رتبه تامل برانگیز ایران در گزارش دولت الکترونیک سازمان ملل
28 بهمن 1383 - هموطن-چندى قبل، گزارشى از سوى واحد UNPAN سازمان ملل دررسانه ها منتشر شد که میزان دسترسى مردم به خدمات دولتى و عمومِى از طریق شبکههاى الکترونیک موسوم به دولت الکترونیک را مورد بررسِى قرار داده بود.
در این گزارش ایالات متحده در رتبه اول، دانمارک در رتبه دوم وانگلستان رتبه سوم را کسب کرده بود و رتبه هاى دیگر به ترتیب مربوط به کشورهاى سوئد، کره، استرالیا، کانادا، سنگاپور، فنلاند و نروژ بود. اما اگر کمى به آخر لیست توجه مى شد، رتبه 115 ایران میان 178 کشور و پایِینتر بودن آن ازکشورهاى کوچک و توسعه نیافتهاى مانند دومینینکن، سریلانکا، گرانادا، عراق، کوبا، سورِینام، ترکمنستان، پاراگوئه، آلبانى، گواتمالا، وِیتنام، هندوراس و اوگاندا بسِیار خود نمایِى مى کرد.
در این گزارش عوامل متفاوتى که بر نحوه و کیفیت نفوذ خدمات دولت الکترونیک تاثیر گذار بوده عواملى چون ایدئولوژى سیاسى هر کشور، سیستمهاى اجتماعِى و اقتصادى، سطح توسعه، مِیزان در اختیار داشتن منابع ضرورِى، وجود یا عدم وجود زیرساختهاى انسانى و فنى، چارچوبهاى نهادى و الگوهاى فرهنگى شمرده شده که به نوعى این عوامل را مى توان شاخص ها و ملاک سنجش گزارش یاد شده دانست.
با توجه به رتبه بالاترعراق و یا برخى کشورهاى عقب افتاده از ایران، این گزارش ، به خصوص شاخص ها و همچنین منابع و مستندات آن بسیار تامل برانگیز است.
پژوهش سازمان ملل همچنِین دال بر این مطلب است که بیش از 75 درصد ازکشورهاى عضو سازمان ملل یعنى 170 کشور مورد بررسى امکان بارگذارِى آنلاین اسناد را فراهم آوردهاند. این موضوع موید این است که اطلاعات استفاده شده در اِین گزارش از منابع مکتوب و یا احیانا آنلاین ایران استفاده شده که به نقصان چنِین اطلاعاتى در محِیط وب ویا قدیمى بودن اطلاعات مکتوب همگان واقفند اما نکته جالب و قابل توجه سهیم بودن سیستم هاى اجتماعى و اقتصادى در گزارش دولت الکترونیک است که نشان میدهد تمامى نهادها و سازمانهاى کشور اعم از خصوصى و یا دولتى در تحقق دولت الکترونیک سهیم هستند.
بررسى شاخص هاِى مورد استفاده و تحلیل این گزارش را به کارشناسان سپردِیم :
خطاى منابع اطلاعاتِى در گزارش سازمان ملل به چشم مِیخورد
دکتر محمد فتحیان، پژوهشگر پژوهشکده IT دانشگاه تربِیت مدرس و استاد دانشگاه علم و صنعت به خبرنگار هموطن سلام گفت : در اِین موضوع بررسى نوع شاخصها بسیار حائز اهمیت است. به عبارتِى در هر گزارشى معمولا 4 الى 5 محور در نظر گرفته شده و گزارش بر مبناى آن تهِیه میشود. ضمن اِین که هر شاخص نیز میتواند داراى وزنهاِى متفاوتِى باشد.
وى با اشاره به شاخصى به عنوان ایدئولوژِى سِیاسِى، گفت: این شاخص به تبع ارتباط چندانِى با موضوع دولت الکترونیک ندارد و تنها اعمال نظارت الکترونِیکِى در بعد دولتى و به نوعى دموکراسِى حائز اهمِیت است که یکِى از خروجِیهاِى آن مِیتواند دولت الکترونِیک باشد، اما در اِین رابطه درجه سبک فکرِى هر دولت از وزن بسیار کمى برخوردار است.
