الف ـ مدعای مشترك و اصلی شبهات
پیام مشترك و مدعای اصلی شبهات مذكور این است كه پوشش چادر سیاه برای بانوان مكروه و نا مطلوب است ، بنابر این از چادر رنگارنگ استفاده شود .
 

ب ـ ادله و نقد و بررسی آنها
در لابلای این شبهات برای اثبات مدعای قبل به طور پراكنده به ادله ای استناد شده است . نگارنده پس از استخراج و نقل قول مستقیم ادله به نقد منطقی و استدلالی آنها پرداخته و داوری را به خوانندگان محترم ، مخصوصا بانوان مؤمن و عفیف و فرهیخته واگذار می كند .
دلیل اول : « چادر به احتمال خیلی زیاد از زمان قاجاریه در ایران جا افتاده است و هیچ ارتباطی به دین و مذهب ندارد . »
اولا : این كه واقعا چادر در چه زمانی بین زنان ایرانی جا افتاده است ، نیاز مند مطالعه تاریخی است و گویندگان این بحث نیز سند و مدرك معتبر تاریخی برای حرف خویش نقل نكرده اند بنابر این كلام ایشان مدعایی بدون دلیل است .
ثانیا : بر فرض ، آنگونه كه ایشان ادعا كرده اند بپذیریم چادر در زمان قاجار در ایران جا افتاده است . پس از اثبات ارتباط وثیق و مستحكم چادر با دین كه در قسمت بعد ذكر می شود ، باید زنان ایرانی افسوس بخورند كه چرا دیر و در زمان قاجار متوجه چادر به عنوان مدل و الگوی پوشش مناسب شده اند نه اینكه از این پوشش متین و دارای وقار گلایه مند باشند . و البته زنان مسلمان و مؤمن حقیقی هیچ وقت از پوشش كامل اسلامی مثل چادر گلایه مند نبوده و نخواهند بود .
ثالثا : گویندگان محترم ادعا نموده اند اساسا چادر ( چه رسد به رنگ مشكی آن ) هیچ ارتباطی به دین و مذهب ندارد . دقت و پژوهش در آیه 59 احزاب كه واژه جلابیب ( جمع جلباب ) در آن بكار رفته، صحت مدعای فوق را مورد تردید جدی قرار می دهد .
حضرت فاطمه زهرا (س) هنگام خروج از منزل از پوششی استفاده می كرده كه امروز ‹‹ چادر ›› نام گرفته است .
در آیه مذكور آمده است : « یا ایها النبی قل لازواجك و بناتك و نساء المؤمنین یدنین علیهن من جلابیبهن ذلك ادنی ان یعرفن فلا یؤذین و كان الله غفورا رحیما » 3
براساس ترجمه مرحوم الهی قمشه ای معنای آیه شریفه چنین نقل شده است : « ای پیامبر گرامی به زنان و دختران خود و زنان مؤمن بگو كه خویشتن را به چادر فرو پوشند كه این كار برای اینكه آنها ( به عفت و حریت ) شناخته شوند تا از تعریض و جسارت هوسرانان آزار نكشند ، بر آنان بسیار بهتر است و خدا در ( حق خلق ) آمرزنده و مهربان است .
به منظور بررسی صحت و سقم ادعای مذكور لازم است بین جلباب مطرح شده در قرآن و چادر رایج فعلی در ابعاد چهار گانه « مفهوم » ، « اندازه » ، « كاركرد « و « رنگ » مقایسه ای انجام گردد تا ارتباط یا عدم ارتباط چادر با دین اسلام و قر آن آشكار گردد . برای انجام مقایسه مذكور به طور مستقل به تبیین ابعاد چهار گانه مذكور نسبت به جلباب و چادر پرداخته می شود .
 

1 ـ مفهوم ، اندازه ، كاركرد و رنگ جلباب
1 ـ 1 ـ مفهوم جلباب : اصل ریشه لغوی جلباب ، جیم ، لام و باء است كه طبق نقل كتاب لغت معتبر معجم مقاییس اللغه دارای دو معناست . معنای اول آوردن شیء از جایی به جایی و معنای دوم چیزی كه شیء دیگر را می پوشاند . كه جلباب از معنای دوم مشتق شده است . 4
واژه جلباب در اصل مصدر فعل رباعی جلبب است كه از مصدر ، اسم ذات اراده شده و نام پوشش ویژه ای قرار گرفته است . برای فهمیدن ویژگی جلباب و مفهوم آن باید از كتابهای لغوی و تفسیری معتبر كمك گرفت .
