تغییر در روان انسان - تنها انقلاب واقعی

(ملاحظات کریشنامورتی در مورد دیدارهایش در هند، ایالات متحده، و در اروپا)

قسمت سوم - دیدارها در هندوستان

تغییر در روان انسان - تنها انقلاب واقعی

قسمت دوم - دیدارها در هندوستان

در مراقبه کیفیت ذهن و قلب مهمترین نقش را ایفا می‌کند. نه اینکه خواسته باشی به چیزی رسیده و یا بر چیزی غلبه نمایی، بلکه کیفیتی از ذهن مطرح است که نمود خلوص و پاک بودن و حساسیت عمیق باشد. وقتی که چیزی را نفی می‌کنی و یا کنار می‌نهی، حالتی مثبت بروز می‌کند. تجربه اندوزی و زندگی کردن در سایه این تجارب، شفافیت و خلوص را در مراقبه تحت‌الشعاع قرار داده و از بین می‌برد. مراقبه وسیله‌ای برای رسیدن به هدف نیست. در واقع مراقبه هم وسیله و هم هدف با هم و در کنار هم می‌باشد. تحت تاثیر اندوختن تجارب، ذهن و روان انسان هیچگاه به پاکی و بی‌آلایشی نخواهد رسید. با کنار نهادن و نادیده گرفتن تاثیرات تجربه، شرایطی ایجاد می‌گردد که ذهن می‌تواند به حالتی از خلوص و پاکی دست یابد که این حالت هیچگاه توسط اندیشه و تمامی فعالیت‌های ناشی از آن، بوجود نمی‌آید. مراقبه نقطه پایانی بر اندیشه و روند اندیشیدن است، البته نه با انجام عملی که فرد مراقبه‌کننده انجام می‌دهد؛ چون کسی که در مراقبه هست، خود با مراقبه یگانه می‌گردد. و بدون مراقبه انسان همانند موجود کوری است که در میان گستره عظیمی از زیبایی‌ها و نور و رنگ قرار گرفته باشد.

در کنار ساحل دریا پیاده پیش برو و بگذار که خلوص کیفی مراقبه بر تو احاطه یابد. در زمان بروز چنین حالتی تلاش نکن که آنرا به چنگ آری. آنچه را که انسان در چنگال خود مهار می‌کند، چیزی خواهد بود که همانند یک تصویر و خاطره در حافظه ثبت خواهد شد و خاطره همواره نمود چیزی است که در گذشته بوده و بدین‌سان نمود مرده‌ای بیش نیست. یا زمانی که در لابلای پستی و بلندی‌های تپه‌ها در حال قدم زدن هستی، بگذار زیبایی و یا حتی سختی زندگی خود بیانگر وجود خود باشد، و بدین‌سان تو نسبت به درد و اندوه خود آگاه گشته و در همین راستا می‌توانی بر آن احاطه داشته باشی.
مراقبه هم ریشه است، هم بوته، گل و حتی میوه. تنها کلمات هستند که اینچنین میوه و گل و گیاه و ریشه را از هم جدا می‌سازند. با عملی شدن چنین تفکیکی، زیبایی و طراوت، میدانی برای بروز نمی‌یابد. مسرت واقعی زمانی است که بتوانی کلیت این حالت از وجود را در هم و با هم مشاهده کنی.

جاده پیش روی‌مان، راهی باریک و پوشیده از سایه درختانی بود که در دو سوی آن قرار داشتند – راه بسیار کوچکی که از میان مزارع غله کاملا رسیده می‌گذشت. نور خورشید آنچنان تند و تیز بود که سایه‌های بسیار پررنگی ایجاد می‌کرد و در دو سوی جاده دهکده‌هایی قرار داشتند که از چهره آنها فقر و فلاکت و کثافت بالا می‌رفت. بزرگسالان چهره‌هایی نزار و مریض داشتند ولیکن کودکان برعکس آنها با جیغ و داد همراه با وسایل گوناگونی مشغول بازی بودند و هر از گاهی سنگریزه‌ای بطرف پرندگانی پرتاب می‌کردند که در بالای سرشان و در لابلای شاخه‌ها نشسته بودند. صبحی بسیار خنک و دلپذیر بود و از سوی تپه‌ها نسیم ملایمی می‌وزید.
سحرگاه امروز طوطی‌ها و مرغ میناها سروصدای زیادی ایجاد کرده بودند. بندرت می‌توان طوطی‌ها را در میان برگهای درختان تشخیص داد؛ در لابلای تنه درختان تمبر هندی سوراخهای زیادی وجود دارد که آنها در آن لانه کرده‌اند. پرواز زیگزاگی آنها همواره با هم و با عملیات آکروباتیک همراه هست. مرغ مینا‌ها روی زمین بوده و عموما بی‌صدا به کار خود مشغول می‌شوند. تا آنجایی که ممکن است اجازه می‌دهند که به آنها نزدیک شوی و بعد پرواز کرده و دور می‌شوند. مگس‌گیر ( نوعی پرنده کوچک مثل گنجشک هست ) روی سیم تلگراف نشسته و تمامی محوطه را تحت کنترل خود دارد. صبحی بسیار دلپذیر بود و آفتاب نیز هنوز آنچنان گرم نبود. فضای روحانی بر تمامی منطقه احاطه دارد، با هوایی که مملو از آرامش انتظار برای بیدار شدن انسان‌ها بود.
در این جاده همچنین یک گاری اسبی نیز در حرکت بود که اسب را با چوب‌هایی بلند به چرخ گاری بسته بودند و او بدین ترتیب ارابه را می‌کشید. روی گاری جنازه مرده‌ای قرار داشت که با کفنی سفید و قرمز پوشیده شده بود، مرده‌ای که قرار بود به کنار رود برده شده و در ساحل آن سوزانده شود. در کنار گاریچی مردی نشسته بود که بنظر می‌رسید از بستگان مرده باشد، و جنازه در مسیر حرکت گاری در جاده‌ای که آنچنان هم هموار نبود، مداوما تکان خورده و به کناره‌های گاری اصابت می‌کرد. بنظر که آنها راهی طولانی را طی کرده باشند، چون بدن اسب کاملا پوشیده از عرق بود و جنازه نیز بنظر می‌رسید که در طی مسافرت آنقدر تکان خورده و به اینطرف و آنطرف خورده که حال مانند چوب خشکی باقی مانده بود.