وِى با اشاره به نوع دادههاى استفاده از کشورها در تهِیه گزارش، بِیان داشت: مشکل کنونِى کشورمان نبود دادههاِى معتبر، خصوصا در زمِینه فناورِى اطلاعات و فعالِیتهاِى انجام شده است و مرکز مشخصِى نِیست که اِین دادهها را به صورت علمِى و مشخصى استخراج کند.
وِى تصرِیح کرد: لذا زمانِى که رتبه عراق از کشورمان در اِین گزارش بالاتر است خطاِى منابع اطلاعاتِى به چشم مِیخورد. چرا که کشور عراق پس از جنگ از لحاظ زِیر ساختهاِى مخابراتِى و ضرِیب نفوذ اِینترنت بسِیار پاِیِینتر از کشور ما است.
وِى یاد آورشد: در گزارش اخِیر مدل تعِیِین شده منابع Data و نتاِیج به دست آمده که به دور از ذهن است باِید بررسِى شود.
عدم مشارکت الکترونیک، عامل کسب رتبه 115 توسط ایران است
مهندس جهانگِیر آقازاده، مدِیرکل انفورماتِیک صدا و سِیما عقیده دارد اِین گزارش بر مبناِى تعدادِى شاخص، ارائه شده است که در مِیان آن ها اِیران تنها در زمِینه اِیجاد وبساِیت نمرهاِى بالاتر از 60 الِى 70 به خود اتخاذ داده و در ساِیر شاخصها رتبههاِى پاِیِین و در ِیکِى هم نمره صفر دارد.
وِى افزود: اِیجاد وب ساِیت به عنوان ِیکِى از شاخصهاِى دولت الکترونِیک، تنها به مفهوم راهاندازِى ِیکسرِى وب ساِیت و قرار دادن اطلاعات روِى نت نِیست، بلکه عمدهترِین بعد آن مشارکت الکترونِیک مردم از طرِیق شبکه و کاهش تصدِى گرِى است که در اِین زمِینه نمره مناسبِى را درِیافت نکرد. وِى ِیادآور شد: البته نمِىخواهم بگوِیم که چنِین شاخصهاِیِى در ارائه ِیک گزارش درست است ِیا غلط، بلکه تنها چگونه قرار گرفتن رتبه 115 اِیران در آن ارزِیابِى مِىشود.
مهندس آقازاده با اشاره به خطر وجود اغلب HOSTهاِى اِیرانِى دولتِى روِى HOSTهاِى آمرِیکاِیِى که اکنون ِیکِى پس از دِیگرِى در حال مسدود شدن است، آن را آفتِى براِى بحث دولت الکترونِیک نِیز دانست.
وِى در پاِیان گفت: ادامه کار بر مبناِى کنونِى نشان مِى دهد که سال آِینده ممکن است رتبه اِیران باز هم تنزل پِیدا کند. کشورهاِى کوچکِى نِیز مانند سرِیلانکا و عراق که رتبههاِى بالاتر را دارند، به اِین علت است که اگر ِیک بخش کوچکِى از کار را انجام دادهاند، اما آن را به درستِى اجرا کردهاند.
مجموعه نهادهاى کشورها در گزارش سازمان ملل سنجِیده شده است
مهندس خسرو سلجوقِى، معاون فنِى دبِیرخانه شوراِیعالِى اطلاع رسانِى نیز در توضیح این موضوع بِیان داشت: گزارشهاِى بِینالمللِى، داراِى شاخصها و همچنِین تعرِیف هر شاخص است که بر مبناِى آن گزارش ارائه مِیشود.
وِى در خصوص وجود شاخص با عنوان سطح توسعه بِیان داشت: دورههاِى شاخص سطح توسعه سازمان ملل بر مبناِى توسعه اقتصادِى بود که بعد از مدتِى اِین شاخص بر مبناِى توسعه انسانِى سپس توسعه اجتماعِى و نهاِیتا اکنون بر مبناِى ترکِیبِى از موارد گذشته سنجِیده مِیشود، لذا چنِین شاخصِى نشان مِیدهد که مجموعه ِیک سِیستم در اِین امر دخِیل است.
