با سلام

من بحثی با عنوان رییس تو آرشیو بحث ها پیدا کردم. تقریبا همه صحبت های دوستان رو در مورد فیلم آخر کیمیایی خوندم. اگه اجازه بدید من هم نظر خودم رو در غالب یک بحث جدید و کمی هم حرفه ای تر اعلام کنم. امیدوارم موافق و مخالفان این فیلم کمی با دیدی جدی تر (  سینما دوست تر ) نظرات خود را بنویسند. امیدوارم از این صحبت ها ، من نیز استفاده کنم.

از تمام دوستان می خواهم که نظر خود را جامع تر و به دور از توهین ، اغراق و یا تمسخر ( و به خصوص کل کل ) اعلام نمایند.

از معاونت کلوب هم که از دوستان قدیمی بنده نیز هستند می خواهم با نظارت بر این بحث و حذف نظرات بی مورد و توهین آمیز ما را جهت ارائه بحثی باز تر و کامل تر یاری نمایند.

در این بحث نگاه کلی به فیلم های مطرح کیمیایی یا سینمای مسعود کیمیایی می اندازیم و به شباهت ها و تفاوت های فیلم های حکم و رییس و قیصر می پردازیم . قیصر به عنوان نماینده فیلم های قبل از انقلاب و حکم و رییس به عنوان دو فیلم مطرح بعد از انقلاب انتخاب می شوند :

امیدوارم دوستان هم بنویسند :

قبل از هر چیز نظر دوستان را به فیلم مسیر سبز ( محصول 1999 ، شرکت کستل راک ) جلب می کنم. این فیلم که از شاهکارهای سینمای جهان در نوع خودش محسوب می شه دارای نکات مثبت بیشماری هست که با دقت در فیلم نکات مهمی از اصول سینما را یادآوری می کند. اولین عامل و شاید وظیفه یک کارگردان ساخت شخصیت بر اساس فیلمنامه و چیدمان اشخاص درون فیلم است. این که شخصیت ها چه سابقه ای دارند و یا چقدر باید قابل باور باشند و یا فانتزی جلوه کنند یکی از وظایف کارگردان است. در فیلم مسیر سبز شخصیتی غیر واقعی و افسانه ای به نام جان کافی ( با بازی خیره کننده مایکل کلارک دانکن ) وجود دارد که علی رقم شخصیت غیر واقعی و معجزه وار بودنش و حتی در کلامی بهتر دور از دسترس بودنش برای بیننده بسیار ملموس و قابل رویت است. کافی که تقریبا دارای قدرت شفا بخش است متهم به قتل دو دختر بچه است که در طول فیلم برای بیننده به اثبات می رسد که بی گناه است و بی گناه اعدام می گردد. کافی در فیلم مسیر سبز دارای شخصیتی کاملا کودکانه است : فیلم موزیکال دوست دارد به شدت احساسی است و به نوع و سبک خاصی صحبت می کند. در طول فیلم ، چیدمان اتفاقات ( که در فیلم نامه مشخصی می شود )  و روند ساخت اثر به نوعی است که این شخصیت خیالی را به حیته قابل باور ذهن بیننده تا جای ممکن نزدیک می کند. به طوری که بیننده این شخصیت را باور و از نیمه های فیلم و به خصوص در یک سوم انتهای فیلم با او هم مسیر می شود. این مهم هنر بالای فرانک درابونت ( کارگردان فیلم ) را نشان می دهد.

در حقیقت این کارگردان است که با ابزار های خاص خودش به شخصیت ها روند مورد نظر خود را می دهد و یا آن ها را باورپذیر و یا فانتزی می نماید. کارگردان می تواند با توجه به خصوصیات فیلمنامه شخصیت ها را پرورش دهد.

