در مرکز فرهنگی پژوهشی داکسن کالج به پونای هندوستان رفت . این دو یک سری تحقیقات بر روی زبان بلوچی را آغاز کردند . سپس دکتر ان – اس – شاکلا ( زبان شناس آلمانی )  که استاد اوستای دانشگاه پونا و مسلط به زبانهای سانسکریت و شاخه های دیگر هند ایرانی بود نیز به آنها پیوست .

سید هاشمی با همکاری این دو دانشمند و تلمذ از آنها ، آموزش ربانهای هند و ایرانی را به پایان برد و خویشاوندی آن زبانها با زبان بلوچی را نیز دریافت . و این دریافت ودانش وسیع ، او را یاری کرد تا فرهنگنامه‌ی خود بنام – سید گنج – را که از سالها پیش به جمع آوری مواد آن پرداخته بود با تکیه به این دانش به وجه آگاهانه تری تألیف کند .

سید هاشمی در عین تحقیق در زبان و فرهنگ ، شاعر بی بدیلی در زبان بلوچی است که بخصوص در واژه گزینی ، اصالت لغات و کلام را به طرز وسواس آمیزی رعایت می کند . نیز شعریت در اشعار سید هاشمی بهترین وجه خود را نشان می دهد که در اشعار شاعران دیگر جنبه های سیاسی – قومی و فرهنگی بر جنبه های دیگر می چربد .

سید هاشمی عمر کوتاه خود را که به عقیده دوستان نزدیکش نیمی از آن در مبارزه نفسگیر با بیماری سل گذشت . 25 جلد کتاب به نظم و نثر نوشت . که یکی از این ها قاعده آموزش قرآن به زبان بلوچی بود . او به عنوان یک اندیشمند جامع‌‌الشرایط معتقد به کلیت فرهنگ معاصر را شکل می‌دهد نیز از دغدغه ها او بود . وی قاعده آموزش قرآن بنام عم جزء بلوچی – را به منظور آموزش کودکان که هنوز سواد خواندن و نوشتن نداشتند به زبانهای مادری تألیف کرد  . در همین راستا قابل ذکر است که زبان کتابت بلوچی پیش از سید هاشمی همان زبان الفبای فارسی بود . شاعرات اشعار خود را به همان خط و الفبای فارسی می نوشتند – امّا سید هاشمی که این رسم الخط را وافی به ملزومات نوشتاری زبان بلوچی نمی دید کتاب ( روش درست نوشتن بلوچی ) را تألیف کرد که با این کتاب رسم اخط معیار زبان بلوچی که شامل املاء‌ و قواعد نحوی بود در اختیار شاعران و نویسندگان قرار گرفت .

از میان کارهای او – نازک – تنها اثر داستانی است که به منظور آغاز تجربه رمان نویسی در زبان بلوچی نوشته شده است . سید هاشمی به دنبال سالها التزام و کار و رنج و تعب ، سرانجام در چهارم مارس 1978 در گذشت .                       

نام نیک سیدظهورشاه هاشمی علاوه بر آثاری که از خود به جای گذاشته بخصوص گنج شایگان فرهنگنامه - سیدگنج – که دریای درفشان زبان و فرهنگ بلوچ هست و خواهد بود ؛ بر سر در فرهنگستان زبان و ادب بلوچ بنام – آکادمی سید ظهورشاه هاشمی – که در سال 1983 تأسیس شده است . چون گوهری جاودانه خواهد درخشید .

زندگینامه استادعبدالحسین یادگاری

عبدالحسین یادگاری درسال1321درخانواده مذهبی وفرهنگی درشهرخاش چشم به جهان گشود.والدین یادگاری در تعلیم وتربیت فرزندانشان ازهیچ کوششی فروگذاری نکردنداوتحصیلات ابتدائی راهنمائی ودبیرستانرا درشهرهای ایرانشهر خاش سراوان و زاهدان باموفقیت به پایان رساند.یادگاری باشرکت درآزمونی برای دوره آموزش زبان انگلیسی عازم کشورانگلستان شد.پس از آن ازدانشگاه تربیت مدرس مدرک لیسانس زبان و ادبیات انگلیسی را اخذ نموده او مدتی در مرکز کشور مشغول کار روزنامه نگاری در موسسه کیهان بعنوان مترجم از انگلیسی به فارسی شد. سپس به زادگاه خود بازگشت و در کسوت معلمی دلسوز و متعهد سالها خدمات بی شائبه ای در آموزش و پرورش انجام داد. وی پس از 30 سال خدمت خالصانه در آموزش و پرورش سر انجام در سال 1378 بازنشسته شد. یادگاری علاوه بر شغل شریف معلمی محققی چیره دست در زمینه فرهنگ و زبان بلوچی بود. او در ایام جوانی با زبان شناسی چون جوذف الفابن انگلیسی و هانس بشتسراسر آلمانی همکاری کرد. یادگاری علاوه بر کارهای تحقیقی و پژوهشی در سالهای اخیر ویراستاری و تخلیص مقالات مجله ندای اسلام را بر عهده داشت. از وی آثار متعددی از جمله جمع آوری اشعار حماسی منتخب ادبیات نوین بلوچی...به یادگاری مانده است. شرکت در دو سیمینار سوئد و ارائه مقالات تحسین بر انگیز از جمله دیگر فعالیتهای علمی و فرهنگی وی می باشد سر انجام پس از سالها علم آموزی پژوهش و تحقیق در 21 شهریور 85 بر اثر سانحه تصادف دار فانی را وداع گفت

٢١ آپریل نمیرانیں سید ھاشمی ءِ ودی وھد

٢١ آپریل ١٩٢۶ پہ بلوچ راج ءَ نیکیں روچے ات کہ ماں گنجیں گوادر ءَ سید ھاشمی ودی بوت.سید ھاشمی سید محمد ھاشمی ءِ زھگ ات. آئی ءَ عربی ءُ پارسی چہ وتی پت ءَ دربرت انت.آ وھد ءَ گوادر عُمان ءِ دست ءِ چیر ءَ ات . سید ھاشمی ءَ چہ گوادر ءِ سعید یہ وانگجاہ ءَ عربی ءُ انگریزی ءَ وت ءَ پُھتہ کت.بیست سال ءِ ورنائی ءِ وھ دءَ پہ راج ءِ دیمروی ءِ ھاتر ءَ انجمن اصلاح بلوچان ءِ نام ءَ دیوانے جوڈ کت . ماں اردو زبان ءَ ھالتاکے درکت کہ آئی ءِ نام جد ءُ جھد ات. گوادر ءِ والی ءَ پہ ھمے ھالتاک ءِ نیمون ءَ مدتّے گپت ءُ بندیگ کتءُ چہ گوادر ءَ درکپگ ءِ ھگم دات
سید کراچی ءَ شت ءُ انگریزی زبان ءَ گیشتر وانت ءُ دربرت. پاکستان ءِ جوڈ بیگ ءَ پد کراچی شنگجاہ (ریڈیو ) ءَ بلوچی مراگش شنگ کنگ بنگیج بوت ءُ سید ھمے کارگس ءَ ھور بوت. اے کارگس ءَ بلوچی ءَ کار کنگ ءِ سبب ءَ سید بلوچی لبزانک ءِ نیمگ ءَ دلگوش گور بوت. سال ١٩۵٠ ءَ یک لچّھی دیوانے ءَ یک لچّھے نبیس ات ءُ اے آئی ءِ اولی دستونک ات.سال ١٩۵٣ ءَ ایدگہ زباندوستانی ھمراھی ءَ یک گلّے بلوچی زبان ءِ سرچمّگ ءِ نام ءَ ٹھینت.پیش ءَ سید ءَ اردو ءَ لچَہ ڪاری کتگ ات .سال ١٩۵۴ ءَسید ءُ بلوچی زبان ءِ نامداریں ندکار واجہ عبد الصمد امیری ءَ بلوچستان ءِ ترّ ءُ تاب کت ءُ بلوچی زبان ءِ پٹّ پول ءُ چندہ کت