کمی دیرتر در همان روز مردی برای ملاقات آمد که به گفته خودش مسئول آموزش توپخانه در نیروی دریایی بود. او زن و دو فرزندش را نیز همراه خود آورده بود، و هیجان خاصی در حرکات و رفتارش بچشم می‌خورد. پس از گفتگوهای اولیه اظهار داشت که به شناخت خدا علاقه‌مند بوده و جویای یافتن اوست. آدم دقیقی بنظر نمی‌رسید، و تا حدودی نیز خجالتی بود. دستان و صورتی پهن و قوی داشت، اما صدا و لبخندش از خشونت و جدیت خاصی حکایت می‌کرد – چون بهرحال او کسی بود که به نحوی از انحاء فرمان مرگ صادر می‌کرد. انگار خدای مورد نظر او هیچ ربطی به کار و زندگی روزمره او نداشته و کاملا از آن دور می‌باشد. حالت عجیبی است، چون در برابرت کسی قرار دارد که از سویی در جستجو و شناخت خداست، و در عین زمان شغلش بگونه‌ای است که به دیگران آموزش می‌دهد چگونه قادر به کشتن انسان‌های دیگر باشند.
او خودش را مردی مذهبی و با ایمان می‌نامد و به بسیاری از مدارس مذهبی، و این به اصطلاح مقدسین نیز مراجعه کرده است. هیچکدام از آنها نتوانستند نیاز او را برآورده نمایند و حال او راهی طولانی را با قطار و اتوبوس طی کرده که به ملاقات ما بیاید، چون او می‌خواهد به این نکته واقف گردد که چگونه با این دنیای عجیب و غریب می‌تواند کنار بیاید؛ کاری که بسیاری از انسانها و مقدسین نیز در تلاش برای پاسخ بدان هستند. همسرش و فرزندانش بسیار آرام و مودبانه نشسته بودند، و درست در همین لحظه روی شاخه درختی در حیاط خانه، کبوتری نشسته و به صدای خفه‌ای شروع به خواندن بق بقو نمود. مرد حتی نگاهی نیز بدان سو نیانداخت، و بچه‌ها نیز در کنار مادرشان بسیار آرام ولیکن شق و رق نشسته بودند؛ آنها نیز بسیار هیجان زده و چهره‌هایی بسیار جدی داشتند، بدون کمترین تبسمی و یا لبخندی.

تو هیچگاه به یافتن خدا نائل نخواهی شد؛ برای چنین امری هیچ راهی وجود ندارد. بشر انواع راه‌ها، باورهای گوناگون، مرید و مراد و استاد و قطب و مرشد و غیره را از خود ساخته تا در پی‌گیری در راه دستیابی و یا رسیدن به شناخت خدا، او را یاری دهند، و یا حداقل منشاء آمرزشی برایش باشند؛ همه این گونه اعمال و رفتار آنچنان ادامه داشته که هیچ پایانی را نیز نمی‌توان برایش متصور بود. در این تلاش، آنچه که مایه تاسف است، این است که این جستجو به نحوی از انحاء در راستای یک تخیل و یا یک تصویر ساخته ذهن انسان پیش می‌رود، تصوراتی که با مقیاس‌های معینی در درون ذهن انسان طراحی می‌گردد. در واقع امر آن عشقی که او در جستجوی آن است، دقیقا با روش زندگی خودش از بین برده می‌شود. شما نمی‌توانید در دستان خود سلاحی حمل کنید، و از سوی دیگر در جستجوی خدا باشید. خدا به شکلی از اشکال تبدیل به نمودی سمبلیک گشته، و یا به یک کلمه تبدیل شده، که در عمل حتی همان‌ها نیز مفاهیم خودشان را از دست داده‌اند. چون معابد و کلیساها با کار و وجود خود آن مفهوم را نیز از آن زدوده و عامل نابودی آن شده‌اند.
حتی ممکن است که شما هیچ اعتقادی هم به خدا نداشته باشید، با همه اینها شما نیز با آن به اصطلاح  معتقدین مذهبی یکسان هستید؛ چون هر دوی شما رنج می‌کشید و هر دوی شما در درون یک زندگی فاقد کمترین مفهوم و تاسف باری غوطه ور هستید؛ و سختیهای ناشی از چنین حالتی از زندگی آنرا مطلقا فاقد هرگونه مفهومی می‌گرداند. واقعیت در انتهای سیر حرکت اندیشه‌ها قرار ندارد و خلاء درونی قلب هیچگاه نمی‌تواند با کلمات پر گردد. ما به موجوداتی بسیار فعال و زرنگ تبدیل شده‌ایم، سریعا فلسفه جدیدی را سازمان می‌دهیم، و با این کار در تلاش خواهیم بود تا اثرات سوء زندگی دردبار روزمره را از خود دور نماییم. ما تئوری‌هایی می‌سازیم که به ما نشان دهند، چگونه می‌توان به عمق قضایا رسوخ نموده و به آخرین دست‌آوردها نائل آییم، و در همین راستا عابدان و مریدان بسوی معابد رفته و خودشان را در درون فانتزی‌های ذهن خودشان غرق می‌کنند، فانتزی‌هایی که توسط اذهان خودشان ساخته شده است. طلبه‌گان و مقدسین هیچ کدام‌شان هیچ گاه حقیقت را در نمی‌یابند. چون موجودیت هر دوی آنان در راستای تداوم سنت‌هاست، تابعی از فرهنگ و عادات، که آنها را به شکل طلبه و مقدسین و امثالهم بار آورده است.

