شناخت ذات الهى ممكن نیست مگر از طریق شناخت صفات او. مقاله حاضر كه گفتارى از استاد محمد تقى مصباح یزدى پیرامون شناخت صفات خداوند متعال است در این زمینه تقدیم مى‏گردد.

صفاتى كه به خداى متعال، نسبت داده مى‏شود یا مفاهیمى است كه با توجه به نوعى از كمال، از ذات الهى انتزاع مى‏شود مانند حیات و علم و قدرت، و یا مفاهیمى است كه از نوعى رابطه بین خداى متعال و مخلوقاتش انتزاع مى‏شود مانند خالقیت و رزاقیت. دسته اول را «صفات ذاتیه‏» و دسته دوم را «صفات فعلیه‏» مى‏نامند.

یکی از صفات پروردگار عالم و مهم‏ترین صفت او بعد از توحید، عالم و آگاه بودن از تمامی هستی و تغییراتیه که در آن پیدا میشه. علمی که سبب پیدایش هر معلومی هست. آیات بسیاری از قرآن گواهی و دلالت بر علم نامحدود خداوند داره:
1 - بدانید خداوند از هر چیزی آگاه است؛(1)
2 - بگو: اگر آن چه در سینه‏های شما است، پنهان دارید یا آشکار کنید، خداوند آن را میداند، و نیز از آن چه در آسمان و زمین است، آگاه است و خداوند بر هر چیزی توانا است.(2)
3 - کلیدهای غیب تنها نزد او است و جز او کسی آن را نمیداند. آنچه را در خشکی و دریا است میداند. هیچ برگی (از درختی) نمیافتد، مگر این که در کتاب آشکار (در کتاب علم خدا) ثبت است.(3) بسیاری دیگر از آیات الهی نشان دهنده علم بی پایان و نامحدود حضرت حق است.
كاربرد این مسائل در جاییه كه گاهی شیطان به درون انسان رسوخ میكنه و خودبرتر بینی و یا كینه یا فریب دیگرانو در دستور كار خودش قرار میده

---

1- بقره (2) آیه 231.
2 - آل عمران(3) آیه 29.
3 - انعام (6) آیه 59.

 «علم» در لغت به معنای دانستن (معنای مصدری) و دانش (معنای اسم مصدری) به كار برده می‌شود. در اصطلاح فلاسفه نیز واژه «علم» هم در خداوند و هم در معالیل او به همان معنای لغوی آن لحاظ می‌شود، هر چند مكانیزم «دانستن» در علم حضوری و حصولی متفاوت است

یسألونک ماذا ینفقون قل ما انفقتم من خیر فللوالدین و الاقربین و الیتامی و المساکین وابن السبیل و ما تفعلوا من خیر فان الله به علیم» ( بقره /215)

از تو می پرسند چه چیز انفاق کنند؟ بگو هر مال و مایه سودمندی که انفاق می کنید باید برای پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و نیازمندان و در راه ماندگان باشد، و هر کار نیکی انجام دهید، خدا به آن داناست.
علم خداوند در این مورد و این که خدا علم به اعمال ما دارد انگیزه مضاعف جهت انجام اعمال خالصانه است.