آ سرباز ,گنداوگ ( کسرکند) ءُ گِھ ءَ ھم شت انت. کراچی ءِ واتر ءَ سرچمگ ءِ سنگت وت ماں وت ءَ ھمتپاک نبوت انت سید ءَ کراچی یلہ دات ءُ دیم پہ مزن ھور ءَ شت.آئی ءَ وتی زند ءِ مزنین بھرے بحرین مشکت ءُ عرب امارات ءَ گوازینت ءُ پہ بلوچی زبان ءَ کار کت. ھموداں رنج ءِ ناجوڈی ءَ گپت ءُ بحرین ءَ بُرّ ءُبرین بوت. سستگین دستونک سیدءِ اولی کتاب انت کہ ھما وھدی چاپ ءُ شنگ بوتگ. بلوچی زبان ءِ اولی ناول نازُک سید ءَ نبیستگ. بلوچی زبان ءِ اولی لبز بلد ( دکشنری ) سید گنج سید ءِ بازیں سالانی جد ءُ جھد ءِ آسر انت کہ سید ھاشمی اکیڈمی ءَ کراچی ءَ چاپ ءُ شنگ کتگ .بلوچی سیاھگ ءِ راست نبیسگ یکّے چہ سید ءِ کتابانی نام انت کہ پہ بلوچی ءِ راست نبیسگ ءَ شریں رھشونیں. بلوچی زبان ءُ ادب کی تاریخ ماں اردو زبان ءَ بلوچی زبان ءِ جوانیں پٹّ پولی کاریں . سید ءَ ٢١ کتاب بلوچی زبان ءَ نبیستگ ءُ آئی ءَ وتی زند پہ بلوچی زبان ءَ ندر کت

۴ مارچ ١٩٧٨ ءِ روٹکّ ءَ سید ءَ ماں کراچی ءِ لیاری ءَ اے کوڑ ئیں دنیا یلہ دات ءُ شت ءُ وت ءَ نمیران کت . دانکہ بلوچ , بلوچی ءُ بلوچستان ھست سیید ھاشمی زندگ انت . سید ھاشمی ءِ مُدیمی وابجاہ میوہ شاہ ءِ گوّرستان جان آبادءِ رودراکی کش ءَ انت
بے وساں دست ءَ چہ مال ءُ سر شتگ

گوں منی ٹپّیں دلءَ دلبر شتگ
پتّراں پُلیناں پیچ ات مجلس ءِ
شپ چراگ ءُ ماھ ءِ ھمدرور شتگ
مرگ شومان انت کہ ارواہ منی
ھانُل ءِ ھمراھی ءَ پیسر شتگ
..............
سید وتی نبشتانکے َءَِ گوشیت : چہ مئے نزوری ءَ ایمن مہ بئت ,کہ اے گپّ ءَ ھر کس زانت ,کہ پیل گوں وتی مزنی ءَ ,مورے 

ءِدست ءَ بیران بیت

یک دگہ جاگھے ءَ بلوچ راج ءَ باھند ءِ سکین ءَ دنت ءُ گوشیت:
تئی آزمان ءَ ھم روچ ءَٹِّک کتگ
بلے بھمنتگاں
کہ انگت ھم تئی دست گرگ لوٹیت
............

بند ءُ ماتکوہ ءُ تیھران درّان ءَ رواں
منزل ءَ برّ ءُ بیدھا ں سوچان ءَ رواں
دژمن ءِ ھونان پہ مڑا تنگان ءَ روان
یا دگہ سُھریں مادنے رندان ءَ رواں
...................:

گُل ءِ ملگوراں مسک ءُ امبریناں
کناں یات ءُ وتی کُلّ ءَ زریناں
زھیروں بیت پِر بنداں دو سے گال
اگاں بے گم بباں ٹپّاں کُدینآں
منی کُلّ ءِ چراگی ءَ بہ منّ ئے
ترا چہ ملکموت ءَ ھم زھیناں
من ءَ بسّ انت وتی لسّاہیں آھوگ
میارات پمن گوراں ماھلیناں
ترا مرچی پہ بانوری بگناں
بلے بیامن ترا وت سمبھیناں
....................

بے شک سید ھاشمی بیستمی کرن ءِ گُڈسری پنجاھیں سالاں یک شھد گالیں لچہ کارءُ بے دروریں ند کاریں.آئی ءَ بلوچی لبزانک ءَ یک نوکیں آشوبے آورتگ ءُ بلوچی شاعری ءَ نوکیں زندے بکشاتگ .راج دپتر اے ھبر ءِ گیشّ ءُ گیوار ءَ وت بکنت کہ سید زندگ انت یا مرتگ ؟
مُرتگاں ھانُل بیڑ پہ تو بُرتگ سکیّاں
کولیگ آ روچانی سید دراہ ءُ زندگ ات

...............................

سید ءِ یک شاگرد ءُ مکتبی یے کہ نا م ئے اسماعیل مُمتاز انت ءُ بحرین ءَ نندوک انت ءُاشکنگ ءَ مروچاں سے پاد ءَ ترّگ ءَ انت , سید داد ءِ بنیات ایرکتگ ءُ ھمک سال ءَ سے بلوچ ند کار ءَ کہ جوانتریں آزمانک نبیس انت سید داد دنت . امیت انت واجہ گیشتر زندگ بات ءُ آئی ءِ پاد ھم دراہ بات. واجہ مُمتاز بلوچی زبان ءِ لچّہ کار ءُ ندکاریں

مصاحبه با استاد شیر محمد اسپندار
رحیم بخش رودینی          

    استاد شیر محمد اسپندار، نوازنده سرشناس دوئلی در سال 1310 هجری شمسی در بمپور دیده به جهان گشود. درنوجوانی به پاکستان رفت و در سال 1337 با کوله باری از تجربه به وطن برگشته و با اجراهای موفق و شاهکارهای هنری شان در جشنواره ها و فستیوالهای داخلی و خارجی ، برگهایی زرین به کارنامه افتخارات خود افزودند، بطوری که موفق به کسب دکترای افتخاری موسیقی سنتی از کشور فرانسه، دیپلم افتخار نوازندگی درایران و صدها مدارک، لوح های تقدیر وجوایز ارزنده دیگر گردیدند و همچنین تندیس ایشان و اولین دونلی را در موزه تهران برای آیندگان به یادگار گذاشته اند.