حال دیگر کبوتر از آنجا پریده است و زیبایی ابرهای فراسوی تپه‌ها و کوه‌ها به آرامی تمامی این سرزمین را در بر می‌گیرند – آنجاست که می‌توان حقیقت را یافت، جایی‌که هیچگاه بشر حقیقت درونی آنرا نجسته است.

فرازی از کتاب "برای جوانان"

کلیت حیات

بیشتر ما تنها به جزء کوچکی از زندگی چنگ افکنده و می‌پنداریم که به یاری این جزء خواهیم توانست به اکتشاف کل بپردازیم. امیدواریم بدون ترک اطاق، درازا و پهنای رودخانه را فهمیده و غنای کرانه‌های زمردین آنرا ادراک کنیم. ما در اطاق کوچکی بسر می‌بریم و روی بوم کوچکی نقاشی می‌کنیم و می‌پنداریم که با دستان خود زندگی را فراچنگ آورده‌ایم و یا اینکه اهمیت مرگ را فهمیده‌ایم؛ ولی چنین نیست. برای ادراک زندگی باید یه بیرون گام نهیم و بیرون رفتن بس دشوار است، ترک کردن اطاقی که تنها دریچه‌ای ریز به بیرون دارد؛ و مشاهده کردن هر پدیده‌ای، همانگونه که هست، بدون هیچگونه داوری، بدون محکوم کردن و دوست داشتن و یا دوست نداشتن، چندان آسان نیست.
بسیاری از ما می‌پنداریم که به یاری جزء، کل را خواهیم فهمید. امیدواریم به یاری یک پره چرخ، قادر به ادراک آن چرخ شویم؛ ولی چرخ از یک پره تشکیل نشده، شده؟ برای ساختن هر چرخی به پره‌های بسیار و همچنین به توپی و لبه چرخ نیازمندیم و برای فهمیدن چرخ لازمست که همه آنرا بررسی کنیم. هر گاه بخواهیم به راستی به ادراک زندگی بپردازیم، باید همانند شیوه بالا کلیت فرایند زندگی را بفهمیم.
زندگی راز شگفت آوری است اما نه رازی درون کتاب‌ها، نه رازی که مردم از آن سخن می‌گویند، بلکه رازیست که هر کس باید خود، به اکتشاف آن بپردازد؛ بدین روی این مسئله بسیار جدیست که شما خرده‌ها، اجزاء و پاره‌ها را ادراک کرده و به فراسوی آن و به کل راه یابید.
هر گاه در نوجوانی فهمیدن زندگی را ادراک نکنید؛ در حالی که باطناً زشت‌خو و کوته فکر مانده‌اید، رشد خواهید کرد و هر چند هم که در جهان بیرونی توانگر باشید و سوار سوار بر ماشینهای گرانبها فخر بفروشید، در درون خود ابله و کودن و تهی خواهید ماند. بدین روی بسیار مهم است که اطاق حقیر خود را رها ساخته و کل پهنه هستی را ادراک کنید. ولی تا عاشق نباشید قادر به این کار نخواهید بود. نه عشق جسمانی یا روحانی بلکه تنها عشق؛ یعنی دلباخته پرندگان، درختان، گلها و والدین خود بودن. و برتر از همه اینها باید به انسانیت عشق بورزید.
آیا این تردی بزرگی نیست که خود شما نفهمید که عشق ورزیدن و دلباخته بودن یعنی چه؟ و اگر همین اکنون معنای دوست داشتن را نفهمیدید، دیگر هیچگاه آنرا نخواهید فهمید، زیرا هر چه که بزرگتر شوید، آنچه که عشق خوانده می‌شود، بصورت بسیار زشتی در آمده و پدیده‌ای همانند تملک خواهد شد و تبدیل به گونه‌ای کالا خواهد شد که خرید و فروش می‌شود. اما اگر از همین اکنون نهفتن گوهر عشق را در دلتان آغاز کنید، هرگاه به درختی که کاشته‌اید عشق بورزید و جانور ولگردی را که نوازش می‌کنید دوست داشته باشید، آنگاه هر چه که بزرگتر شوید، اسیر اطاقک کوچک خود و روزنه‌های خرد آن نخواهید ماند، بلکه آن را رها ساخته و عاشق تمامی پهنه زندگی خواهید بود.
عشق پدیده‌ای واقعی است؛ امری عاطفی و چیزی که درباره به شکوه و گلایه برخیزیم و در پیرامونش دچار احساسات شویم، نیست. در عشق اصلاً جایی برای احساسات نبوده و این امری بسیار جدی و مهم است که باید عشق را هنوز که جوانید ادراک کرده و بشناسید. مکتب‌ها، فلسفه‌ها و آرمان‌ها همه یکسره نادرستند زیرا که در دلهای گروندگانشان بهیچ روی نشانی از عشق نیست. آنها تنها می‌توانند به ادراک جزیی ناچیز بپردازند، آنها تنها از ورای روزنه‌ای ریز به بیرون می‌نگرند که شاید از آنجا دورنماهای گسترده و دلپسندی به نظرشان برسد ولی آن تمامی پهنه زندگی را در بر نمی‌گیرد. بدون این احساس ژرفناک عشق، هیچگاه توانایی ادراک کل را نخواهید داشت. بنابراین همواره دچار سیه‌روزی و درماندگی و بیچارگی بوده و دستاوردتان در پایان زندگی چیزی جز مشتی خاکستر و انبوهی از واژه‌های تهی نخواهد بود.

