مبنای این نظام، اطاعت است، نه حقوق بشر

آقایانی که در صدر نشسته اند، [...] اصلا قاطبه روحانیت ما اساسا با اندیشه حقوق بشر آشنایی ندارند؛  در دروس خودشان چیزی در این زمینه نخوانده اند. شما چه انتظاری دارید؟ خشک ابری که بود زاب تهی / ناید از وی صفت آب دهی. این ابر خشک، آب نمی دهد. اینها در فقهی که آموختند، کلمه ای، سطری در باب حقوق بشر وجود ندارد. چه انتظاری از اینها دارید؟ آقای خامنه  ای در همین سخنرانی اخیرش گفت مبنای نظام ما آن آیه قران است که می گوید اطیعوالله و اطیعوالرسول... یعنی از خدا اطاعت کنید، از پیامبر اطاعت کنید، از فرمانروایان هم اطاعت کنید. ایشان معتقدست مبنای این نظام، اطاعت است نه قرارداد، نه حقوق بشر. این را به صراحت گفت؛ دیگر به چه زبانی بگوید؟ حالا نه خدا در میان ماست، نه پیامبر. پس از کی باید اطاعت کنیم؟ از فرمانروا. فرمانروا و پیشوا هم کسی است که خدا نصبش کرده، که شخص ایشان باشد، لذا مبنای حکومت، اطاعت از فرمانروای کل است. البته کس دیگری می توانست آیه دیگری از قران را به کار بگیرد. آیه ای که خداوند می گوید ما پیامبران را فرستادیم تا کسی نتواند علیه ما اقامه حجت کند که چرا پیامبر نفرستادی( لءللا یکون للناس علی الله حجة بعدالرسل ). یعنی خداوند اقامه حجت کردن علیه خودش را به رسمیت می شناسد. اگر علیه خدا بشود اقامه حجت کرد، علیه ولی فقیه و فرمانده و حاکم و زمامدار به طریق اولی می شود کرد. اینها دو تا آیه است در قران ولی..

منبع: گفتگو با عبدالكریم سروش تحت عنوان : مبنای این نظام اطاعت است نه حقوق بشر

دعوای ملت و دولت بر سر استبداد ست

شما فکر می کنید یک دیکتاتور، خود را دیکتاتور یا خبیث می داند؟ امور چنان در هم می آمیزند و آدمی چنان قدرتی در خود فریبی دارد که ظلم را عدل و جهنم را بهشت می شمارد. یادم می آید که آقای خامنه ای روزی می گفت این فرنگی ها با همین چهره های به ظاهر خندان و مهربان و دست های ادوکلن زده و موهای شانه شده مثل آب خوردن آدم می کشند. متاسفم که بگویم روحانیان ما هم ـ الا قلیلی ـ نشان دادند که کمی از آنها ندارند و به نام دین آماده اند هر قساوتی را مرتکب شوند و باکشان نباشد. اما شما اول از من پرسیدید دعوا بر سر چیست. دعوای روشنفکران با هم را گفتم، حالا بگویم که دعوای ملت و دولت هم بر سر استبداد ست. 105 سال است، از دوران مشروطه به اینطرف، که معضل ما استبداد بوده. استبداد سلطنتی را برداشتیم به جایش استبداد دینی نشاندیم. با کمال تاسف هنوز هم مسئله مردم ما مبارزه و نفی استبدادست. البته آقایان در داخل مغالطه می کنند و می گویند شما ضد دین هستید؛  نه والله ما ضد دین نیستیم، ما ضد استبداد دینی هستیم. سکولاریزم سیاسی و حکومت فرا دینی را هم به نفع دین می دانیم.

منبع: گفتگو با عبدالكریم سروش تحت عنوان : مبنای این نظام اطاعت است نه حقوق بشر

« ایران آزادترین کشورها » !!!

[ آقایان می گویند ] ایران آزادترین کشورهاست... در مورد این گفته دو فرض وجود دارد. یکی اینکه دانسته دروغ می گویند و دیگری اینکه اساسا درک آنها از آزادی چیز دیگریست و لذا کشور ایران را آزاد می شمارند و بلکه آزادترین کشور دنیا. به نظر من اتفاقا این دومی ست که فاجعه است؛ اگر دانسته دروغ بگویند خوب است، چون خودشان می دانند که مملکت آزاد نیست. اما اگر حقیقتا درک نادرست و پر اعوجاجی از آزادی داشته باشند، در این صورت ما را به ویرانی رهبری خواهند کرد و نامش را آبادی خواهند گذاشت.  چه کسی باید اینها را متوجه کند که درکشان از آزادی نادرست است؟ مردم آزاد و مطبوعات آزاد. اما وقتی مطبوعات آزاد وجود ندارد، این سخنان مورد نقد و تحلیل قرار نمی گیرد و آنان در جهل مرکب می مانند و با این جهل مرکب نهایتا...