 

     ·  استاد خوشحالم از اینکه دعوتمان را پذیرفتید وبرای انجام مصاحبه وقت گذاشتید.

-  من هم خیلی خوشحالم که شما جوان ها این قدر به فکر موسیقی کهن بلوچی و فرهنگ غنی آن هستید.

   *

     · استاد شما از چند سالگی شروع به نواختن نی کردید و چگونه آن را آموختید؟

-  نواختن نی را در همین شهر بمپور آموختم، البته بیشتر در پاکستان، استادی نداشته ام. این یک استعداد و توانایی ذاتی است که خداوند متعال آن را در وجودم قرار داده است.

   *

     · از حال وهوای آن  موقع برایمان بگویید؟

-  در بمپور نی نوازان بسیاری بودند، البته از شش سالگی که من نی می‌نواختم، کسی حریف من نبود. وقتی که شش سالم بیشتر نبود، سردار بامری ها به بمپور آمد و مهمان حاکم بمپور شد. در آن زمان وقتی حاکم و یا سرداری، جایی دعوت می شد، از شاعران و نوازندگان برای شعر خوانی ونواختن موسیقی نیز دعوت می کردند که در آن مراسم صاحب داد – پدر پیر بخش – شاعر بلوچستان هم  دعوت شده بود وقتی صاحب داد شروع به نواختن کرد، یکی از آن افراد به من گفت : شیر و تو هم بنواز. که من شروع به نواختن نی کردم، صدای نی من چنان بالا گرفت

-  که صدای همه آلات موسیقی صاحب داد فروکش کرد. بعد از مراسم، من مورد تشویق حاکم بامری ها قرار گرفتم.

   *

     · استاد کی به پاکستان رفتید واز خاطرات آنجا برایمان تعریف کنید؟

-  7 یا 8 ساله بودم که به پاکستان رفتم. علم نواختن نی در آن زمان چندان در پاکستان رایج نبود، بلکه علم و فن نواختن نی آن موقع در کشور هندوستان مشهور و رایج بود واین علم و فن از هندوستان به کشور پاکستان آمده بود. آن زمان نوجوانی بیش نبودم که یک روز فردی هندی را دیدم که در حال نواختن دونلی بود، نزدیک آن مرد رفتم ومنتظر شدم که کارش تمام شود. وقتی نواختن او تمام شد، به او گفتم: این نی تان را بدهید که من بنوازم. مرد هندی گفت : نمی شود، چون من غیر مسلمانم و شما مسلمان من نمی توانم نی خود را به شما بدهم، شما می توانید از بازار نی تهیه کنید. من به ایشان گفتم: آیا در بازار این مدل نی شما پیدا می شود. گفت : آره و همراه آن مرد هندی به بازار رفتم و برای اولین بار دونلی خریدم و جلوی همان فرد هندی شروع به نواختن همان سازی کردم که فرد هندی می نواخت .آخر مرد هندی به من گفت: شما از کجا نواختن دونلی را یاد گرفته اید؟ گفتم : از هیچ جا، خودم یاد گرفته ام. به من گفت : واقعاً خوب نی می نوازی و روزی با این نی نواختنتان مشهور می شوی.

   *

     · آقای اسپندار به طور کلی خواستگاه دونلی کجاست؟

-  مادر و جایگاه نی نوازان نواب شاه یکی از شهرهای استان سند در پاکستان است. هر موقع در کشور پاکستان، در شهر نواب شاه مسابقه برگزار می شد، از من هم دعوت می کردند که در جمع نوازندگان دونلی باشم. در هر مسابقه وقتی که همه نوازندگان نی می نواختند، من می توانستم کارهای آنها را دوباره انجام دهم ولی آنها نمی توانستند کار من را انجام دهند وبنوازند، چون من ساز بلوچی را که می نواختم آنها می‌ماندند و نمی توانستند آن را تقلید کنند. پس من در هر مسابقه به عنوان برنده انتخاب می شدم، تا آخر روزی نوازندگان دونلی اعتراض کردند که اگر شما از اسپندار دعوت کردید، پس دیگر از ما دعوت نکنید، چون او از همه ما بهتر می نوازد.

   *

     · استاد کی به ایران بازگشتید و از کارهایتان قبل از انقلاب بگویید؟

-  در سال 1337 به ایران بازگشتم و در سال 1352 به دعوت خانم شاه فرح پهلوی به شیراز رفتم. دراین مراسم نوازندگان و خوانندگان مشهوری چون مهستی، گوگوش، داریوش و ... حضور داشتند. بعد از پایان مراسم به هر نفر 1500 تومان جایزه دادند ولی به من 15 هزار تومان دادند. از آنجا به بعد دونلی من مشهورتر شد. در همان زمان حکم من از طرف شاه آمد که رسمی بشوم و به تهران بروم، ولی تا روال کارها پی گیری شد، این کار همزمان شد با زوال حکومت پهلوی.

   *

     ·  بعد از انقلاب چی، آیا کارها به همان روال پیش رفت؟

-  بعد از اینکه انقلاب پیروز شد، مدتی برای موسیقی مشکلاتی پیش آمد ولی کم کم موسیقی سنتی دوباره رواج پیدا کرد. آقای رضا درویشی که الان رئیس داوران موسیقی کشور است، از افراد حاضر در مراسم شیراز که برای خانم شاه برگزار شد، بودند. مدتی را دنبال من می گردند، از طریق افراد برگزار کننده مراسم و ارگان ها دنبال آدرس من می گردند که آخر سال 1368 به شهر بمپور آمدند و مرا پیدا کردند و از من دعوت کردند که به تهران بروم و من یکسال بعد در سال 1369 به تهران رفتم و آنجا گفتم که ما مردم بلوچ حق و حقوق مان پایمال می شود، حق ما این نیست، حق ما بیشتر از این است، ما از طرف دولت حمایت نمی شویم تا استعدادهای درخشان فراوانی که ما مردم بلوچ داریم شکوفا شود.

   *

     ·  استاد از کارهای داخل کشورتان برایمان بگویید؟

-  درداخل کشور در شهرهای مختلف برنامه داشته ام، اما یکی از کارهای به یاد ماندنی ام مربوط به تهران است. در سال 1378 در تهران، در پارک لاله به مدت دو هفته برنامه داشتیم. زمانی که در پارک بودیم، از هر گوشه پارک می رفتیم، یا داخل شهر قدم می زدیم، دانشجویان و دانش آموزان به ما می گفتند: این افغانی ها اینجا چکار می کنند؟ من از این حرف آنها ناراحت بودم ولی این موضوع را در دل خود نگه داشتم، تا شبی که نوبت به من رسید تا دونلی بنوازم. مجری آقای روشن پژوه بودند، بعد از صحبتهای آقای روشن پژوه من میکروفن را گرفتم و آنچه در دلم بود، گفتم و با صدای بلند گفتم: ما بلوچ هستیم و افغانی نیستیم، ما را به کشور بیگانه افغانستان نچسبانید، ما از نژاد برتر آریایی هستیم، این لباس را از زمان پیامبر اسلام داشته ایم. بعد از صحبتهای من همه جمعیت چندهزار نفری حاضر در مراسم، بلند شدند و شروع کردند به دست زدن. در این مراسم آقای مهندس حسینی ( استاندار سابق استان ) و آقای میرشکار فرماندار ایرانشهر هم بودند و بعد از پایین آمدن از جایگاه، آقای حسینی مرا در آغوش گرفت و گفت: آفرین، کار خوبی کردی. آخر همان دانشجویان آمدند و گفتند: دفتر های ما را امضا کن.