مراقبه زندگی

مقدمه کوتاهی درباره کریشنا مورتی از دیوید بوهم پرفسور فیزیک نظری
از کتاب، رهایی از دانستگی، اثر کریشنا مورتی، ترجمه مرسده لسانی

اولین آشنایی من با روش کریشنا مورتی در سال 1959 اتفاق افتاد یعنی زمانی که کتاب اولین و آخرین رهایی را از وی خواندم آنچه به ویژه علاقه مرا برانگیخت بصیرت و بینش ژرف او در مورد مسئله مشاهده کننده و مشاهده شونده بود این مسئله مدتهای مدید با نقطه نظرهای من به عنوان تئوریسین فیزیک کوانتوم مشابهت داشت در این تئوری برای تخستین بار این نظریه که مشاهده کننده و مشاهده شونده از یکدیگر غیر قابل تفکیک‌اند در گسترش فیزیک به عنوان امری واجب و ضروری به منظور درک قوانین بنیادی ماده بطور اعم، توسعه یافته بود به همین دلیل و نیز به دلیل اینکه کتاب مذکور شامل بسیاری از دیگر بصیرتها و بینشهای ژرف بود احساس کردم برای من ضروری است که در اسرع وقت مستقیما و شخصا با کریشنا مورتی به صحبت بنشینم نخستین بار در یکی از سفرهای او به لندن با وی ملاقات کردم سادگی بزرگ وی ضربه‌ای بر من وارد کرد، سادگی فعال و پرانرژی‌ای که تنها می‌توانست به این دلیل موثر باشد که او یکپارچه توجه و شنوایی بود، آن هم رها از هرگونه پیش قضاوتی ذهنی و عاری از هرگونه مانع و حصار او فقط به آنچه که من مجبور به گفتن آن بودم واکنش نشان می‌داد به عنوان شخصی که دست اندرکار علم است از این نوع واکنش احساس آرامش و آسودگی کردم زیرا چنین واکنشی بالذاته همان کیفیتی را داشت که من در ملاقات با دیگر دانشمندان تجربه کرده بودم، ملاقاتهایی با نهایت تجانس و تفاهم متقابل. به یاد انیشتین می‌افتم که همین شور و انرژی بدون رادع و مانع را در سلسله مباحثاتی که با او داشتم نشان می‌داد. بعدها مواقعی که کریشنا مورتی به لندن می‌آمد بطور منظم ملاقات‌ها و بحث‌هایی با او داشتم. ما معاشرتی را با یکدیگر آغاز کردیم که از آن به بعد هرچه من به جماعت و گروه او مانند یکی از آنها که در پارک(برووک وود) در انگلیس که از طریق ابتکار او ترتیب یافته بود علاقمند می‌شدم این دوستی نیز نزدیکتر می‌شد. در این مباحث ما بطور کامل و ژرف به بسیاری از پرسش‌هایی که به نوعی در رابطه با کار علمی من بود می‌پرداختیم ما در حول و حوش طبیعت، فضا، زمان و جهان، با توجه به طبیعت خارجی و هم با توجه به ذهن، به غور و بررسی می‌پرداختیم اما بعد از آن ما به رسیدگی در حول و حوش بی نظمی عمومی و اغتشاشی که خود آگاهی نوع بشر را تحت نفوذ خویش قرار داده بود پرداختیم در اینجاست که من با آنچه که احساس می‌کنم کشف اصلی کریشنا مورتی در آن است مواجه شدم آنچه او به طور جدی پیشنهاد می‌کرد این است که، تمامی این بی‌نظمی که در واقع علت بنیادی اندوه و غم گسترده و همه جا گیر و بدبختی است و از سویی نیز مانع همکاری نوع بشر با یکدیگر می‌شود، در این حقیقت نهفته است که ما نسبت به طبیعت کلی فرآیندهای تفکر خویش جاهل و نادان هستیم، یا به عبارتی دیگر می‌توان گفت، تا زمانی که ما درگیر فعالیت تفکر هستیم آنچه را که عملا در حال وقوع است نمی‌بینیم. کریشنا مورتی احساس می‌کند که از طریق تمرکز و محدود کردن توجه برای دیدن کار تفکر مستقیما در می‌یابد که فکر یک فرآیند مادی است که در درون انسان و بطور کلی مغز و سیستم عصبی او در جریان است. معمولا قصد ما بر این است که بجای اینکه نسبت به چگونگی وقوع تفکر هشیار باشیم، سعی کنیم تا نسبت به محتوی آن آگاهی و هشیاری داشته باشیم برای روشن شدن این نکته، انسان می‌تواند به اتفاقی که در حال خواندن کتاب رخ می‌دهد توجه نماید. غالبا بطور تقریبی انسان کاملا نسبت به معنای مطلبی که مورد مطالعه او قرار گرفته است، حضور ذهن دارد. در صورتی که می‌تواند نسبت به خود کتاب و ساختمان آن که از صفخاتی ترتیب یافته که می‌توان آنها را ورق زد، نسبت به لغات چاپ شده، جوهر، فابریک، کاغذ و غیره نیز هشیاری داشته باشد. مشابه همین مسئله این امکان نیز وجود دارد که نه تنها نسبت به ساختار عملی و عملکرد فرآیند تفکر هشیاری داشته باشیم، بلکه نسبت به محتوای آن نیز آگاه باشیم. چگونه چنین آگاهی و هشیاری تحقق می‌یابد؟ کریشنا مورتی پیشنهاد می‌کند که این امر مستلزم آن چیزی است که او آنرا مراقبه می‌نامد. به واژه مراقبه معانی مختلف و گسترده و حتی معانی متضادی نسبت داده شده است بسیاری از آن معانی درگیر نوعی عرفان تصنعی شده‌اند. وقتی کریشنا مورتی این واژه را به کار می‌برد در ذهن خود، ادراک روشن و مشخصی از آن معنی دارد انسان می‌تواند از این معنا، نشانه و دلالتی با ارزش، از طریق در نظر گرفتن مشتقات این لغت بدست آورد. ریشه لغات در رابطه با معانی فعلی و کلی مورد قبول آنها، اغلب بطور شگفت انگیزی به سوی درک ژرفنای معنایشان سوق داده می‌شود. واژه انگلیسی meditation بر اساس ریشه لاتین آن یعنی med که به معنای اندازه گیری و مقیاس measure است، بنا شده معنای فعلی این واژه to reflect باز تابیدن و منعکس کردن و to ponder وزن کردن یا اندازه گیری کردن و همچنین به معنی محدود کردن و متمرکز کردن توجه to give close attention نیز می‌باشد مشابه همین واژه سانسکریت مراقبه که dhyana است با واژه dhyati به معنی to reflect بازتابی نیز رابطه نزدیکی دارد نتیجتا با این حساب معنی واژه مراقبه، سنجش و بازتابیدن، به موازات محدود و متمرکز کردن توجه نسبت به آن چیزی است که عملا در حال وقوع است، یعنی آنچه انسان در حال انجام آن است. احتمالا این همان چیزی است که کریشنا مورتی از آغاز مراقبه منظور دارد به عبارت دیگر انسان توجه خود را معطوف می‌کند نسبت به همه آن چیزی که در حال رخ دادن در رابطه با تلاش عملی تفکر است، تفکری که سرچشمه تضمین کننده بی‌نظمی کلی و عمومی است. انسان این عمل را بدون انتخاب و انتقاد و قبول یا رد آنچه که در حال وقوع است انجام می‌دهد و همه اینها به موازات واکنشهایی نسبت به معنای آنچه که انسان در حال فراگیری درباره فعالیت تفکر است روی می‌دهد احتمالا این مانند خواندن کتابی است که صفحات آن با تقلا و زور و بی‌نظمی گرد هم آورده شده باشد و به جای صرفا سعی در دریافتن مفهوم و محتوای گیج و مغشوش آن با خواندن، هرگز نسبت به این بی‌نظمی صفحات نیز آگاهی خود را از دست ندهد.
کریشنا مورتی مشاهده کرده است که نفس عمل مراقبه، نظمی به فعالیت تفکر می‌بخشد، آن هم بدون مداخله خواسته، انتخاب، تصمیم‌گیری و نیز بدون مداخله رفتار متفکر به موازات رخ دادن چنین نظمی، شلوغی و هرج و مرجی که پس زمینه همیشگی خودآگاهی ما هستند، محو و معدوم شده و ذهن بطور کلی آرام می‌گیرد. تفکر ضروری تنها وقتی بر می‌خیزد که برای بعضی مقاصد واقعی و سالم مورد نیاز باشد و سپس متوقف می‌شود تا اینکه دوباره نیاز آن حس شود. کریشنا مورتی می‌گوید که در این سکوت چیزی تازه و خلاق اتفاق می‌افتد، چیزی که نمی‌تواند در قالب واژه بیان شود، اما این سکوت دارای اهمیت فوق العاده‌ای برای کل زندگی است، بنابراین او سعی ندارد بطور شفاهی ارتباط برقرار کند، بلکه او این مسئله را از اشخاصی که علاقمندند بطور مستقیم موضوع مراقبه را از طریق توجه عملی نسبت به طبیعت تفکر کشف کنند، جویا می‌شود. به هر جهت بدن سعی در بررسی کردن و غور به درون معنای ژرف‌تر مراقبه، انسان می‌تواند بگوید که مراقبه با معنایی که کریشنا مورتی از آن استنتاج می‌کند قادر است نظمی به تمامی فعالیت ذهنی ببخشد، و ممکن است این عاملی کلیدی باشد در تحقق بخشیدن به پایان دادن به تمامی رنج و اندوه، بدبختی، هرج و مرج و اغتشاش و آشفتگی که در طول همه اعصار سهم و سرنوشت نوع بشر بوده است، سرنوشتی که هنوز بدون وجود چشم انداز تغییری اساسی برای آینده‌ای قابل پیش‌بینی، بطور کلی ادامه دارد. وقتی این اتفاق در ناب‌ترین و عالی‌ترین شکل خود صورت بندد، کار کریشنا مورتی با برخورداری از جوهر طرز تلقی علمی، نفوذ و گسترش می‌یابد. بدین گونه او از یک واقعیت آغاز می‌کند، یعنی ماهیت روندهای تفکر. این واقعیت از طریق محدود و متمرکز ساختن توجه و سراپا گوش بودن و هوش بودن نسبت به روند خودآگاهی و دیدن صبورانه آن مستقر می‌شود در این حالت انسان هموراه در حال یادگیری است و از بطن این یادگیری، بصیرت به تمامیت و ماهیت جامع روند تکامل، زاده می‌شود آنگاه این بصیرت مورد آزمایش قرار می‌گیرد، ابتدا به این طریق که انسان توجه می‌کند به اینکه آیا این بصیرت در یک نظام منطقی اتحاد بخشیده است؟ و سپس اینکه آیا این بصیرت به نظم و همبستگی‌ای که زندگی بر اساس آن به عنوان یک مجموعه از آن می‌جوشد، منجر گشته است؟
کریشنا مورتی دائما بر این امر که او به هیچ وجه یک مرشد نیست تاکید دارد. او کشف‌هایی کرده است و به سادگی بیشترین سعی خود را دال بر در دسترس قرار دادن این کشفیات برای همه آن اشخاصی که قادر به گوش دادن هستند کرده است کار او شامل ارائه یک سری دکترین نمی‌شود، او تکنیک یا شیوه‌ای به منظور دست یافتن به ذهنی ساکت، پیشنهاد نمی‌کند. هدف او وضع هیچ نوع شیوه تازه عقیدتی و مذهبی نیست، بلکه این امر به هریک از ما انسان‌ها بستگی دارد که دریابیم آیا قادریم آنچه را که کریشنا مورتی توجه می‌نامد، خود کشف کنیم و از آن به بعد به کشفیات تازه‌ای نیز که خود، به آنها دست یافته‌ایم برسیم؟
بنابراین واضح است که مقدمه‌ای مانند حاضر به بهترین وجهی نشان می‌دهد که من به عنوان شخص ویژه‌ای همچون یک دانشمند یا عالم، روش کریشنا مورتی را چگونه دیده‌ام. البته برای دیدن اینکه معنای سخنان کریشنا مورتی چیست، الزامی است آنچه را که او عملا می‌گوید، همراه با آن کیفیت توجه نسبت به تمامیت واکنش‌های درونی و بیرونی خود، که ما در این جا به بحث درباره ان پرداختیم بخوانیم و عمل کنیم.