منبع: گفتگو با عبدالكریم سروش تحت عنوان : مبنای این نظام اطاعت است نه حقوق بشر

دینداران باید بدانند در روزگار حاضر، اجرای عدالت که خواسته شرع هم هست، فقط به شیوه دموکراتیک امکان پذیرست نه به شیوه فردی؛ نه به شیوه ولایتی.

منبع: گفتگو با عبدالكریم سروش تحت عنوان : مبنای این نظام اطاعت است نه حقوق بشر

"حکومت فرادینی" [...] یعنی یک حکومت اخلاقی که  نسبت به همه ادیان بی طرف باشد، هیچ حق ویژه ای به پیرو هیچ دین ویژه ای ندهد، پلورالیسم دینی و سیاسی را به رسمیت بشناسد، برای همه حقوق برابر قائل باشد و قانون را برای همه یکسان اجرا کند؛ این معنی سکولاریسم سیاسی است و من گمان می کنم همه ما می توانیم بر روی آن توافق کنیم. [...] با این سکولاریسم سیاسی فرا دینی کسی هم که مومن است، خاطر جمع می شود که دین و ایمانش محفوظ خواهد ماند و  حکومت به اعتقاد و عمل او تعرضی نخواهد کرد....

منبع: گفتگو با عبدالكریم سروش تحت عنوان : مبنای این نظام اطاعت است نه حقوق بشر

بعید بود شنیدن این سخن از اندیشمندی چون سروش!در این مقام,سروش ناخودآگاه خود را در مقام یک مفتی,و یک مرجع قرار داده,بلکه بسیار بالاتر,,,و این نمیتواند نماینده ی نوعی تفکر پلورالیسم دینی باشد,ذات این گفته,متضمن تناقض هاست.و شاخص ترین آن,اجتماع نقیضین,که در سلبیت آن,بداهت قطعی وجود دارد,حتی نواندیشان را.آیا تقلید اصولا امری ممدوح و مقبول است,یا مطرود و مردود؟در صورت ایجاب,دلیلی خاص و عقلانی بر رد آن باید اختیار شود,و در صورت نفی,چگونه اصل موضوع تقلید را,ولو به احاظ شکلی استحاله پیدا کرده,ایشان پذیرایند.و البته,دلایل نافی دیگر,فراوانند...

توجه شود که به استثنای بحث امت و امامت شریعتی بزرگوار,که بحثی اصلی است,و یک سری فروعات در مباحث اسلام شناسی,که تخصص البته اصلی او نیز نمی تواند باشد,نامبرده در هیچ موضوع قابل اعتنایی با اصول رایج و جاری در حکومت اسلامی{کنونی,و نه آرمانی سالهای 56-57},فصل مشترکی ندارد.این مطلب قابل اثبات است,و در مواجهه با مخالفین آن,سعی خواهیم کرد,مستدل,و مستند,پاسخ گوییم.

در باب مرجعیت و تقلید فقهی

من در اینجا البته نظر خودم را را هم در باب مرجعیت و تقلید فقهی ، خدمت دوستان و آنها که سخن من را می پذیرند عزض کنم. هیچ ضرورتی ندارد که آنها که عمل به احکام دینی می کنند از هیچ فقیه خاصی تقلید کنند. آنها به جای تقلید از « فقیه » تقلید از « فقه » بکنند. یعنی به طور کلی ببینند که چه احکامی هست و فقیهان چه فتوایی داده اند. از هر فقیهی که باشد می توانند حکمی را بردارند و عمل کنن ، حتی از فقیهان اهل سنت. فقه شیعه و فقه اهل سنت تفاوت چندانی ندارد ، عمده این است که در دایره اطاعت باشد. عمده این است که به محرمات قطعی کشیده نشود ، یعنی از « حرمت مخالفت قطعیه » پیروی کنند ، همین کافی است. و وقتی می خواهند عمل کنند ، به یک فتوا از یک فقیه در زمان حال ، در زمان گذشته ، از شیعه ، از سنی عمل کنند مجزی است و اینچنین می توانند هم دینداری شان را حفظ کنند و هم در دام اطاعت از یک فقیه ویژه نیفتند و خطاهای او را تکرار نکنند.