   *

     ·  استاد آیا برای اجرای کارهایتان مشکلی ندارید؟

-  درداخل کشور و استان، چون تحت حمایت فرهنگ و ارشاد هستم، نیازی به مجوز نیست ولی اگر به کشورهای خارجی برای اجرای برنامه دعوت بشوم باید مجوز بگیرم و هماهنگی بشود.

   *

     ·  استاد می گویند دعوت هایی نیز از کشورهای خارجی برای اقامت و اجرای برنامه در آنجا داشته اید، آیا درست است؟

-  بله، درخواست زیادی داشتم که بروم کشورهای خارجی، ولی من قبول نکردم. حتی افرادی نیز همین جا بمپور نزد من آمدند ولی من پیشنهاداتشان را رد کردم. وقتی در فرانسه بودم، از من دعوت شد که بمانم ولی من قبول نکردم. من با خود عهد کرده ام که یک وجب از خاک شهر خود بمپور را با صد کشور خارجی عوض نکنم.

   *

     ·  در پایان، اگر گفته ای، سخنی دارید، بفرمایید؟

-  تنها آرزوی من این است که بلوچ ها، همان نام آوران و دلاوران و مهمان نوازان گذشته باشند و تقاضای دیگری دارم، اینکه مردم بمپور احترام مرا نگه نمی دارند، مرا نمی شناسند. منی که در داخل و خارج بنام شهر بمپور کسب افتخار می کنم، آنگونه که جاهای دیگر احترام مرا نگه می دارند، احترام مرا نگه نداشته و در حق من کم لطفی می کنند.

-small;"> x-small;">^{-large;">جییند خان}

حدودنود سال پیش ، جییند رهبری ایل بزرگ یارمحمدزهی(شهنوازی) را در منطقه ی سرحدبلوچستان را به عهده داشته است . محل سکونت تیره های مختلف ایل یارمحمد زهی حوالی پشتکوه خاش و منطقه ماشکید در مرز ایران و پاکستان است. در دوران حکومت قاجاریه ایل یارمحمد زهی از مقتدر ترین ، جنگجوترین و سلحشورترین ایلهای منطقه سرحد به شمار می آید. رهبری جییند خان بر ایل یارمحمد رهی مصادف است با حمله قوای استعمار گر انگلستان به سرحد زمین . انگلیسیها درخلال جنگ بین الملل اول به منظور جلوگیری از نفوذ و سلطه آلمان بر افغانستان ،همچنین هند، به ژنرال دایر ماموریت می دهند که نیروهای ارتش استعمارگر را در سرحد مستقر کند . در این منطقه تنها دو ایل حضور اشغالگران انگلیسی را تحمل نکرده، گاهی متحد و زمانی جداگانه با آنها به نبرد و مقابله می پردازند. این دو ایل عبارتند ار یارمحمدزهی و گمشادزهی – گرچه طایفه اسماعیل زهی نیز تحت رهبری جمٌا خان در حوالی زاهدان با نیروهای استعمار گر انگلیس مبارزاتی داشته است.

جییندخان علیرغم عدم آگاهی به فنون جنگی و رموز سیاست ، تنها بدین علت که انگلیسیها را کافر ، متجاوز . استعمار گر به حساب می اورد، علیه آنها قیام می کند. از جمله نبرد های سخت جییند خان با قوای اشغالگر انگلیسی ، جنگ رودگر در حوالی سنگان را باید نام برد:

به جییند خان اطلاع می دهند که نیرو های انگلیس از طریق میرجاوه و سنگان به خاش در حرکتند . وی بلا فاصله با عده ای حدود 200 نفر از افراد مسلح خود در رودگر راه را بر انگلیسی ها سد می کند. جنگ سختی بین طرفین به وقوع می پیوندد . در این جنگ ولی محمد پسر جییند خان و تعدادی از همرزمانش به هلاکت می رسند. انگلیسی ها موفق می شوند خاش را تصرف کنند و عملا منطقه سرحد را به اشغال خود در آورند. ژنرال دایر که در بدو ورود به سرحد زمین با مقاومت سر سختانه طایفه یار محمد زهی مواجه است برای تثبیت حاکمیت استعماری و برقراری نظم در منطقه با برخی از سران سایر طوائف بلوچ که حضور استعمار گران انگلیسی در منطقه مورد تائیدآنها است به مشورت می پردازد . این سران به او توصیه می کنند که به هر نحو شده بایستی جییند خان را وا دار به مصالحه کرد. گرچه به ظاهر جییند پیشنهاد ژنرال را علی رغم تدارک حمله ای وسیع علیه اشغالگران انگلیسی می پذیرد اما پس از چندی افراد او و طائفه گمشاد زهی به جنگهای چریکی خود علیه قوای انگلیسی ها کما کان ادامه می دهند . در جریان این جنگ های چریکی به انگلیسی ها تلفات و خسارات زیادی وارد می شود . بعد ها جییند با قسمت اعظم افراد ایل خود و گمشاد زهی به منطقه ایرندگان در80کیلومتری غرب خاش کوچ می کند . عزیمت جییند به این منطقه برای ژنرال دایر زنگ خطری است زیرا ژنرال به خوبی واقف است که جییند در تدارک جنگ فرسایشی علیه قوای او است. از این رو توسط قاصدی مجددا تقاضای صلح دایم می کند و خواستار بازگشت افراد ایل به محل اقامت اولیه شان می شود. در ملاقاتی که بین جییند و ژنرال در خاش روی میدهد ، دایر سعی می کند برای او وبرخی معتمدان طایفه یارمحمدزهی حقوق ومقرره ای ماهانه تعیین کند. از جانب دیگر مزدوران محلی و ایادی استعمار به ژنرال توصیه می کنند برای برقراری امنیت در منطقه لازم است هرچه زودتر به غائله جییند خان خاتمه داده شود. بدین منظور توطئه ذیل طرح ریزی می شود: ژنرال دایر همراه 400تا500تن از نیروهای دولتی وعده ای از سران طوایف به بهانه بازدید از منطقه تحت سلطه خود به روستای ده بالا واقع در پشت کوه خاش عزیمت می کند . پس از رسیدن به این روستا پیامی برای جییند خان ارسال می دارد و از او تقاضا می کند همراه کلیه معتمدان طایفه یارمحمد زهی در روستای ده بالا با او ملاقات کنند. جییند خان با 40تن از معتمدان ایل خود عازم این روستا می شود وبه مجرد رسیدن به ده بالا او وکلیه همراهانش دستگیر وبه خاش اعزام می شوند. جییند ودو پسرش فقیرمحمد وبجار درون چادر و معتمدان ایل داخل حصاری از سیم خار دار زندانی می شوند. دو نفر ازاین معتمدان به علت آشنایی به زبان اردو از گفتگوهای پنهانی نگهبانان هندی اطلاع حاصل می کنند که استعمارگران انگلیس قصد دارند آنها را به دهلی تبعید کنند. آنها ماجرا را با سایر هم بندان خود درمیان گذارده ، فرار دست جمعی را طرح ریزی می کنند. شبی دو تن از زندانیان با کسب اجازه از نگهبانان هندی محوطه سیم خار دار را ترک و در مراجعت هردو نگهبان را خلع سلاح می کنند وبه هلاکت میرسانند. یکی از این دو با بالا بردن سیم خار دار بوسیله ی کتف خود و با وجود دخول خارها در کتف وفوران خون ، کلیه ی همرزمان خود را از داخل محوطه ی حصار به خارج فرار می دهد. تنها میرجییند ودو پسرش بجارخان و فقیرمحمد خان در چادر باقی می مانند.