كتابهای لغت : كتابهای لغوی معتـبر مثل العین ، لسان العرب ، صحاح اللغه ، مصباح المنیر ، معجم الوسیط 5 اتفاق نظر دارند كه مفهوم جلباب پوشش گسترده است ولی در اینكه اندازه آن چه مقدار بوده و چه میزان از بدن و لباسهای دیگر را می پوشانده است ، اختلاف نظر دارند .
كتابهای لغت قرآنی : در كتاب لغت قرآنی « لسان التنزیل » نگاشته قرن چهارم و پنجم كلمه جلباب به چادر معنی شده است . 6 مرحوم شعرانی نیز در كتاب لغت قرآنی « نصر طوبی » جلباب را به چادر معنی كرده است . 7
كتابهای تفسیر : در تفاسیر مهم شیعه و عامه معانی مختلفی برای جلباب ذكر شده است .
بعضی از مفسرین مانند شیخ طوسی 8 و بیضاویی 9 جلابیت را به ملاحف تفسیر كرده اند . ملاحف جمع ملحفه 10 پوشش فراگیری است كه بالای لباسهای دیگر پوشیده می شود و از نظر كاركرد ، كار آیی چادر را دارد . علامه طباطبایی11 و شیخ محمد جواد مغنیه 12 ابتدا گفته اند جلباب به معنای پوشش كامل و فراگیر است و سپس قول دیگری مبنی بر اینكه جلباب به معنای خمار و مقنعه است را نیز نقل كرده اند .
تفسیر قرطبی جلباب را به لباسی كه همه بدن را می پوشاند معنا كرده است . 13
حاصل اینكه از مجموع كلمات لغویین و مفسرین استفاده می شود جلباب پوششی گسترده بوده است ، ولی اینكه دقیقا اندازه آن چه مقدار بوده و چه میزان از بدن و لباسهای دیگر را می پوشاند دیدگاه های متفاوتی وجود دارد .
1 ـ 2 ـ اندازه جلباب : از مجموع كلمات لغوین و مفسرین كه ذكر آنها گذشت در مورد اندازه جلباب سه دیدگاه قابل اشاره است . دیدگاه اول : جلباب پوششی فراگیر بوده كه از بالای سر تا قدمها را می پوشانده است .
دیدگاه دوم : جلباب پوششی بزرگتر از خمار و مقنعه بوده كه كمتر از مقدار ردا ، یعنی تقریبا تا زانوها را می پوشانده است .
دیدگاه سوم : جلباب همان خمار و مقنعه است ، پوششی كه فقط سر و سینه ها را می پوشانده است .
باذكر دو شاهد آشكار می گردد كه دیدگاه اول درست و دیدگاه دوم و سوم مخدوش است .
شاهد اول : از نحوه پوشش حضرت فاطمه زهرا (س) هنگام خروج از منزل و رفتن به مسجد برای دفاع از فدك 14 دو نكته مهم استفاده می شود .
نكته اول : از جریان تاریخی مذكور فهمیده می شود حضرت دو پوشش مستقل به نام خمار و جلباب داشته اند . بنابر این نظر طرفداران دیدگاه سوم مانند راقب اصفهانی در مفردات كه جلباب را به خمار معنی كرده اند مخدوش می گردد .
نكته دوم : از عبارت « لاثت خمارها علی رأسها و اشتملت بجلبابها » كه درمورد نحوه پوشش حضرت نقل شده است ، استفاده می شود كه خمار همانند مقنعه های امروزی برای پوشش سر بوده و جلباب نیز پوششی سرتاسری بوده كه تمام آن وجود مبارك از سر تا قدمها را شامل و فرا گرفته است .