( منبع: گفتگو با عبدالکریم سروش درباره ی : سیاست ، مرجعیت و نبوت )

اگر شریعتی امروز بود چه می کرد و چه می گفت؟

هر چه که من در این باب بگویم تنها حدس است و گمان ولی من مطمئنم شریعتی اگر امروز بود انتلافات اساسی با حکومت موجود داشت ، هیچ چیزی در حکومت و یا جمهوری اسلامی امروز نیست که بتواند مقبول شریعتی باشد ، هر چه باشد شریعتی در آتش اشتیاق به عدالت می سوخت ، تبعیض و ستم را نمی پسندید. تمام آنچه که در سخنان وی در باب یک اسلام شورانگیز برای رسیدن به یک جامعه انسانی وجود دارد ، چیزی است که مخالفت مطلق دارد با آنچه که امروز در جامعه ی تخدیر شده ی ما دیده می شود که یک اسلام منحرف که پوستین وارونه بر آن پوشیده شده است به خورد مردم داده می شود و جوانان ما حقیقتا تقدیس خشونت می کنند و با تحریف حقیقت خوش هستند و تمام مطبوعات ما هم در همین راه می روند. شریعتی اگر امروز بود مطمئن باشید که یک سطر از سخنان وی در مطبوعات امروز قابل نشر و یا درج نبود. حداکثر به سرنوشت کسی مثل مرحوم منتظری یا مرحوم بازرگان مبتلا می شد و به همین سبب هم اکنون سعادت مند تر است که در این دوران نیست و نام نیکی را که با خود برده است ، برقرار است و گرنه در جمهوری اسلامی به انواع مطاعن ، مطعون می شد و تهمت ها بر سر او می بارید و جامه ی اسلامیت و انسانیت را نیز از تن او بیرون می آوردند و اگر فرار نمی کرد و تبعید خود ساخته ای را پذیرا نمی شد دستکم در حصر و حبس خانگی می ماند و یا شاید هم مخفیانه ترور می شد و این سرنوشتی است که من برای شریعتی می بینم اگر زنده مانده بود و تا امروز می زیست و اجازه ی زیستن داشت.

( منبع: گفتگو با عبدالکریم سروش درباره ی : سیاست ، مرجعیت و نبوت )

سرنوشت دین در آینده چه خواهد بود؟

... ما در آینده یک دین روشنفکرانه خواهیم داشت و یک دین عوامانه. دین عوامانه یا ذین سنتی همان است که متولیان آن روحانیت است. روحانیت تاکنون نتوانسته و با این مشیی که دارد نخواهد توانست روشنفکران را قانع و با خود همراه کند. دانشگاه ها را نتوانسته در ید خودش بگیرد و از این بابت هم البته بسیار بسیار عصبانی است و دانشگاه ها را به انواع تهمت ها متهم می کند. آنها را غربی و غربزده و نماینده و مزدور اجانب می شمارد و غیره. لذا روحانیون می مانند و عوام الناس و سنتی ها و از آن طرف هم دیندارانی که می خواهند دیندار باشند و دین روحانیون آنها را قانع نمی کند. لذا روشنفکران دینی متولیان دین روشنفکرانه در آینده کشور خواهند بود. از این دین روشنفکرانه ، حقوق بشر ، عدم تبعیض و شیوه ی دموکراتیک مدیریت امور و همزیستی و هم اندیشی مسالمت آمیز میان پیروان ادیان و صاحبان افکار مختلف پدید خواهد آمد....