در همان شب نورمحمد ضابط یکی از زندانیان فراری ، 24تن از زبده ترین جنگجویان و تیراندازان تیره های مختلف ایل یارمحمدزهی را انتخاب کرده، آنان را از قصد انگلیسی ها برای تبعید جییندخان به هند مطلع می سازد. در این شب تصمیم گرفته می شود ، با توجه به این که مسیر حرکت انگلیسی ها به هند دقیقا معلوم است، به هر قیمت شده از تبعید جییند خان جلوگیری کنند. این مسیر از طریق خاش- راه سنگان- میرجاوه به هند منتهی شده است. سه نفر مامور می شوند جییند وپسرانش را رهایی بخشند. نورمحمد همراه افراد مسلح خود را در محلی به نام کالوک واقع در ارتفاعات گردنه سرشک بین راه خاش و سنگان مستقر گردیده ،به محض رسیدن نیروهای انگلیسی حامل جییند خان حمله را آغاز می کند. در جریان نبرد ، صدها تن از سربازان انگلیسی از جمله هندی به هلاکت می رسند و جییند خان سالم از چنگ انگلیسی ها رهایی می یابد. گرچه استعمار انگلستان ، بعدها در دوران حکومت رضاخان ،سرزمین سرحد را ترک می کند، مع الهذا جور ستم نظامیان رضا خان جانشین مظالم استعمارگران انگلیسی می شود. بار دیگر جییند خان علیه حکومت قیام می کند. بدین ترتیب افراد ایل یارمحمد زهی به مناطق کوهستانی پناه می برند و با نیروهای رضا خان به مبارزه می پردازند.

در طول این مبارزات است که سرانجام جییند خان و پسرانش فقیرمحمد وبجار دستگیر و در مشهد زندانی می شوند . براثر شکنجه های مداوم و طاقت فرسا جییند و فقیرمحمد به شهادت می رسند و بجار خان با دست های فلج آزاد می شود.  

 مصطفی دانشور

مصاحبه بلوچ آکادمی با حمید ملکزاده

 

مصاحبه آکادمی علوم انسانی بلوچ ایران با حمید ملکزاده

"معرفی یکی از شاعران مشهور سراوانی"

 

حمید ملکزاده

شاعر و نویسنده معروف سراوانی و عضو انجمن های

هنری و فرهنگی زاهدان و سراوان

 

بلوچ آکادمیست: جناب ملکزاده، لطفا خودتان را برای بازدیدکنندگان یا خوانندگان بلوچ آکادمی بیشتر معرفی کنید؟

حمید ملکزاده: با سلام خدمت تمامی بازدیدکنندگان محترم و همچنین گردانندگان عزیز سایت بلوچ آکادمی. بنده حمید ملکزاده کوهکن هستم که در سال 1354 در بخش جالق شهرستان سراوان منطقه سیستان و بلوچستان، ایران متولد شدم. دارای مدرک کارشناسی زمین شناسی از دانشگاه آزاد زاهدان و در حال حاضر هم در دانشگاه پونا، دپارتمان زمین شناسی مشغول به تحصیل در دوره کارشناسی ارشد میباشم. 

بلوچ آکادمیست: از چه زمانی شروع به شعر گفتن یا شعر نوشتن کردید و در چه نوع شعرهایی بیشتر فعالیت دارید؟

حمید ملکزاده: در واقع از پاییز سال 1377 شعر گفتن را آغاز کردم و بیشترین فعالیت من در غزل است. البته گاه گاهی هم شعر نو و سپید میگویم.

بلوچ آکادمیست: در چه انجمن هایی عضو بوده اید؟

حمید ملکزاده: تا بحال در انجمن های مختلفی چون دانشگاه آزاد اسلامی زاهدان، انجمن حوزه هنری زاهدان، انجمن فرهنگ و ارشاد زاهدان، و انجمن شعر سراوان عضو بوده ام.

بلوچ آکادمیست:  چه کارهایی در زمینه شعر انجام داده اید؟

حمید ملکزاده: در سال 1382 موفق به چاپ کتاب "دریا بیا دستم بگیر" شدم. و انشاء الله در حال آماده سازی مجموعه شعر جدیدم با نام "ای باد" هستم. در ضمن چندین مصاحبه تلویزیونی با شبکه استانی هامون داشته ام و همچنین در فعالیتهای فرهنگی هنری انجمن های خارج از استان نیز شرکت کرده ام.

بلوچ آکادمیست: هر شاعری تخلصی دارد. تخلص شما چه بوده است؟

حمید ملکزاده: چون از فصل پاییز شروع به شعر گفتن کرده ام، پاییز را برای تخلصم انتخاب کرده ام.

بلوچ آکادمیست: در غزل های شما واژه دریا بسیار مشاهده میشود، فلسفه آن چیست؟

حمید ملکزاده: علت آن است که دریایی که من میشناسم و در شعرهایم به آن رجوع میکنم آسمان جزئی از قدرت اوست.

بلوچ آکادمیست: بعنوان مثال آیا میتوانید چند سطری از شعری که در آن دریا بکار برده شده برای ما بیان فرمایید؟

حمید ملکزاده:آره، مثلا شعری چون "دریا بیا دستم بگیر"که میگوید:

آه آمدی اما چه دیر  دریا بیا دستم بگیر

از پشت پلک سردسیر  دریا بیا دستم بگیر

من ریزش طاعون را در مرگ باران دیده ام

بر پهنه های گرمسیر  دریا بیا دستم بگیر

اینجا برای زندگی دیگر نمانده طاقتی

در این هوای مرگ و میر دریا بیا دستم بگیر

باران نمیبارد چرا شاید خدا لج کرده آه

با ساکنان این کویر دریا بیا دستم بگیر

تفتانیان آتش کنید باید بسوزد آسمان

جرمش خساست بر کویر دریا بیا دستم بگیر

عمان برای ما بیار ابری که باران میزند

دیگر نمانده آبگیر دریا بیا دستم بگیر

آری نمانده آبگیر بر پهنه های این کویر

دریا بیا دستم بگیر دریا بیا دستم بگیر 

بلوچ آکادمیست: بعنوان یک شاعر زندگی از نظر شما چگونه است؟

حمید ملکزاده: به نظر بنده، زندگی مانند سال چهار فصل دارد. هر فصل زیبایی خاص خودش را دارد. اگر به دریا ایمان داشته باشیم زندگی با تمام دگرگونی هایش آبی است.

