظه مى فرمایید عدمِ شناخت صحیح زن , از دیرباز, سبب انحرافات بسیارى در جوامع بشرى شده است ;گروهى به آزار و شكنجه و تضییع حقوق انسانىِ او برخاستند; گروهى دیگر تنها به استفادهء ابزارى از او همت گماردند و شخصیتش را در حدّ یك خدمتكار و ابزار اطفاى شهوات پایین آوردند; گروهى دیگر سعى كردندجنسیت او را فراموش كنند و نقش اصلى و مهم او را نادیده بگیرند و در تساوى و برابرى او با مردان تلاش كنند. حال آن كه همه اینان , با افراط و تفریطهایشان , شخصیت و فضیلت و منزلت زن را به نحوى پایمال كردند و ارزش هاى این مخلوق الهى را نابود ساختند.

این ها فراموش كردند زن همچون موجودات دیگر, داراى ظرفیت ها و توانمندى ها و خصوصیات خود مى باشدو تا هدف از خلقتش شناخته نشود, احقاق حقوق او ناممكن و ناشدنى است .

بدین ترتیب , تنها راه بازگرداندن شخصیت پایمال شدهء زن در طول تاریخ , شناخت دوبارهء او و ارزش هاى وجودى او است . یكى از مهم ترین سؤالاتى كه در ابتداى تحقیق دربارهء شخصیت زن باید به آن پرداخت , این است كه آیا مرد و زن در اصل آفرینش با هم تفاوت دارند؟

قرآن مى گوید: «اى مردم , از پروردگارتان كه شما را از نفس واحده آفرید و جفتش را نیز از او آفرید و از آن دو,مردان و زنان بسیارى پراكند, پروا دارید. و از خدایى كه به نام او از هم دیگر درخواست مى كنید, پروا كنید و خویشان خود را ـ فراموش نكنید ـ كه خدا همواره بر شما نگهبان است ».(1)

آیت اللّه جوادى آملى درباره این آیه مى نویسد: منظور از نفس در این آیه گوهر و ذات و ا صل و واقعیت عینى شىء است . مفاد آیه مزبور اوّلاً این است كه همه انسان ها از هر صنف خواه زن و خواه مرد (زیرا كلمه ناس شامل همگان مى شود) از یك ذات و گوهر خلق شده اند و مبدأ آفرینش همه افراد یك چیز است . ثانیاً اولین زن كه همسراولین مرد است , او هم از ذات و گوهر عینى آفریده شد, نه از گوهر دیگر و نه فرع بر مرد و زاید بر او و طفیلى وى .(2) زن و مرد از یك اصل ریشه مى گیرند و كسى را بر دیگرى برترى و فضیلتى از جهت آفرینش نیست و خداوندیكى را كامل و دیگرى را ناقص نیافرید. به هیچ مبحث و دیباچه اى قضا ننوشت براى مرد كمال و براى زن نقصان (3)

چرا خداوند زنان را آفرید؟

این دومین سؤالى است كه در شناخت شخصیت زن باید بدان جواب داد. جواب آن در یك جملهء كوتاه این است كه زن مایه آرامش و سكون انسان است . در عهد عتیق مى خوانیم : <و خداوند خوابى گران بر آدم مستولى گردانید تا بخفت و یكى از دنده هایش را گرفت (4) و گوشت در جایش پركرد و خداوند آن دنده را كه از آدم گرفته بود, زنىبنا كرد و وى را نزد آدم آورد و آدم گفت : این است استخوانى از استخوان هایم و گوشتى از گوشتم . از این سبب (نساء) نامیده مى شوند, زیرا از انسان گرفته شد. از این سبب , مرد, پدر و مادر خود را ترك كرده , به زن خویش خواهد پیوست و یك تن خواهند بود.(5)

ملاحظه مى كنید علاقه و محبت میان زن و مرد, سبب گرایش آن ها به هم شده و در حقیقت با همبستگى , یك تن خواهند بود. زن , جزء مكمّل مرد در زندگى است . در آیه اى از قرآن همین معنا را مى یابیم : «و از نشانه هاى او این است كه از خودتان همسرانى براى شما آفرید تا بدان ها آرام گیرید و میانتان دوستى و رحمت نهاد. آرى , در این نعمت براى مردمى كه مى اندیشند, نشانه هایى است ».(6)

در این آیه خلقت زنان , از نشانه هاى خداوند ذكر شده و علت آن سكون و آرامش بیان شده است . مهر و محبت میان زن و مرد از نعمت ها و سنت هاى خداوند است كه در میان انسان ها بر قرار نمود. بنابراین حبّ زنان به مردان ومهر مردان به زنان , امرى خدادادى است . از همین آیه , نقش حساس زن در حفظ آرامش حیات آدمیان را مى تواندفهمید و به جایگاه حساس و مهم او پى برد.