این مهم ( شخصیت سازی و شخصیت پردازی ) به نظر من در فیلم های کیمیایی ( حال به عمد یا عدم اطلاع ) اجرا نمی شود. و شخصیت های فیلم به شدت دچار مشکل پرداخت هستند. این مهم با توجه به نوع فیلمنامه که بازهم به قلم مسعود کیمیایی می باشد بیش از پیش نمایان می گردد. شخصیت رییس در فیلم رییس شخصیتی کاملا غیر واقعی و غیر قابل باور است. هیچ نشانه ای برای همراه کردن بیننده با شخصیت وجود ندارد. بیینده با هاله ای از ابهام با شخصیت اصلی موضوع ( کسی که شروع و پایان داستان را به نوعی رقم می زند ) روبرو می شود و تا پایان فیلم این ابهام را در خود نگه می دارد و در انتها با 22 دقیقه دیالوگ خام و سطحی این شخصیت روبرو شده و داستان را تمام شده می بیند. شخصیت رییس هیچ یک از عوامل موجود برای همزاد پنداری و حتی واقع بینی را ندارد. شاید چنین به نظر بیاید با توجه به شغل و فعالیت این شخصیت ( ریاست بزرگترین باند مواد مخدر ، ریس آدم کش ها ، نمونه بارز شر و ... ) نیاز به این همزاد پنداری احساس نشده. ولی برای رد این موضوع و درک صحیح از بی محتواگری در این شخصیت نگاهی می اندازیم به چند فیلم مطرح در این زمینه. دون ویتو کرلوئونه پدر خوانده سینمای جهان با وجود بار منفی بیشمار شخصیت ، دارای شخصیتی کاملا واقعی ، ملموس و قابل درک است. این شخصیت با بازی مارلون براندو در فیلم پدرخوانده  چنان استادانه طراحی شده که بیننده برای مرگش متاثر می شود و با غم او شریک می شود. و یا شخصیت وینست وگا ( با بازی جان تراولتا ) در فیلم پالپ فیکشن بسیار باور پذیر و قابل درک است هر چند که شاید شما هیچ وقت ندانید که یک گروه قاچاق کوکایین چگونه آدم هایی هستند. و یا شخصیت هنری گاندروف ( با بازی پل نیومن ) در فیلم نیش.

این مثال ها را از این جهت مطرح کردم که نظر دوستان را به این نکته بیشتر جلب کنم که ساخت شخصیت اولین قدم در ساخت یک فیلم خوب است. مثال های فوق و شاید هزاران نمونه دیگر نشان می دهد که کارگردان توانا می تواند یک شخصیت را حتی با این حالی که هزاران سال از ما دور باشد و حتی اگر معجزه گر و خیالی باشد یک عضو باند قاچاق باشد ( که حتی شبیه آن را قبلا هم ندیدید ) برای بیننده ملموس ، واقعی و قابل باور نمایش دهد. ولی رییس این گونه نیست. رییس یک باند مواد مخدر ، یک آدم کش حرفه ای چه ویژگی هایی می تواند داشته باشد ؟ آیا نشانه های کافی برای این موضوع نیست که در فیلم کیمایی خود رییس به تعریف خودش و حتی نوع اسلحه اش ( یک یوزیه که در دقیقه می تونه 30 تا تیر شلیک کنه !!!! ) بپردازد ؟؟!! آیا یک آدم مخوف و ترسناک نشانه های شخصیتی کم دارد که مجبور باشد مار بغل کند ، گرگ نگهداری کند  ؟؟!!

آیا یک شخصیت به این قدرت ( و قاعدتا زیرک ) چهار تا پسر و دختر را به مهمانی اکس !! دعوت می کند ؟؟

این مهم ترین ضعف و بزرگترین ضعف فیلم ها و فیلم نامه های کیمیایی است. همه شخصیت های دو فیلم حکم و ریس فاقد پرداخت هستند. ضعف بیش از حد شاید فیلم نامه  ، شخصیت های خیالی و یا شاید هم دوره ای های فیلم نامه نویس و کارگردان  را به طرز کمدی واری به تصویر می کشد. شخصیت سیامک با مدل موهای خاص که حتی با لباس های خونی در شهر می چرخد ، تیراندازی می کند ، داد می زند یک سوتفاهم به نظر می رسد !! پدر که یک تنه به جنگ دشمن می رود. جز جدانشدنی فیلم های کیمیایی است. شاید این جمله درست باشد که کیمیایی کارگردان فیلم فارسی است.

شخصیت پلیس ( امین تارخ ) یک نقش زاید و وزنه ی کمیکی است که مهم ترین ویژگی اش این است که با پدر چهارشنبه ها به سینما رکس   می رفته و ساندویچ کالباس می خورده  !!

از نظر من در مقایسه دو فیلم اخیر کیمیایی حکم به مراتب و بسیار بسیار قوی تر از ریس است. در حکم کارگردان ادای دین و احترامی به سینمای فرانسه می کند. شخصیت ها را به نسبت ( نسبت به رییس ) بهتر می چیند. هر چند که حس کمدی بازهم دارند. دکور ها و فضا سازی ها نسبت به رییس بهتر است.  ولی رییس فاقد همه این هاست. لوکیشن ها و دکور ها ( به جز خانه لعیا زنگنه ) همه به طرز وحشتناکی غیر واقعی است.

رییس به جز چند نکته باید قبول کنیم فیلم قابل نقدی نیست !!