( منبع: گفتگو با عبدالکریم سروش درباره ی : سیاست ، مرجعیت و نبوت )

سقف شریعت بر معرفت

... یکی از مشکلات فقیهان و عالمان ما این است که تک نبعی هستند و فقط به یک منبع که هما دیا است مراجعه می کنند و به بیرون از آن نگاه نمی کنند. این همه دستاورد بشری وجود دارد و بسیاری از اینها برای ما قابل استفاده است و استفاده از آن ها ، هم ذهن ما را غنی تر می کند و هم زندگی ما را مرفه تر و سعادتمندتر می کند ولی ما متاسفانه از اینها غافل مانده ایم. روحانیون ما نه تنها سقف معیشت را بر شریعت زده اند بلکه سقف شریعت را هم بر معرفت زده اند. یعنی از یک طرف معیشتشان بر شریعت مبتنی است و ارتزاقشان از راه دین است و از طرف دیگر سقف شریعت را بر معرفت زده اند به این معنی که معرفتشان محاط و مسقف به شریعت است . بالاتر از آن نمی روند و بیرون از آن را نمی بینند و نمی کوشند که خود را مجهز به معارف بشری کنند و از تجربه ها و دستاوردهای دیگران هم استفاده کنند و چون آنها راهنمایان مردمند لاجرم مردم هم در بی خبری باقی می مانند....

( منبع: گفتگو با عبدالکریم سروش درباره ی : سیاست ، مرجعیت و نبوت )

عدالت مقدم بر دین است

ادیان زیر منطقه ی عدالت ، دادگری ، زیر منطقه ی نقد پذیری قرار می گیرند. یعنی دینی که به ما اجازه ی نقد را ندهد ما آن را نمی پذیریم ، دینی که به ما اجازه ی عدالت ورزیدن ندهد ما آنرا نمی پذیریم. دینی که بخواهد ما را از حقوقمان محروم کند آن دین را نمی پذیریم....

( منبع: گفتگو با عبدالکریم سروش درباره ی : سیاست ، مرجعیت و نبوت )

عدالت شرط مشروعیت حکومت

... حکومت چه بنام شیعه باشد چه بنام سنی باشد، و چه به هر نام دیگری باشد اگر عادل نباشد ، مشروع نیست. هیچ یک از این نام ها برای آن مشروعیت نمی آورد ما به دنبال عدالت هستیم و باید باشیم خداوند هم همین را خواسته است ، پیامبر خدا هم همین را خواسته و تکلیف کرده است و این عین وظیفه ی دینی ماست. ما به دنبال نقد حکومتیم و این مفاد و مضمون امر به معروف و نهی از منکر است ، حکومتی که عادل نباشد ، حکومتی که نقد پذیر نباشد ، پاسخگو نباشد مشروعیت ندارد. ولو اینکه نام خود را شیعه بگذارد ، ولایت بگذارد و هزار واژه ی دیگر به کار ببرد. اینها هیچ دردی را درمان نمی کند. در پی یک حکومت مشروع بودن که واجد صفت کارآمدی است ، واجد صفت دادگری است ، واجد صفت پاسخگویی و نقد پذیری است ، باید باشیم ، تحت هر نامی...

( منبع: گفتگو با عبدالکریم سروش درباره ی : سیاست ، مرجعیت و نبوت )

اسلام ناب نداریم

هیچ چیز خالصی نداریم من جمله اسلام ناب محمدی هم نداریم. این اسلام یا این کتاب الهی و این کلمات وحیانی که در بدو تکون و هم وقتی که به زمین می رسند دچار ده ها محدودیت می شوند. و چندین ظرف تنگنای خود را بر آنها تحمیل می کند. برای بار دوم به زندان دیگری در می آیند که زندان فهم بشری و زندان تاویل آدمیان است. در این زندان تاویل و تحلیل هم ، باز محدودیت های تازه ای بر ان وارد می شود و جامه های تازه ای هم بر آن پوشیده می شود. لذا اسلام ناب محمدی نداریم. اسلام چیزی نیست جز یک رشته تفسیرهایی که از اسلام شده است. مسیحیت چیزی نیست جز یک رشته تفسیرهایی که از مسیحیت شده است. و هکذا و لذا افسانه خلوص را باید به خاک سپرد هرجا که باشد...

( منبع: گفتگو با عبدالکریم سروش درباره ی : سیاست ، مرجعیت و نبوت )

نقش "فتوا" در حکومت دموکراتیک

باید به سویی برویم که در آن نتوان با فتوای هیچ مفتی ای کسی را نصب کرد یا کسی را عزل کرد. البته ما در یک شرایطی به سر می بریم که خود نظام ما فتوا را مهم و محترم می شمارد. تمام نکته همین است که در یک نظام دمکراتیک اساسا این بساط باید جمع شود. ما قانون داریم و قانون داریم و همین.

مصاحبه دکتر سروش با بی بی سی فارسی / تیر ماه 88