به طور كلی در نسبت با با سنت ، از دو طریق با تصوف مبارزه می‌شود: مبارزه‌ی به اصلاح متجددان مذهبی و مبارزه‌ی بنادگرایان. و جالب آنجاست كه این دو دسته (اگرچه خود از این موضوع بی‌خبرند) هر دو ساخته و پرداخته‌ی مدرنیته‌ی غربی اند. و استدلال بر این ، موضوعی است كه مقدمه‌ی نوشتار حاضر را تشكیل نمی‌دهد ، بلكه خود هدف آن است.

سنت عبارت است از مجموعه‌ی لوازم(بعد عملی) و حقایقی(بعد نظری) كه انسان‌ها در در هر دوره كه باشند(دوهزار سال پیش یا هزار سال دیگر ، فرقی نمی‌كند)  ، با به كار گیری آنها ، پیوند خود را با سر منشاء ازلی و عهد الست برقرار سازند. دیده می‌شود كه واژه‌ی "سنت" را در اشاره به زمان‌های ماضی و یا عادات و مانند آن هم بكار برده اند ؛ طبق این تعریف(تعریف اصحاب حكمت خالده) از سنت ، واضح است كه نه تنها سنت امری متعلق به گذشته نیست بلكه فراگیری تاریخی دارد ، و نه تنها عادت نیست ، بلكه چه بسا خود عادت شكنی نیز باشد. این سنت ، توسط پیامبران برای بشر فرستاده شده و توسط اولیا و اوصیا و حكیمان معنوی هر سنت ، تشریح و تبیین شده است. این سنت (طبق حكمت الهی) جلوه‌های گوناگونی داشته(و لكل امه رسول -یونس/47)  و هر جلوه‌ی آن شریعت و طریقتی دارد. اسلام در صور سنتی جایگاه ویژه‌ای دارد ، چه آخرین پیامبر آن را آورد و تصوف در اسلام جایگاه ویژه‌ای دارد ، چه بیانگر بعد باطنی آن است.

قبل از ظهور مدرنیته ، و ورود آن به كشورهای اسلامی ، (چنین گفته اند كه) دو دسته را با تصوف معاندت بود: متشرعان از یكسو و فلاسفه و بعضا متكلین از سوی دیگر. در مورد فلاسفه ، این معاندت چیزی بیش از یك بحث فلسفی نبود ، آن هم نه در میان اشخاصی چون بوعلی و شیخ اشراق و ملاصدرا(البته مورد ملاصدرا نیاز به توضیحاتی جداگانه دارد). حتی شخصی مانند خواجه نصیرالدین طوسی از تصوف دفاع هم می‌كند. اما حساب كار متشرعان سواست ؛ از لحاظ نظری (مطابق مشرب صوفیان) ایشان در سطح پوسته‌ی دین مانده ، و هرآنكس را كه بیرون از این پوسته باشد(چه پیروان ادیان دیگر و یا بی دینان و چه كسانی كه از این پوسته گذشته‌اند) ، برنمی‌تابند. توضیحی كه گذشت نظر صوفیان بود ، و طبق نظر متشرعان ، صوفیان شریعت را پاس نداشته ، ادعا می‌كنند كه نیازی به آن ندارند ، اولیاء خود را بالاتر از پیامبران می‌دانند ، اعمالی انجام می‌دهند كه در شرع تجویز نشده و اتهاماتی از این دست. متشرعان از آنجا كه هموار به حكومت نزدیك بوده(به خاطر نیاز حكومت) ، توانسته‌اند كه در عمل هم صوفیان را مورد آزار قرار دهند ، كه نتیجتاً به سود تصوف تمام شده است - برای مثال حلاج كه تنها یك شب پس از به دار آویخته شدن ، تبدیل به یك اسطوره شد ، و حكایت عشق او و خدایش در زبان‌ها پیچید. اما همه‌ی این موارد ، نشان دغدغه‌ای الهی ، حتی در میان متشرعان ، است. همه‌ی اینها در تمدنی صورت گرفته است كه خداوند محور همه چیز است ، از علوم و پیشه ها گرفته تا هنر و فلسفه.