بلوچ آکادمیست: شاید برای بعضی ها جالب باشد که تخصص (زمین شناسی) آکادمیکی شما با حرفه شما که همان شعر و شاعری است متفاوت است. میتوانید علت آن را توضیح دهید؟

حمید ملکزاده: در واقع علاوه بر علاقه ای که به رشته زمین شناسی و شعر و شاعری دارم، من به کار کشاورزی نیز مشغول هستم و زندگی ام را طوری تقسیم کرده ام که به هیچ کدام لطمه ای وارد نشود. به نظر من شعر همه این موارد را در بر میگیرد. در رشته زمین شناسی میتوان بیشتر به قدرت خداوند پی برد و این یعنی همان شعر.

بلوچ آکادمیست: با توجه به اینکه تغییر رشته از رشته های فنی به رشته های علوم انسانی در بسیاری از دانشگاه های دنیا امریست شدنی، آیا تا بحال به این فکر بوده اید که کاش در رشته دیگری چون ادبیات ادامه تحصیل می دادید؟

حمید ملکزاده:به همان اندازه که علاقه به شعر دارم به زمین شناسی نیز علاقه مندم. به نظر من شعر یک امر ذاتی است و نیازی به تحصیلات دانشگاهی و آکادمیک ندارد. چه بسا بیسوادانی هستند شاعر و استادان ادبیاتی که یک بیت شعر هم نگفته اند.  

بلوچ آکادمیست: چرا با وجود اینکه بلوچ هستید به زبان فارسی شعر میگویید؟ 

حمید ملکزاده: بنده از اینکه یک بلوچ هستم افتخار میکنم و همیشه افتخار آن را داشته ام که در انجمن های مختلف با لباس بلوچی شعر بگویم. همچنین معتقدم که ما در کشوری زندگی میکنیم که زبان آن فارسی است و در آن اقوام مختلفی با زبانها و گویش های مختلف زندگی میکنند. من یک بلوچ ایرانی هستم و ترجیح میدهم با زبانی شعر بگویم که همه ایرانیها بدانند چه میگویم. من تنها برای یک قشر شعر نمیگویم بلکه برای همه ایران شعر میگویم و به ایرانی بودنم نیز افتخار میکنم.

بلوچ آکادمیست: بعنوان یک شاعر، برای ترویج شعر بلوچی و جذب مردم بلوچ به ادبیات بلوچی به نظر شما چه کارهایی بایستی انجام شود؟

حمید ملکزاده: ما شاعران بسیار بزرگی در زبان بلوچ داریم که به اندازه شاعران زبانهای دیگر مطرح هستند. زبان بلوچی زبانی بسیار غنی با واژه های خیلی ناب است. بلوچ ها ذاتا دارای استعداد در هر زمینه ای هستند. با اینحال ابتدا باید استعدادها را شناسایی کرد و سپس محیط را آماده برای بروز استعدادها نمود و شاعران بلوچ را به مردم معرفی کرد.

بلوچ آکادمیست: لطفا کمی هم از خانواده خود بگویید؟

حمید ملکزاده: دو برادر دارم که هر دوی شان شاعر هستند و در زمینه شعر و شاعری فعالیت میکنند. دارای دو فرزند هستم که هر دو دوره های ابتدایی را طی میکنند و همسرم نیز دانشجوی دوره کارشناسی ارشد در رشته حقوق میباشد.  

بلوچ آکادمیست: آقای ملکزاده، سوال آخر، اگر امکان دارد یک نمونه از شعرهایتان را برایمان بگویید؟

حمید ملکزاده: البته انتخاب و ارائه یک شعر خاص کمی نیاز به فکر و زمان دارد چونکه شعرهای مختلفی گفته ام. در هر حال اجازه بدهید که در اینجا شعر "پریتای سراوانی" را تقدیم به خوانندگان محترم این سایت کنم:

ببین در چشمهای من بگو از آن چه می خوانی

نوشته دوستت دارم، پریتای سراوانی

نگو که رفته بر بادی و از چشم من افتادی

چرا باور نداری که درون کالبدم جانی

پریشان گیسوانت را پریشان گیسوک افشان

بکن بر شانه های شاعر شعر شهستانی

اگرچه فصل پاییزم بهاری پیش رو دارم

چرا دیگر پریشانی ز شبهای زمستانی

نرو، پیشم بمان بانو، بهاری شو که پاییز را

تو باشی بهترین واژه درون شعر ایرانی

بلوچ آکادمیست: با سپاس بسیار فراوان از وقتی که به ما اختصاص داده شد و آرزوی موفقیت در تمام مراحل زندگی شما را داریم.

حمید ملکزاده: بنده هم از سایت بلوچ آکادمی و مدیریت آن نهایت تشکر را دارم.

 

آکادمی علوم انسانی بلوچ ایران www.balochacademy.org

 

جناب استاد محمد اشرف سربازی از برجسته ترین ادیبان ومتفکران بلوچ بوند ودر کنفرانسهای بین المللی فراوانی شرکت داشته وازاو مقالات وکتب زیادی برجای مانده وامیدوارم اعضای خانواده او که بیشترین شناخت و ازوی دارند نسبت به گرداوری اثار استاد اقدام کنند .البته تا جایی که من اطلاع دارم جناب استاد صاحب فرزندی نشدند .البته من خانواده ایشون میشناسم درواقع ایشون دریکی از روستاهایی که بنده به ان هم تعلق دارم زندگی میکرد وبه نوعی میشه گفت هم روستایی خوش قلب ودوست داشتنی بود .خدا قبرش وپرنور کند

به نام خدا

دریا بیا دستم بگیر  <<<<<<- سروده: سعید ملک زائی

شاعر جوان و عزیز آقای سعید ملک زایی از خطه سر سبز سرباز می باشد که دارای چندین اثر زیبا و آموزنده می باشد.

_______________________________________________________

هنگامی که بادهای پریشانی صحرای تفتیده قلبم را مونوردد و آسمان چشمانم غروب را فرا می گیرد واژه ها غزل غزل درد می شوند.درد سالهای حقارت،سالهای حقارتی که در لحظه لحظه آن هزار بار شکسته ایم و دفن شده ایم.

من بلوچم از تبار حمل و دادشاه ، از تبار هانی و شیخ مرید،این مجنون عاشق تر از مجنون  و هانی لیلاترین لیلای شهر.

قلبم به وسعت کویر است و به پاکی عمان ،تفتان غرور من است.هموطن زندگی را دوست دارم،ایران را دوست دارم،آسمان را از من مگیر می خواهم پرواز کنم.