سوال این است چرا فیلم های کیمیایی بدین گونه هستند :

شاید بتوان دو جواب به این سوال داد :

1- کیمیایی معتقد است ( به نظر من ) کارگردانی مستقل است. ولی شاید مفهوم این استقلال هم با مفاهیمی که من از سینمای مستقل سراغ دارم فرق داشته باشد. عدم ارائه فیلم به جشنواره فجر ، تهیه کنندگی شخصی و نوشتن فیلم نامه ، اصرار به بازی گیری از پولاد کیمیایی ( یک نابازیگر به معنای واقعی ) و استفاده از ستاره های سینما به خصوص نسل قبل ( انتظامی ، تارخ ، شکیبایی ، ارجمند ، و ... ) همگی شاید در این جهت باشد که کیمیایی در صدد اثبات این است که فیلم خود را می سازد. یعنی هم خود فیلم می سازد و هم فیلم خود را می سازد. این مهم در عدم تغییر در نوع دیالوگ ها به شدت به چشم می خورد. در فیلم های کیمیایی همه بازیگران اعم از زن ، مرد ، پیر ، جوان و حتی کودکان هم به لحن خاصی حرف می زنند. لحن و به خصوص ریتم کلامی بازیگران در تمام فیلم های کیمایی ( تقریبا 90 % ) ثابت است.

سوال این است به نظر شما اگر کیمایی می توانست از بهروز وثوق بازی بگیرد او را در نقش سیامک قرار نمی داد ؟؟؟؟

2- سینما محلی است برای نشان دادن ، به نمایش کشیدن و در دید بودن. فیلم حکم را دوباره یادآوری کنیم ، شخصیت ... ( اسم خاطرم نیست با بازی عزت الله انتظامی ) بارها به روایت داستانش می پردازد و بارها تاکید می کند که از دوستان صادق هدایت بوده و با محمود دولت آبادی رفت و آمد داشته و بارها می گوید که کسی دیگه از آن دوران نمانده. در نمایی از فیلم در تعریف سرگذشت پولاد کیمایی و لیلا حاتمی ( عذر می خواهم اسامی به خاطرم نمانده ) دوربین از کتابخانه دانشگاه رد می شود ، کتاب هایی همچون : " شناخت سینمای کیمایی ، تاریخ سینمای ایران ، فیلم شناسی علی حاتمی ، سینمای قبل از انقلاب  و ... " از تصویر دوربین می گذرد. آیا نمی شد دوربین از قفسه کتاب های مثلا تاریخی رد شود ؟ خیر ! کیمیایی بارها به بیننده خود می گوید که با چه کسانی بوده ، از کجا آمده و کیست. کارگردان فیلم از قدیمی های سینماست ! از ادبیات بازهای قدیمی است با دولت آبادی رفت و آمد داشته ! هر چند این موضوعات را همگان می دانند ولی چرا هر بار و هر بار تکرار می شود ؟؟ در فیلم رییس هم به همین روال ادامه دارد. اصرار کیمیایی به تاکید نوع سینما رفتن پلیس و پدر ، لحن و جملات داریوش ارجمند ( خود خود رییس ) و .... همه بازهم تکرار همان موضوعات است.

به نظر من کارگردان چنان محو و غرق در این است که خود را به اثبات برساند که فراموش می کند که بدیهی ترین مشکلات فیلم نامه یا فیلمش را حل کند !!

سگ های درنده که به عنوان سلاخی کننده سیامک انتخاب شده چرا تا لحظه رسیدن پدر ، تقریبا به سیامک هیچ آسیبی نرسانند ؟؟

چرا در خانه رییس همچین مهمانی با جمیع شرکت کنندگان ( ترکیبی از خلاف تا جوانک های مو سیخ سیخی ) برگزار می شود ؟؟

چرا همه به نوعی دچار فن مرام و رفاقت می شوند ؟؟؟

ولی از سوی دیگر نباید از نکات مثبت فیلم رد شد :

فیلمبرداری استادانه است.

عنوان بنده ای فیلم بسیار خوب و قابل توجه است.

سکانس اعتراف یکی از متهمان در زندان بسیار قوی است ( هر چند بازی بازیگر به سکانس آسیب رسانده ) ولی تمی بسیار حرفه ای دارد.

بازی لعیا زنگنه چشمگیر است.

سکانس سقوط یک جسد بر روی ماشین.

در مورد نکات مثبت بازهم می توان صحبت کرد و همچنین نکات منفی !

به خاطر طولانی شدن مطلب ببخشید.

شاد و موفق باشید

* مطالب بالا صرفا نظر شخصی من می باشد و الزاما درست نیست. این مطلب صرفا یک نقد است.