تجربه یک چیز است و تجربه کردن یک چیز دیگر. سنگینی و فشار تجربه بر حال سایه می‌افکند و مانع تجربه کردن می‌شود. ذهن انبار تجربه است جایگاه دانستگی است. بنابر این ذهن هرگز نمی‌تواند در حالت تجربه کردن باشد. زیرا چیزهایی را که تجربه میکند دنباله چیزهایی است که قبلا تجربه شده است...

ذهن تنها می‌تواند دانسته‌ها و انعکاس‌های خودش را دریافت کند. تجربه کردن ناشناخته ممکن نیست مگر اینکه ذهن خالی از تجربه شود. فکر نمود تجربه است واکنش حافظه و خاطره است. و تا زمانی که فکر در کار است و دخالت میکند تجربه کردن وجود ندارد. هیچ وسیله و روشی هم برای پایان دادن به تجربه وجود ندارد. زیرا نفس وسیله خود مانع تجربه کردن می‌شود. وقتی ذهن به هدف و نتیجه‌ای می‌اندیشد در کیفیت تداوم و پیوستگی است بنابر این چیزی را به عنوان نتیجه می‌شناسد که قبلا می‌شناخته و نتیجتا کارش تداوم شناختگی است. میل حصول باید از بین برود زیرا میل حصول است که وسیله و هدف را می‌آفریند. برای تجربه کردن فروتنی لازم است. در تجربه کردن جدایی و فاصله‌ای بین مشاهده کننده و شونده وجود ندارد. فاصله و وقفه زمانی وجود ندارد تا در آن فاصله فکر فرصت اشعار نسبت به حضور خود اشعار پیدا کند. فکر در غیبت است و تنها، بودن هست. این حالت چیزی نیست که فکر به آن بیاندیشد و موضوع تامل و مراقبه قرار گیرد. چیزی حاصل کردنی نیست. تجربه‌گر باید از تجربه باز ایستد. در آنصورت تنها بودن هست. در آرامش پویا و حرکت بودن ابدیت و لازمان هست.

تجربه کردن یک فضیلت است فضیلت در قلب است نه در ذهن...  فضیلت ضد چیزی نیست. و اگر ضدی دارد آن دیگر فضیلت نیست زیبایی‌ایی که از طریق تقابل نگریسته شود زیبایی نیست. فضیلت تنها زمانی هست که جریان تقابل اندیشی و چیزها را به صورت ضد دیدن وجود ندارد. چرا که خوبی و زیبایی در موضوع دید نیست بلکه در کیفیت نگریستن و در خود دید است. فضیلت، ستیز نیست، تضاد نیست، میل حصول نیست، نتیجه تمرین مستمر به منظور حصول یک نتیجه نیست. بلکه کیفیتی است از بودن. که در آن انعکاس تمایلات برخاسته از خود مفقود است. فضیلت آرامش خود بخودی ناشی از نخواستن است، نتیجه رهایی از میل بودن است. و این آرامش یک کیفیت قلبی است نه ذهنی. ممکن است ذهن از طریق تمرین، کنترل، فشار به خود و مقاومت خود را آرام گرداند ولی اینگونه انضباط‌ها و تمرین‌ها فضیلت قلبی را خراب میکنند و تا زمانی فضیلت قلبی نیست آرامش و صفا نیست زیبایی و شادمانی نیست. هنگامی که ذهن می‌کوشد تا فضیلت را پرورش دهد کارش زیرکانه و ریاکارانه است. هدفش حفظ و دفاع از خود است. نوعی انطباق رندانه است با محیط. کمال جویی بوسیله خود یا خود را به کمال رساندن مانع شکوفایی فضیلت است. آنجا که ترس هست چگونه ممکن است فضیلت باشد؟ جای ترس ذهن است نه قلب. ترس خود را به شکلهای مختلف پنهان می‌کند: به صورت فضیلت کسب آبرومندی، احترام، همرنگی با اخلاق مورد ارج، خدمتگزاری و نظایر آن...