شاهد دوم : مؤید مدعای قبل كه جلباب از نظر اندازه ، پوششی است كه از بالا تا پایین بدن را می پوشانده است . 15 حاصل این اندازه جلباب بلند و گسترده بوده است ، به گونه ای كه همانند چادر های فعلی بانوان ، از سر تا پایین پا را می پوشانده است . پس از مشخص شدن اندازه جلباب باید بررسی نمود كیفیت پوشش و كار كرد جلباب چه بوده است ؟
3 ـ 1 ـ كار كرد جلباب : برای فهمیدن كاركرد جلباب و كیفیت پوششی آن لازم است معنای « یدنین علیهن من جلابیبهن » در آیه 59 سوره احزاب معلوم گردد . تقریبا همه مفسرین آورده اند كه تا قبل از نزول آیه مذكور بعضی از زنان حر همانند زنان برده به دلیل رعایت نكردن پوشش مناسب و كامل گاهی اوقات در بین كوچه ها مورد اذیت و آزار مردم لاابالی قرار می گرفتند . آیه شریفه نازل شد كه اگر زنان می خواهند مورد اذیت و آزار مزاحمان قرار نگیرند ، هنگام خروج از منزل ، جلابیب خویش را به سر و بدن خود نزدیك سازند تا به عفت و حجاب شناخته شده و در نتیجه از مردم آزاری شهوت رانان مسون بمانند .
بعضی از تفاسیر مانند : تفسیر زمخشری كشاف از ابن سیسرین در مورد معنای « یدنین » نقل كرده اند كه مراد قرار دادن جلباب بالای ابرو و گرد كردن و جمع و جور كردن و قرار دادن گوشه های جمع شده آن بالای بینی است . 16
كار كرد مذكور و كیفیت پوشش جلباب ، دقیقا همان كاری است كه امروزه بسیاری از دختران و زنان چادر پوشی كه حساسیت بیشتری نسبت به رعایت حجاب خویش دارند ، انجام می دهند .
آیا علاوه بر مفهوم ، اندازه و كاركرد جلباب قرآنی ، رنگ خاصی نیز داشته است یا نه ؟
4 ـ 1 ـ رنگ جلباب : قرآن به زبان عربی مبین نازل شده كه برای مردم عرب زبان خصوصا مردم عرب عصر نزول قابل فهم بوده است . بنابر این باید بررسی نمود زنان مؤمن عرب عصر نزول مخاطب آیه ، از واژه ، جلباب چه برداشتی داشته و تبادر ذهنی آنها از واژه مذكور چه بوده است ؟ سنن ابن داوود قضیه ای از ام سلمه نقل كرده است كه مبین تبادر ذهنی زنان عرب است .
در كتاب ابن داوود آمده است وقتی آیه « یدنین علیهن من جلابیبهن » نازل شد ، زنهای انصار از خانه هایشان خارج شدند در حالی كه پوشش مشكی داشتند ، گویی بالای سر آنها كلاغ نشسته است . 17
در كتاب عون المعبود شرح سنن ابن داوود آمده است ، چون پوششهایی كه زنان انصار به عنوان جلابیب از آن استفاده كرده بودند سیاه رنگ بوده است ، لذا به كلاغ كه رنگ آن سیاه بوده است تشبیه شده اند . 18
بعضی از تفاسیر مهم عامه و شیعه مانند تفسیر الدرالمنثور سیوطی ، روح المعانی الوسی و تفسیر المیزان علامه طباطبایی نیز جریان فوق را نقل كرده اند . 19
شواهد لغوی نیز موید و تثبیت كننده تبادر ذهنی فوق است . بسیاری از كتابهای لغوی معتبر مانند لسان العرب ، القاموس المحیط ، اقرب الموارد ، محیط المحیط ، معجم الوسیط و … هنگام بحث از جلب ریشه جلباب تصریح كرده اند كه یكی از معانی جلب ، سیاهی است .
مثلا جلب اللیل به معانی سیاهی شب آمده است . در بسیاری از كتابهای لغوی و تفسیری ، شواهدی از شعرهای عربی نقل شده كه جلب در آنها به معانی سیاهی بكار رفته است ، مثل ‹‹ و جلب اللیل یطرده النهار ›› لسان العرب پس از نقل عبارت مذكور تسریح كرده است گوینده شعر از جلب ، سواد و سیاهی را اراده كرده است .