                                 مکران

مکران ای سرزمین جاودان                   قدمتت همپاییه هفت آسمان

ای سرا و مامن آزادگان                       دور باد از دامنت دست ددادن

جای جای خاک تو بوی صفاست             یادگار از مردمانی با حیاست

شیر مرد و جامه غیرت به تن                مرد جنگ و کارزار وصف شکن

چشم تاریخ خود بود باری گواه               بر رشادتهای حمل ، دادشاه

آن یلی که فوج شاهی را شکست             آن گرفته جان شیرین را به دست

نیست شخصی غیر شیر کوه سپید            دادشاهی که جهان چون او ندید

یک تنه رفتن به جنگ پرتقال                   دست خالی با مسلسلها جدال

از که آید جز زشاه کلمتی                        حمل غیور و صاحب غیرتی

اجنبی بر خاک تو نابرده دست                  زانکه خاکت بر بلوچ پیراهنست 

از تن ما پیرهن بیرون رود                     آن زمانکه سر جدا از تن شود

از بلوچی و بلوچ ای نکته دان                 هر چه پنداشتی از این معنی همان

رسم او مهمان نوازی و صفا                   سر به قولش می شود از تن جدا

در مرامش رندی و مردانگی است             چون به غیرت در رسد دیوانگی است

هان که دیگ غیرتش ناور به جوش           تا چو شیروان ناورد بر تو خروش

شهرهایت جنت روی زمین                      بلکه زیباتر ز فردوس برین

آریائی شهر تو ایرانشهر                        چون سراوان هیچ کس ندیده شهر

نیکشهرت از نکوئی شهر نیک                چابهار چار بهارت بی شریک

در زمستان گر کنی یاد بهار                    یک سفر می بایدت تا چابهار

چون کنارک نیست جای دیدنی                 در ونیز و مارسی و هم سیدنی

سرزمین مردم آزاده خاش                      هر دم این خوبان به کارند و تلاش

زاهدانت شهر غیرت شهر دین                موطن شمشاد دهای به مه جبین

بیرگ و تفتان و سپید و آهوران              حجتی است بر اعتلای مکران

مکران تخت است و تفتان تاج اوست        بر سرش بادا مدام این تاج دوست

ای خوشا بخت بلند آسمان                    در جوار تک کهت دارد مکان

بادهای موسمی چون می وزند               ماتم و اندوه از دل می برند

خوش بود نمبی و هوشاکت به وقت         وان لوارت گرچه دارد سوز و تفت

زن فراموشی به فنوجت وزان                مایه شادی روح است و روان

خاطر شوهر تهی از فکر زن                 خوش بخفته راحت و آسوده تن

وان موذن فارغ از بانگ و صلاه            بلکه نوم و خیر من حی الصلاه

چون نگنجد وصف تو در این مقال          بهتر آن باشد بگویم حسب حال

مکران ای سرزمین جاودان                  قدمتت همپایه هفت آسمان

ای سرا و مامن آزادگان                      دور باد از دامنت دست ددان

                                                  صدایم می کند

یک نفر دارد صدایم می کند

بـــی ریا دارد دعایم می کند

او برای شادیــم در زندگـــی

رو به درگاه خـــدایم می کند

در تمـــام آرزوهایــــش منم

آرزویـــش را فـــدایم ی کند

او فقط مشتاق دیدار من است

صد غزل در مشق هایم می کند

در میان بی کسی هایم ببــین

مادرم دارد صـــدایم می کند

مادرم چگونه بسرایمت.کلمات پیش پا افتاده و دستمالی شده توانای سرودنت را ندارند.تو تندیس احساس و تمام محبت و مهر هستی.

____________________________________________________

به یاد پدر.....

موفق و پایدار تا پای دار

نقل قول از : فریبا

نقل قول از : V2I!WVS 12UoIiIVi

جا داره اینجا از آقای سعدی تشکر کنیم ...چرا کسی فعالیت نمیکنه!

آقای سعدی زحمت کشیدید
V2I!WVS 12UoIiIVi عزیزم شما هم اگه اطلاعی داری بذار تا همه استفاده کنیم.

سلام

سپاسگذارم دوستان عزیز

  زندگینامه استاد اشرف سربازی

از رودخانه سرباز گروهی از طایفه اسکانی بطرف گوادر (پاکستان) و از آنجا با کشتی به بندر کراچی وارد می شوند که در این میان شخصی بنام محمد که بعدها بنام درزی والا (خیاط) مشهور می شود در محله ریکسر کراچی با زنی بنام درخاتون ازدواج می نماید که حاصل ازدواج ایشان فرزندی بنام محمد اشرف سربازی می باشد که در سال 1316 ه.ش در محله ریکسر چشم به دنیا گشودند که بعدها بعنوان یکی از شخصیت های علمی و ادبی بزرگ زبان بلوچی ظاهر شد و زحمات زیادی را در راه علم و دانش متحمل شدند.

ایشان در دروان کودکی و نوجوانی تحصیلات مذهبی را نزد پدر بزرگوارشان  ومولوی محمد عمر صاحب گذراندند  ودر سال 1957 دیپلمشان را گرفته و در همان سال به عنوان حسابدار در شهرداری شهر کراچی مشغول به کار می شوند و بعد از چند ماهی کار را رها نموده و در دانشکده اسلامیه کراچی در رشته اقتصاد مشغول به تحصیل می شود و بعد از دو سال موفق به اخذ مدرک فوق دیپلم از این دانشکده می شود استاد سربازی در شعر بلوچی دستی توانا داشتند و شعر نو را در ادبیات بلوچی بنیانگذاری نمودند که در سال 1961 اولین شعر نو ایشان با عنوان «بیا منی چمروک» در ماهنامه الس (olse ) چاپ کوئئه منتشر می شود در سال 1342 ه.ش در اداره اطلاعات  وانتشارات رادیو زاهدان به عنوان نخستین کارمند «مجری گوینده» برنامه بلوچی وارد  وبه استخدام در می آیند و در اردیبهشت سال 1359 ، آغاز فصل برداشت گندم دراین منطقه به عنوان کارشناس فرهنگی و اجتماعی و راهنمای محلی گروه اعزامی فیلمساز به کارگردانی آقای خسرو مختاری در روستای گل مورتی بخش بزمان (شهرستان ایرانشهر ) جهت ساختن فیلمی مستند بنام «نان بلوچ» راهی آنجا می شود. بنا به گفته خود استاد در سال 1359 بوسیله کمیته به اصطلاح پاک سازی  وسالم سازی صدا و سیمای زاهدان به اتهامی واهی و مجهول که تا این لحظه برایم روشن نگردید با 17 سال خدمت در سن 42 سالگی بازنشست شدم.