برای برخورد با زندگی حساسیت، نرمش و انعطاف پذیری لازم است نه فضیلت محصور کننده ای که هدفش جلب تحسین و احترام است. تعالی یا حقیقت چیزی نیست که به سویش بروی. راهی به سوی آن وجود ندارد. پیشرفت ریاضی گونه ای برای رشد آن وجود ندارد.حقیقت باید بیاید تو نمی‌توانی به سویش بروی. فضیلت پرورده ذهن تو نیز تو را به آن نمی‌رساند. آنچه بدست می‌آوری حقیقت نیست انعکاس تمایلات خویشتن توست. تنها در حقیقت است که شادمانی وجود دارد.

انطباق زیرکانه و حیله گرانه ذهن برای حفظ و تداوم خود منجر به ترس می‌گردد و آنچه اهمیت دارد شناخت عمیق ترس است نه چگونگی حصول فضیلت. یک ذهن پست ممکن است تمرین فضیلت کند ولی باز هم پست و کوچک خواهد ماند. جستجوی فضیلت وسیله ای است برای فرار از کوچکی ولی فضیلتی که یک ذهن کوچک در خود می‌بافد نیز کوچک است...

تنها در شناخت فعل و انفعالات ذهن یعنی در شناخت خود فضیلت شکفته می‌گردد. فضیلت در جمع کردن ابزار دفاع و مقاومت نیست بلکه در شناخت و آگاهی خودبخودی است نسبت به آنچه هست. ذهن قادر به شناخت نیست. ممکن است بر اساس چیزهایی که فکر می‌کند شناخته و عمل کند ولی در ذهن ظرفیت شناخت وجود ندارد. شناخت هنگامی ممکن است که شوق شناسایی و دریافت قلبی وجود دارد. و شکوفایی چنین شوقی در سکوت کامل ذهن است. ولی سکوت واقعی آن نیست که نتیجه حسابگری‌های ذهن است. میل تحقق سکوت ریشه در شدن و حاصل کردن دارد و نتیجه آن تضادها و رنجهای پایان ناپذیر است. ریاضت، انضباط، ترک، اعراض، شعائر، تمرین فضیلت – هر قدر هم که اصیل باشند همه در حیطه فکرند. یک فعل و انفعال فکری‌اند و حرکت فکر فقط می‌تواند در جهت یک هدف و حصول یک نتیجه باشد – هدف و نتیجه ای که در حیطه شناخت است. هدف حصول، جستجوی ایمنی است، صیانت نفس است، بوسیله شناخته‌هایی که ذهن نسبت به آنها اطمینان دارد. حال آنکه جستجوی ایمنی بوسیله چیزی که ناشناخته و بی‌نام است احساس ایمنی نمی‌دهد...

چرا مدام در جستجوی چیزی هستیم که بطور اجتناب‌ناپذیری منجر به رنج و بدبختی می‌گردد. تلاش‌هایی که به ما احساس زنده بودن می‌دهد تا تصور کنیم که زندگیمان یک هدف دارد. تلاشهایی که اگر دست از آنها برداریم گمان می‌کنیم هیچ چیز نخواهیم بود و زندگی بدون آنها معنایی نخواهد داشت. حال آنکه از طرفی می‌دانیم زندگی چیزی بیشتر از اینهاست می‌دانیم چیز دیگری وجود دارد که ورای این پوچی‌ها و بدبختی‌هاست. تو ممکن است به شکلهای خام و ناشیانه یا ظریف و زیرکانه از فقر درونی بگریزی ولی خلا همواره در تو هست. از سایه‌ات به تو نزدیکتر است. تو ممکن است نخواهی به آن نگاه کنی ولی به هر حال خلا در آنجاست در تو است. زینت‌ها و آرایش و پیرایش‌های خود نمی‌توانند آن خلا را بپوشانند یا پر کنند. هر قدر نمایشها و تظاهرات بیرونی بیشتر باشند فقر درونی شدیدتر است...

ترس از چیزی نبودن است که خود را به کوشش و تلاش وا می‌دارد. ولی خود در هر حال هیچ چیز نیست یک خلا و تهی است.
اگر ما بتوانیم با این خلا رو در رو بمانیم اگر بتوانیم با درد تنهایی و چیزی نبودن بمانیم ترس بکلی از بین می‌رود و یک تغییر بسیار بنیادی در ارگانیسم حادث میگردد. برای تحقق این تغییر باید چیزی نبودن را تجربه کرد. به این دلیل ذهن باید کاملا و عمیقا آرام بگیرد. ولی این آرامش چیزی نیست که بوسیله تمرین، ریاضت، تصعید یا سرکوبی تحقق یابد. سکوت و آرامش هنگامی وجود دارد که ذهن دست از جستجو بردارد. . در این سکوت کیفیت انباشته کردن مفقود است. این سکوت چیزی نیست که نتیجه تمرین سکوت باشد. این سکوت باید برای ذهن آنگونه ناشناخته باشد که ابدیت و لازمان. زیرا اگر ذهن به سکوت خود مشعر باشد تجربیات گذشته را تکرار خواهد کرد. ذهن هرگز نمی‌تواند نو را تجربه کند. بنابر این باید مطلقا آرام بگیرد. . هیچ چیز به لفظ و بیان در نیاید - لفظ و بیان که عامل تشخیص شناسایی و تایید و تصدیق تجربه مشابه قبلی است. لفظ و بیان که نباشد فکر کاملا در غیبت خواهد بود. تا وقتی جریان ثبت کردن در کار باشد. ذهن نمی‌تواند سکوت را برگزیند. حرکت ذهن باید کاملا غایب باشد. توجه‌اش در هیچ چیز خاصی تثبیت نشود. سکوتی که در آن هرگونه علاقه مفقود باشد تا ذهن به هیچ سویی نرود و در هیچ جا پرسه نزند... جوهر و ماهیت این سکوت را نمی‌توان بوسیله کلمات سنجید و بیان کرد.