اما امروز شاهد مبارزه‌ای جدید با تصوف هستیم. اساس موضع ایشان جنگ با معنویت است ، از این لحاظ شیوه درون دینی را برگزیده و دو شیوه بنیادگرایی و تجددطلبی را بكار برده است. نیز گاهی كه به سطح حكومت كشیده می‌شود (و مجبور میان این دو جمع كند) ، پسوند "اسلامی" را(با آن تفسیری كه مدنظر دارند) به اصطلاحات مدرن می‌چسبانند و آخرالامر عبارت مضحكی از آن بیرون می‌آید ، مثل: "دموكراسی اسلامی" - این مطالب نیز نیاز توضیح و بحث جداگانه دارد. اما بحث ما دقیقا این مطلب است كه بیان داریم ، مبارزه با تصوف امروزه مبارزه‌ی با معنویت است ، هر چند جبهه مبارزه كننده لباس اسلام به تن كرده باشد. دیگر این جنگ میان اهلی شریعت و طریقت نیست ؛ ابدا نیست. بلكه جنگی است كه یك طرف اومانیسم ، راسیونالیسم ، ماتریالیسم و دیگر ایسم های غربی ایستاده اند ، و معنویت در طرف دیگر. كه یكی از صور این معنویت عبارت است از تصوف. اكنون می‌توان گفت ایسم های غربی لباس اسلام (در برخی موارد جدای از استعاره به سادگی توان گفت ، لباس روحانیت)  را به تن كرده و در مقابل تصوف ایستاده است. اگر نخواهیم بحث را به صورت كلی بیان داریم ، و به ایران محدودش كنیم ، باید گفت كه سردمداران حكومت ایران ، و نیز (بسیاری از) مدعیان شریعت ، به یك پراگاتیست ، پوزیتویست و ماتریالیست عملی تبدیل شده‌اند. ممكن است پرسیده شود كه ایشان حتی چنین تفكراتی نمی‌دانند چیست؟ در پاسخ ما به لفظ "عملی" كه بكاربردیم اشاره می كنیم. 

یكی از خصایص روحیه جدید ، انسان محوری(در مقابل خدامحوری) است و بر همین اساس (فی المثل) دكارت برای آن بخواهد وجود خود را اثبات كند ، می گوید می‌اندیشم ، پس هستم. یعنی چون می‌اندیشم ، پس هستم - كه سفسطه‌ای بیش نیست ، می‌توان پرسید اگر نباشی می‌توانی بی‌اندیشی. اما در فلسفه‌های سنتی بودن انسان ، به اینجا برمی‌گردد علت وجودی او خداست. از اینها كه بگذریم ، این انسان محوری مدرن ، نهایتا به اینجا می‌رسد ، كه وجود چیزی بیش از آنچه به حواس انسان درآید ، را منكر می‌شود و مدعی می‌شود كه عقل انسان هر چه دارد ، از یافته‌های حسی بدست آورده و نهایتا ، جمع این نظریه ها همانی می‌شود كه نامش نهاده‌اند فلسفه اصالت عقل.

صابر قدوسی سوالی مطرح می‌كند "چرا عقل در بین صوفیان جایگاهی ندارد؟" اصلا برای ما اهمیتی ندارد كه این آقا چیزی از راسیونالیسم می‌داند یا خیر ، ولی عملا یك راسیونالیست است. عقل را محدود به عقل جزئی كرده ، عقل كلی ، یعنی منبع الهام عرفا را نفی كرده ، سرانجام به این نتیجه رسیده كه عقل میان صوفیان جایگاهی ندارد. ممكن ایشان در جواب از حرف‌های خود برگردند ، یا مدعی شوند كه منكر وحی و كشف و شهود نیست. اما ما نگفتیم ایشان نظراً راسیونالیست است ، بلكه عملا راسیونالیست است. ما نگفتیم كه ایشان نظرا چیزی را برتر از عقل جزئی نمی‌داند ، بلكه گفتیم ، ایشان عملا چیزی را برتر از عقل جزئی نمی‌داند.
امیدواریم كه توانسته باشیم ، منظورمان غرب‌زدگی عملی ، كسانی كه صحبت از تهاجم فرهنگی و شریعت و فقه و ولایت فلان و بهمان می‌زنند ، گفته باشیم.

آیا واقعا یورش به حسینه برادران گنابادی در قم ، از سوی كسانی انجام گرفته ، كه دغدغه دینی دارند ، منتها قشری‌اند ، یا از سوی بی‌دینانی است ، كه در جهت نیل اهداف یكسره مادی خود(اعم از سیاسی و اقتصادی و بوضوح بین‌المللی) ، جامه دین به تن كرده و خود را پیرو مجلسی ها می‌دانند؟ آیا بین نقد مجلسی دوم به تصوف و نقد ایشان تفاوتی فاحش وجود ندارد؟