هنر همیشه به گواه تاریخ هنر امری ایجابی بوده.از اینرو در ارتباطی تنگاتنگ با آزادی بسر میبرد.واژه آزادی چون قیود و شرط و شروطی را در ذهن متبادر میکند تا با رعایت این قیود آزادی حاصل شود و از اونجائیکه هنر پدیده ایی است ایجابی و نه سلبی به یک نوع آزادی خاص و یا رهایی نیازمند است.وآزادی که نیاز دارد یک آزادی اجتماعی یا سیاسی نیست بلکه یکنوع رهایی و آزادی مختص بخویش است.

هنرمندان ایرانی در طول تاریخ حداقل دو سده اخیر بعلت جو سنگین حکومتهای مستبد و همچنین تنگ نظریهای دینی و عوامل دیگر همیشه با یک نوع فوبیای جان کاه خلق اثر میکردند.و این مسئله همیشه مانع از بروز و ظهور هنرمندان آزاده در تمام شئون میبوده.یکی از عوامل دیگر که مانعی بزرگ برای خلق روحیه ایی آزاده و بی پروا بوده نا آشنایی هنرمندان ایرانی با هنر مغرب زمین و همچنین پدیده تجدد بوده .

تصور کنید ما با تجدد و مدرنیته از طریق متون دست چندمی و ترجمه شده از زبان عربی و ترکی و بواسطه عثمانیها و مصریها و سوریها با مدرنیته آشنا شدیم و بعدتر با سفرهای کسانی چون تقی زاده-آخوندزاده و طالبوف و...که البته اینها نسل اول روشنفکری ما بودند تنها با یک دیدگاه خاص از فرنگ برگشتندواون هم چیزی نبود جز سرتا پا و چشم بسته غربی و مدرن شدن.

اولین ارتباط(در دنیای مدرن) بین هنرمند ایرانی و غرب در زمان صفویه صورت گرفت سفر این نقاش ایرانی بنام محمد زمان به فرنگ(ایتالیا و...) و تماشای آثار میکل آنجلو وپیرو دلا فرانچسکا و لئوناردو و...چنان وی رو تحت تاثیر قرار داد که حتی به مسیحیت گروید و در ایران هم برای اولین بار رنگ و روغن رو وارد نقاشی ایرانی کرد.حالا ابزاری از دنیای مدرن وارد دنیای سنتی ایران شد.

هنرمند ایرانی در مجموع تا پیش از دوران مشروطه در مجموع هنرمندی سوبژکتیو بود که تنها در حیطه دین و عرفان و...چرخ میزد.چراکه اساسا ما در ایران به زعم بنده چیزی بنام فلسفه نداریم و اصولا جامعه ایرانی همونطور که قبلتر گفتم جامعه ایی زیر فشار مستبد شیخ و شاه بود و تولید فکر در آن کاملا با تولید فکر در غرب متفاوت بود هنرمندهای ایرانی تنها در عرصه ادبیات و بعضا موسیقی یکه تازی میکردند و وجود نوابغ و هنرمندان متفاوتی مثل حافظ-خیام-عبید زاکانی-رازی-محمد سیاه قلم و غیره یک استثنا بود.

من باب نمونه محمد سیاه قلم نقاش ایرانی اواخر دوران صفویه(اگر اشتباه نکرده باشم)مبتکر-مخترع-معمار-ادیب-نقاش کاملا منحصر بفردی که آثارش در مجموع متفاوت است با کل تاریخ نقاشی ایران .مثلا استفاده از رنگهایی با والرهای تیره و سیاه از خصوصیات اصلی نقاشی وی است.

اما در دوران مشروطه و پس از آن دنیای ایرانی جوانه هایی امیدوارانه میزند.تلاش برای مدرن شدن.برای تولید آزادی.محترم شدن فرد در برابر دولت و قدرت گرفتن آن-بوجود آمدن دولت مرکزی-روزنامه و سیستمهای نوین قضایی-دگرگونی سیستمهای آموزشی...که البته با کمکهای پیشین امیبرکبیر با تاسیس دارلفنون و تلاشهای امثال فروغی برای شناخت فلاسفه غرب به جامعه ایرانی قوام یافت.

در دوران پهلویها علارقم تاسیس مراکز استثنایی هنری و فرهنگی که امری بی سابقه بوده و حمایت بی دریغ از هنرمندان و دادن فرصتهایی بزرگ مثل اعزام آنها به خارج و بورسیه های تحصیلی و تبادلات گسترده فرهنگی اما سایه استبداد و دیکتاتوری بر سر هنرمندان و روشنفکران که عمیقا هم تحت تاثیر جریانات چپ اخص محافل چپ روشنفکری فرانسه بودند سنگینی میکرد.بعنوان نمونه بعد از کودتای 28 مرداد اعمال نظر ودخالتهای ساواک و دولت در حتی متنهای نمایشنامه های تئاتر آنقدر زیاد شد که بسیاری از تئاتریها اخص آنها که گرایشهای کمونیستی داشتند جلای وطن کردند مثل لرتان-اسکویی و نصرت کریمی.