فکر، با کیفیت عاطفی و احساساتی نهفته در آن. عشق نیست. فکر بطور حتم مانع تجلی عشق است. فکر ریشه در حافظه دارد. مبتنی بر خاطره است. وقتی شما به شخصی فکر می‌کنید که عاشق او هستید. آن فکر عشق نیست. شما ممکن است عادات. رفتار و خصوصیات روانی یک دوست را به یاد آورید. به خاطرات خوش یا ناخوشی که در رابطه با او داشته‌اید بیاندیشید. ولی تصاویری که در ذهن ترسیم می‌کند عشق نیست. ماهیت فکر جدایی و تفرق است. احساس زمان و فاصله. احساس جدا بودن و اندوه ناشی از آن حاصل یک فعل و انفعال فکری است. تنها زمانی عشق می‌تواند باشد که هر گونه حرکت و فعل و انفعال فکری متوقف گردد.

فکر بطور اجتناب ناپذیری منجر به احساس تعلق و تملک می‌شود. و احساس تملک (آگاهانه و ناآگاهانه) حسادت بار می‌آورد. و آنجا که حسادت هست مسلما عشق نیست. حال آنکه بسیاری از انسان‌ها حسادت را نشانه عشق می‌دانند. حسادت یک محصول فکری است. یکی از واکنش‌های عاطفی نهفته در ماهیت فکر است. هنگامی که احساس تملک یا مورد تملک بودن خدشه‌دار می‌گردد احساس خلا بوجود می‌آید. در آن صورت رشک‌ورزی و حسادت جای عشق را می‌گیرد و تمام رنج‌ها و گرفتاری‌های انسان بدان جهت است که فکر نقش عشق را بازی می‌کند.

اگر شما به شخصی نیاندیشید آنرا نشانه فقدان عشق خود نسبت به او می‌گیرید. ولی آیا صرف اندیشیدن به او دلیل وجود عشق است؟ اگر شما به دوستی که فکر می‌کنید عاشق او هستید نیاندیشید احساس هراس و شرم و گناه می‌کنید. اینطور نیست؟ اگر به دوستی که مرده است نیاندیشید خود را یک موجود بی‌عاطفه. بی‌وفا و عاری از عشق و شفقت فرض می‌کنید. خود را یک انسان بی‌احساس و بی‌تفاوت می‌نامید. و بعد برای فرار از احساس شرم و ملامت خود شروع می‌کنید به فکر کردن در باره آن شخص. تصویر او را با خود حمل می‌کنید – تصوری که بوسیله دست یا ذهن ساخته شده – و وقتی از این طریق قلب خود را با چیزهای فکر پر می‌کنید جائی برای عشق باقی نگذاشته‌اید. هنگامی که با دوستی هستید به او نمی‌اندیشید. تنها در غیبت و فقدان اوست که فکر شروع می‌کند به دوباره زنده کردن صحنه‌ها و خاطرات گذشته و مرده‌ای که در رابطه با او داشته‌اید و ما این زنده کردن دوباره را عشق می‌نامیم. در اینصورت عشق برای بسیاری از ما یک چیز مرده است نفی زیستن با پویایی و زنده بودن زندگی است. ما با گذشته زندگی می‌کنیم با مرده زندگی می‌کنیم بنابر این خود ما مرده‌ایم و این مردگی را عشق می‌نامیم.

جریانات فکری موجب زوال عشق می‌گردند. فکر بزرگترین مانع تجلی و شکوفایی عشق است. فکر است که گرفتاری‌ها. حساسیت‌ها و مسائل عاطفی را سبب می‌شود نه عشق... فکر عشقی به بار نمی‌آورد. از فکر عشق نمی‌شکفد. زیرا عشق مانند نهالی نیست که بتوان آن را در باغچه خانه پرورش داد. نفس تمایل به پرورش عشق. خود یک فعل و انفعال فکری است...

خواهید گفت در این صورت عشق چیست؟ عشق حالتی است از بودن که در آن فکر مفقود است و هر گونه تعریف از عشق نیز بوسیله فکر است و بنابر این آنچه تعریف می‌شود عشق نیست. ما باید خود فکر را بشناسیم. نه اینکه بکوشیم تا از طریق فکر به عشق دست یابیم. نفی و انکار فکر نیز منجر به عشق نمی‌گردد. رهایی از فکر تنها زمانی ممکن است که ماهیت و معنای آن کاملا و عمیقا شناخته شود و برای این کار خودشناسی به معنای واقعی آن لازم است. نه وانمودها. خودنمایی‌ها و مشغولیت‌های سطحی و بیهوده. مراقبه که یک جریان نو خلاق است لازم است نه تکرار. آگاهی لازم است نه تعریف و توصیف. بدون آگاهی نسبت به فکر و تجربه واقعی شیوه‌های عمل آن عشق نمی‌تواند باشد.