رمز توصیه ائمه اطهار (ع) به والدین مبنی بر عادت دادن فرزندان از كودكی به مسائل دینی ، سخت نبودن انجام آنها در بزرگسالی است .
علاوه بر كتابهای لغوی معتبر ، بسیاری ازكتابهای تفسیر مثل كشاف ، بعضی از شواهد شعری كه جلب در آنها به معنای سیاهی بكار رفته را نقل كرده اند ؛ مثل : مجلبب من سواد اللیل جلبابا .
حاصل اینكه از قرینه تاریخی مذكور و شواهد لغوی فوق استفاده می شود رنگ جلباب قرآنی مورد استفاده در صدر اسلام مشكی بوده است .
 

2 ـ مفهوم ، اندازه ، كاركرد و رنگ چادر
1 ـ 2ـ مفهوم چادر : چادر پوشش گسترده است كه از بالای سر روی لباسهای دیگر پوشیده می شود .
2 ـ 2 ـ اندازه چادر : از نظر اندازه ، چادر پوششی بزرگ است كه سر تا سر بدن و لباسهای دیگر را از بالای سر تا قدمهای پا را می پوشاند .
3 ـ 2 ـ كاركرد چادر : كاركرد چادر به گونه ای است كه از بالای سر پوشیده شده و اطراف آن جمع و جور شده و به گونه ای كنترل می گردد تا پوشش بیشتر و بهتری داشته باشد . بسیاری از زنان حساس نسبت به حجاب خویش اطراف قسمت بالای چادر را جمع و جور كرده با دست خویش كنترل می كنند .
4 ـ 2 ـ رنگ چادر : گرچه رنگ چادر به اقتضاء شرایط محیط بعضا متفاوت است . ولی پس از پیروزی انقلاب اسلامی خصوصا در محیطها و شهرهای مذهبی به دلیل ملازمت چادر مشكی با وقار و متانت ، رنگ چادر دختران و بانوان متدین ، غالبا مشكی است .
3 – مقایسه جلباب و چادر از نظر مفهوم ، اندازه ، كاركرد و رنگ
1 ـ 3 ـ مقایسه مفهوم جلباب و چادر : گذشت كه از نظر مفهوم هر دو پوشش گسترده و بزرگ هستند كه از بالای بدن و روی لباسهای دیگر پوشیده می شوند .
2 ـ 3 ـ مقایسه اندازه جلباب و چادر : ذكر شد كه بر اساس دیدگاه صحیح در اندازه جلباب ، چادر و جلباب اندازه شان یكسان است به نحوی كه هر دو از بالای سر تا پایین پا را می پوشانند .
3 ـ 3 ـ مقایسه كاركرد جلباب و چادر : با توجه به معنای مذكور درباره « یدنین » و تطبیق آن با كاری كه زنهای چادری هنگام استفاده از چادر انجام می دهند معلوم شد كه كاركرد و كیفیت پوشش هر دو یكسان است .
4 ـ 3 ـ مقایسه رنگ جلباب و چادر : گذشت كه به دلیل تبادر ذهنی و شواهد لغوی ، رنگ جلباب زنان عرب ، زمان نزول آیه مشكی بوده است و اكنون رنگ اكثر چادرها به ویژه چادر زنان متدین در محیطهای مذهبی نیز مشكی است . بنابر این از نظر رنگ نیز اختلافی ندارند .
حاصل اینكه پس از مقایسه جلباب و چادر در ابعاد چهارگانه مفهوم ، اندازه ، كاركرد و رنگ آشكار گردید كه جلباب و چادر در ابعاد مذكور ، همخوانی و شباهتهای بسیار نزدیكی با یكدیگر دارند . بنابر این بر خلاف اظهار نظر گوینده محترم می توان گفت چادر رایج فعلی بانوان مؤمن و مسلمان ارتباط بسیار وثیق و مستحكمی با دین اسلام خصوصا قرآن دارد .
علاوه بر اینكه پژوهش در آیه 59 سوره احزاب ارتباط وثیق چادر حتی رنگ مشكی آن با دین اسلام و قرآن را آشكار ساخت ، برای فهمیدن ارتباط چادر با دین و مذهب باید به نظرات فقها و مراجع تقلید به عنوان كارشناسان دینی توجه نمود .