هنرمند ایرانی در این دوران درصدد برآمد تا با اتکا بر پیشینه فرهنگی و تمدن کهن خویش با نگاهی نوین به جهان هنر خویش را در جهان به نمایش بگذارد.

در زمینه نقاشی می توان به نامهای برجسته ایی چون جلیل ضیاپور و احمد اسفندیاری و حسین زنده رودی وپرویز کلانتری و قندریز و...اشاره کرد که بر خلاف شاگردان محمد غفاری(کمال الملک) کاملا مدرن می اندیشدند و از پیشگامان و پیشتازان مدرنیسم در هنر ایران هستند با انتشار مجله خروس جنگی و آثار برجسته و جسورانه مارکو گرگوریان این حرکت به اوج خود رسید.

در مورد سینما در اواخر دهه بیست جبهه جدیدی از سینماگران روشنفکر در مقابل سینمای ملودرام ساز خاکیچیان و یاسمی و... باز شد و می توان به ظهور هنرمندانی چون فرخ غفاری-گلستان-فریدون رهنما و هوشنگ کاووسی و احمد فاروقی و...اشاره کرد .که اینان با همت شخصی و حمایتهای گاه و بیگاه چپها توانستند مراکز سینمایی غیر دولتی تاسیس کنند که البته خیلی زود بعلت عدم استقبال کمرنگ شد مثل سینه کلوپ.

در زمینه مجسمه سازی وجود سه شخصیت بسیار بزرگ و جهانی : ژازه تباتبایی-پرویز تناولی و بهمن محصص مجسمه سازی ایران را متحول ساخت نگاهی کاملا مدرن و نو به این هنر نوپا داشت و برخلاف آنچه مجسمه سازان پیشین که سرآمده آنها ابوالحسن صدیقی بود(سازنده پیکره فردوسی در میدان فردوسی کسی که به او در ایتالیا لغب میکل آنجلو شرق داده بودند).

هر سه اینها مدرن بودند و تمام تلاش ژازه و تناولی این بود که با دستمایه قرار دادن سنتهای فرهنگی ایرانی و پتانسیلهای موجود در آن با نگاهی نوین دنیا را به تماشای آن دعوت کنند.دنیا انتظار دارد هنرمند هر ملکی پتانسیلهای موجود در فرهنگ مملکتش را عیان کند و با دستمایه قرار دادن سنتها و رسوم فرهنگ مختص به فرهنگ کشورش اثری جهانی با شناسنامه وطنی ترتیب دهد.

طبیعتا بسیاری از هنرمندان ایرانی در نیم قرن اخیر چنین بودند .نگاهی کاملا سوبژکتیو به دنیا و بهره گیری از فرهنگ و سنتهای ایرانی اما معدود هنرمندانی هم بودند که علاوه بر این نگاه سوبژکتیو نگاهی ابژکتیو هم داشتند و با شناخت صحیح از دنیای پیرامونشان و آنچه که در جریانهای نوین فکری در حال وقوع است وارد معرکه شدند و از یک هنرمند ایرانی به یک هنرمند جهانی تبدیل شدند و کاملا وارد جریانهای فکری و نظریه پردازانه معاصر دنیای امروز شدند.

اگر دیروز ژان کوکتو یکی از بزرگترین و تاثیرگذارترین شخصیتهای هنری سده بیستم بود امروز هنرمندانی ایرانی وارد عرصه جهانی شدند و جریانهای فکری معاصر را جهت دادند و بسیاری از پتانسیهای موجود در هنر نوین را ارتقا دادن وسبب ساز ارائه نظریه های جدیدی چه مستقیم و چه غیر مستقیم در حوزه اندیشه هنر شدند.

بی شک بهمن محصص در مجسمه سازی چنین کرد...اردشیر محصص همچنین...شیرین نشاط و نیکزاد نجومی و صادق هدایت و دولت آبادی همینطور.

اما سرآمد اینان بنظر من عباس کیارستمی است.کسیکه بطور کلی نظریه ای مرسوم درباب سینما رو متحول کرد .

شاید بهترین تعریف از سینمای کیارستمی رو تارانتینو کرد که گفت من نمیدونم اینها چین!ولی میدونم که فیلم نیستند.

بنظر من هم آثارش واقعا فیلم نیستند حداقل اونچزیهایی که ما تاحالا بعنوان فیلم میشناختیم نیست معنی بمراتب برتری از فیلم دارند