همچنین در روایتى مى خوانیم : زراره از امام صادق سؤال كرد: نزد ما مردهمى هستند كه مى گویند خداوند حوا رااز بخش نهایى ضلع چپ آدم آفرید؟ امام صادق فرمود: خداوند از چنین نسبتى منزّه است ! آیا خداوند توان آن رانداشت ! آیا خداوند توان آن را نداشت كه همسر آدم را از غیر دندهء او خلق كند, تا بهانه به دست شفاعت كنندگان ندهدكه بگویند بعضى از اجزاى آدم با بعضى دیگر نكاح نمود؟! خداوند بعد از آفرینش آدم , حوا را به طور نوظهور پدیدآورید. آدم بعد از آگاهى از خلقت وى از پروردگارش پرسید: این كیست كه قرب و نگاه او مایه انس من شده است ؟خداوند فرمود: حوّا است ! آیا دوست دارى با تو باشد و مایه انس تو شود و با تو سخن بگوید و تابع تو باشد؟ آدم گفت :آرى , پروردگارا! تا زنده ام سپاس تو بر من لازم است ! خداوند فرمود: از من ازدواج با او را بخواه , چون صلاحیت همسرى تو را جهت تأمین علاقه جنسى نیز دارد. سپس آدم عرض كرد: من پیشنهاد ازدواج با وى را عرضه مى دارم ,رضاى شما در چیست ؟ خداوند فرمود: رضاى من در این است كه دین مرا به او بیاموزى . پس آدم به حوا گفت : نزد من بیا! حوا گفت : تو نزد من بیا! خداوند امر كرد آدم از جاى خود برخیزد و به طرف حوّا برود.(7)

مطالب مهم و سودمندى از این روایت استفاده مى گردد كه به بعضى اشاره مى شود:

1- خلقت حوا از ضلع و دندهء چپ آدم صحیح نیست ;

2- آفرینش حوا همانند خلقت آدم بدیع و نو و مستقل بود;

3- نزدیكى و نگاه آدم به حوا, مایه انس وى شد و خداوند همین اصل را پایه برقرارى ارتباط بین آن ها قرار داد.این اُنس انسانى قبل از ظهور غریزه شهوت جنسى بود, زیرا غریزه بعداً مطرح مى شود;

4- خداوند گرایش جنسى و شهوت را بر آدم القا نمود, در حالى كه انس و دوستى بر قرار شده بود.(8)

متأسفانه , ابزار انگارى زنان امروزه بسیار شایع است . اى كاش مردان و زنان مى دانستند خلقت انسان اهداف بلندتر و والاترى دارد و هیچ یك ابزار رفاه دیگرى نیست .

5- بهترین مهرین و صداق , تعلیم علوم الهى و آموختن دین است كه خداوند آن را به عنوان مهر حضرت حوا قرارداده ;

6- بعد از ازدواج , آدم به حوا گفت : نزد من بیا و به من رو كن و حوا به او گفت تو به من رو كن , و خداوند امر كردآدم برخیزد و به طرف حوا برود و این راز خواستگارى مرد از زن است .(9)

بهره هاى مشترك زن و مرد

از آیات و روایات بسیارى به دست مى آید زن و مرد داراى بهره هاى مشترك بسیارى در زندگى هستند كه به چند نمونه اشاره مى كنیم :

1- بهره بردارى از نعمات بهشت و نهى مشترك از درخت ممنوع : «اسكن انت و ذوجك الجنة و كلامنها رغذاحیث شئتما و لا تقربا هذه الشجره ...».(10)

2- اغواى هر دو توسط شیطان : «فأزلهما الشیطان فأخرجهما مما كانوا فیه ».(11)

3- توبه هر دو نزد پروردگار: «ربّنا ظلمنا انفسنا...».(12)

4- اشتراك در روح انسانى :«فاذا سویّته و نفخت فیه من روحى ».(13)

5- تسویه و تعدیل در خلقت : «لقد خلقنا الانسان فى أحسن تقویم ».(14)

6- ابزار ادراك : «و هو الّذى أنسألكم السمع و الابصار و الافئدة».(15)

7- فطرت الهى : «فطرة اللّه التى فطرالناس علیها».(16)

8- وجدان اخلاقى : «و نفس و ما سوّاها فالهمها فجورها و تقواها».(17)

9- حمل امانت الهى : «انّا عرضنا الامانة على السموات والارض و الجبال فأبین أن یحملنها و أشفق منها فعملهاالانسان ».(18)

10- عبادت : «و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون ».(19)

 در بیان ارزش هاى مشترك زن و مرد این حكایت از قرآن بسیار زیبا است .