وِى تصرِیح کرد: شاخصهاِیِى که در اِین گزارش به آن اتکا شده مانند، سِیستمهاِى اجتماعِى، اقتصادِى، مِیزان در اختِیار داشتن منابع ضرورِى چارچوبهاِى نهادِى و الگوهاِى فرهنگِى ِیا وجود ِیا عدم وجود زِیرساختهاِى انسانِى و فنِى نشان مِیدهد که تنها با کشِیدن ِیک کابل توسط ِیک نهاد نمِیتوان مدعِى به راه افتادن دولت الکترونِیک باشِیم و مجموعهاِى از سازمانها و نهادها در آن دخِیل هستند.
وِى در ادامه در قالب پِیشنهادِى بِیان داشت: تمام دستگاهها مِیتوانند به مصوبات اجلاس جهانِى wsis و بِیانِیه اصول توجه کرده و بر مبناِى آن هدفگذارِى کنند، چه بسا در آن به وظاِیف نهاد خاصِى اشاره نشده و مجموعهاِى از کشور در آن دخِیل هستند.
مهندس سلجوقِى به اِین نکته اشاره کرد که معمولا گزارشها بر مبناِى اطلاعات و آمارهاِیِى ارائه و تحلِیل مِیشود که توسط خود کشورها جمع آورِى شده است. لذا نبود چنِین آمارهاِیِى در برخِى از بخشها ِیا حتِى مطابق نبودن آمارهاِى online با آمارهاِى مکتوب و فاصله صحت خبر بِین 2 الِى 3 سال مِیتواند مشکلساز باشد.
نمیتوان پذیرفت که از عراق رتبه کمترى داریم
دکتر مهدى تشکرى ، مشاور فرماندهى ناجا نیز بیان داشت: این گزارش را بنده به دقت نخواندم، اما باتوجه به اطلاعات، ممکن است 2 مشکل وجود داشته باشد ، اول این که باید معیارهاى اندازهگیرى بررسى شود و اگر ملاک در بخش دولت الکترونیک ارائه خدمات روى بستر الکترونیک و فناورى اطلاعات باشد احتمالا اخبار آنها درست است، اما نمیتوان پذیرفت کشورهایى مانند عراق از ایران رتبه بالاترى داشته باشند.
وى افزود:البته امکان دارد ، معیارهاى بسیار کلى در سطح فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى بررسى شده باشد، اما در بخش فناورى اطلاعات ، پتانسیل درون کشور ، نیروهاى تخصصى و امکانات سخت افزارى ونرم افزارى توان مناسبى از کشوررا نشان میدهد.
وى در خصوص اطلاعات و Data هاى مورد استفاده در گزارش سازمان ملل بیان داشت: این احتمال وجود دارد، چرا که ما در بعد اطلاع رسانى بسیار ضعیف هستیم و آنچه هم در واقعیت اتفاق افتاده نتوانستهایم به خوبى منتقل کنیم. حتى بنده معتقدم اتفاقاتى در ناجا افتاده که تازه بخشى از آن منعکس شده است.
نظرات 4 نفر از کارشناسان و فعالان حوزه IT را خواندید. آنچه از این گزارش برمى آید این است که صرف نام سازمان ملل در گزارشى نمى تواند مبناى عمل بررسى وضعیت کشور و حداقل ایران قرار بگیرد. چرا که زمانى که منابع اطلاعاتى مورد استناد نباشد( که این نکته مستقیما به ضعف آمارى کشورمان باز میگردد) و یا در شاخص ها عوامل سیاسى نیز دخیل باشد، حاصل کار این خواهد بود که عراق جنگزده از ایران بالاتر خواهد بود.
البته نکات یاد شده ، کندى کشور را در جهت تحقق زیرساخت ها و عوامل مورد نیاز براى تحقق دولت الکترونیک به معناى واقعى را از میان بر نمى دارد و همچنان شاهد تنها شعار دولت الکترونیک در حد کلان هستیم