«هنگامى كه اسماء بنت عمیس , همسر جعفر بن ابى طالب , از حبشه بازگشت , نزد زنان رسول خدا رفت وپرسید: آیا در قرآن مطلبى درباره زنان نازل شده است ؟ پاسخ منفى شنید. نزد رسول خدا آمد و گفت : زنان در خسران و زیان به سر مى برند, زیرا خداوند یاد نیكى از آنان نكرده است , آن گونه كه از مردان یاد مى كند.

سپس این آیه نازل شد: «مردان و زنان مسلمان , و مردان و زنان با ایمان , و مردان و زنان عبادت پیشه , و مردان وزنان راستگو و مردان و زنان شكیبا و مردان و زنان فروتن ومردان و زنان صدقه دهنده و مردان و زنان روزه دار و مردان وزنان پاكدامن و مردان و زنانى كه خدا را فراوان یاد مى كنند, خدا براى (همه) آنان آمرزشى و پاداشى بزرگ فراهم ساخته است ».(20) از این آیه مى توانیم میزان ارزش زنان را در مقایسه با مردان به دست آوریم . كاملاً واضح است كه زن و مرد هردو در ایمان , تقوا و طى مدارج كمال با هم تفاوتى ندارند و خداوند در مقابل اعمال نیك ایشان . پاداشى یكسان به آنان خواهد داد.

بنابراین دانستیم زن مانند مرد یك انسان است و داراى روح و رشد و كمال و فطرت الهى است . اختلاف زن ومرد, تنها در سایهء اختلاف خصوصیات ذاتى آن ها شكل مى گیرد, بدین ترتیب كه به علت وضع خاص فیزیكى , یكى مأمور به جهاد مى شود و دیگر مأمور به تربیت فرزند; یكى به رسیدگى به امورات خانه و یكى به كسب روزى درخارج آن و.... این خصوصیات و احكام آن به صورتى است كه هر یك از زن و مرد شخصیت مستقل و ممتاز خود راحفط مى كند و احساس پوچى و بیهودگى نمى نماید.

--------------------------------------------------

 1.نساء (4) آیه 1.

 2.زن در آیینه جلال و جمال , ص 44با تلخیص .

3.پروین اعتصامى .

4.در تأیید این مطلب كه زن از دندهء چپ مرد آفریده شد, روایاتى آمده است , ولى وجود روایات معارض این مطلب ـ در درجه اوّل ـ وبه قول استاد جوادى آملى , ضعف سند و ناتمامى دلالت ـ در درجه دوم ـ این روایات را مخدوش مى كند. متأسفانه این عقیده از قدیم در میان مردم وجود داشته است و شعراى بسیارى هم در هجو زنان آن را به كار برده اند; به طور مثال مكتبى مى گوید:

[زن از پهلوى چپ شد آفریده كس از چپ , راستى هرگز ندیده ]اما همان طور كه گفتیم این مطلب صحیح نیست .

5.تورات , سفر پیدایش , باب 2و 3 ص 3ـ 4 با تلخیص .

6.روم (30) آیه 21.

7.علل الشرایع , شیخ صدوق , ج 1 باب 17 با تلخیص .

8.فروغ فرخزاد (1313ـ 1345ش ) در گلایه هاى خود از دیدگاه مردان به زنان و در بیان علت عصیان خود مى گوید:

]به او غیر از هوس چیزى نگفتنددر او جز جلوهء ظاهر ندیدند

]به هر جا رفت , در گوشش بگفتندكه زن را بهر عشرت آفریدند.

9.زن در آیینه جلال و جمال , ص 45ـ 46 با تلخیص .

10.بقره (2) آیه 34.

11.همان..

12.اعراف (7) آیه 23.

13.حجر (15) آیه 28.

14.تین (95) آیه 4.

15.مؤمنون (23) آیه 20.

16.روم (30) آیه 20.

17.شمس (91) آیه 7ـ 8.

18.احزاب (33) آیه 72.

19.ذاریات (51) آیه 56.

20.احزاب (33) آیه 35.