استاد بعداز بازنشستگی راهی کشور پاکستان  می شود ابتدا به کراچی سپس به کوئه و در نهایت به دعوت رادیو BBC جهت همکاری کارهای فرهنگی راهی لندن می شود ودرخلال سالهای 68.69 به ایرون باز می گردد ودر مرکز رادیو ـ تلویزیون دربخش آسیایی خبر واحدپ برون مرزی در جام جم مشغول به کار می شود که بعد از مدتی از تهران به زاهدان برگشته ومجددا به عنوان مجری برنامه اردودعوت بکار می شود . دراین مدت تالیف کتابی با عنوان «پاکستان و مسائل سیاسی و اجتماعی» را اغاز می نمایند که هنوز به چاپ نرسیده است در سال 1373 از کار درصدا  وسیما استعفا داده وهشت سال آخر عمرشان را در روستای مینان درسرباز گذراندند . دراین مدت نثر نویسی دیوان مولانا عبداله روانبد (سعدی بلوچستان) راآغاز می نماید که قسمت اول آن را باعنوان «ناپاپتین مروارد» به پایان رساند وبرای چاپ به کشور سوئد فرستاد که سربازی هنگام نثر نویسی قسمت سوم دیوان مولانا عبداله وفات نمودند دو کتاب نیز در مورد موسیقی سنتی بلوچی به رشته تحریر درآورده است که کتاب اول در مورد سازهاست و کتاب دوم در مورد آورازها و مابقی آثار استاد عبارتند از :

دیوان اشعار ، زهگ بلد ، پنجاه سال ادبیات بلوچی، مجموعه مقالات بلوچی و مجموعه مقالات فارسی و اردو

استاد اشرف سربازی درتاریخ 14 بهمن ماه 1382 روز سه شنبه بر اثر سکته قلبی جان به جان آفرین تسلیم می کنند ودر قبرستان عمومی روستای مینان در سرباز به خاک سپرده می‌شود روحش شاد.

ماخذ : عبدالوهاب آریا بلوچ

سلام

________________________________________________________________________________

زندگی نامه مختصری از شعرا و مشاعرین بلوچ استان

افرادی که در جلسات مشاعره فارسی و بلوچی به مدیریت مرحوم مولانا عبدالله روانبد شرکت می کردند عبارت بودند از آقایان:

1_ عبدالمجید روانبد

2_ محمد روانبد

3_ نظام الدین روانبد

4_ خالد روانبد

5_ عبدالمتین روانبد

6_ عبدالباسط بیدخ

7_ عبدالغنی رسولی

8_ عبدالوهاب پرستار

9_ بهرام پرستار

10_ محمد نور پسند

11_ عبدالناصر پسند

12_ رئیس الدین دانشمند

13_ اکبر دارات

14_ گل محمد صالح زهی

15_ خدارحم شکل زهی

16_ عبدالرحمن روانبد

17_ عبدالرحیم کریمزایی

از بین افراد مذکور تهیه زندگی نامه و تصــــویر آقای اکبر دارات تا زمان چاپ این اثر مــیسر نگردید،امیدوارم که در مشاعره بلوچی این امر تحقق یابد.از آنجا که زندگی نامه مرحوم مولانا عبدالله روانبد در کتاب سعدی بلوچستان و شعر بلوچ گرد آوری و تالیف غلامحسین جهان تیغ ذکر شده است.علاقمندان محترم می توانند جهت اطلاع و آشـــنایی بیشتر به آثار رجوع نمایند.

شرح مختصری از زندگی افراد فوق الذکر به ترتیب ذیل ارائه می شود.

1_ عبدالباسط بیدخ:

در سال 1346 ه ش. در خانواده ای متوسط و مذهبی در پیشین به دنیا آمد.تمایلـــــش به شعر در زمانی که در حوزه علمیه دارالعلوم ایرانشهر تحصیل می نمود پدیدار شد و در آنجا با دوستانش عبدالمتین و خالد روانبد به مـــــشاعره و تمرین شعر می پرداختند.تحصـــیلات دینی را علاوه بر مدرسه مذکور در عین العلوم گشت سراوان و تعلیم القرآن پیشین ادامه دادند و در حال حاضر در امارات متحده عربی ساکن می باشد.

2_ محمود پرستار:

متولد 1328 ه ش . معروف به حاج عبدالوهاب،به علت فقر مالی و نابسامانی اوضاع اقتصادی فقط تا ششم ابتدایی قدیم موفق به تحـــصیل شده است.اما طبع شــعری که داشت او را در محافل مشاعره پذیرا شدند وی غزلهایی به زبان فارسی و بلوچی می سرود.وی مدت 10 سال در بغداد به شغل آزاد مشـــغول بود و دی ماه سال 1381 در بیمارســـتان خاتم الانبیاء زاهدان وفات نمود.

3_ بهرام پرستار:

متولد سال 1315 ه ش . معروف به مولوی عبدالاحد ساکن پیشین می باشد،تحصیلات حوزوی خود را در کراچی پاکستان در مدرسه دینی(جامعه اسـلامیه بن نوری)و(مظهر العلوم) به اتمام رساند.وی به زبان بلوچی،فارسی و اردو شعر می سراید.

4_ محمدنور پسند:

در سال 1314 ه ش . در روستای ( باهو کلات) بخش دشتیاری شهرستان چابهار چشم به جهان گشود و فراگیری علوم دینی را از روســتای محل تولدش شــروع نمود و ادامه آن را در مدرسه دینی (احرار الاسلام) کراچی و (دارالهدی) به انجام رساند جهت امرا معاش به مدت سه سال به کشور عراق مسافرت کرده و ادامه زندگی اش را در بخش پیـــشین سرباز و در حال حاضر نیز ساکن (باهو کلات) می باشد.نامبرده داماد مرحوم مولانا عبدالله روانبد می باشد.

5_ عبدالناصر پسند:

متولد 1342 ه ش.دارای مدرک کارشـــناسی ادبیات می باشد،به زبان فارسی و بلوچی شعر می سراید و قالب اصلی اشعارش غزل می باشد وی تخلـص های ( عبدالناصر،ناصر و پسند) را در اشعارش بر می گزیند.

6_ رئیس الدین دانشمند:

در سال 1312 ه ش . متولد شده،مکان نشو و نمای ایشــان بصــره،بغداد عراق و کویته پاکستان می باشد.

7_ عبدالغنی رسولی:

در دهستان افشان سرباز به دنیا آمده،تحصـــیلات ابتدایی اش را در دهســتان آشـار و تحصــیلات علوم مذهبی را در مدارس (جام ننگر) هندوستان و (مظهر العلوم) کراچی،در ایالت سند پاکسـتان نزد محمد اسماعیل ذبیح و در (لدهیانه) ایالت پنجاب،چهار سال نزد مفتی محمد گذرانده است.وی مطالعاتی در طــب گیاهی دارد که به هــمین دلیل در بین مردم به ( حــکیم ) مشهور است.ایشـان قرآن کریم را به زبان بلوچی ترجمه کرده است.

8_ عبدالمجید روانبد:

متولد 1314 ه ش. در روستای پیشین می باشد.در مدارس ( مظــهر العلوم ) و ( احـرار الاسلام) کراچی تحصیل نموده است.اشعاری که در دوران جوانی گل وبلبل سروده است بسیار معـــروف می باشند.مضامین اشعار وی پند و نصیحت است اما ایشان پس از فوت برادرش (محـمد عبدالله) سرودن شعر را ترک نمود.

9_ محمد روانبد:

در سال 1325 ه ش . در پیشین متولد شد و همانند برادر مرحومش محمد عبدالله از شاعران بلند آوازه بلوچستان به شمار می روند.از نظر تحصــیلات وی دارای مـدرک ششــم ابتدایــی قدیم می باشند و از علوم دینی نیز بی بهره نیستند و در مدرسه ( جامــعه اسلامــیه بن نوری) کراچــی به فراگیری علم دین پرداختند.

10_ نظام الدین روانبد:

متولد 1339 ه ش . در پیشین می باشد. تحصـیلات ابتدایی را در دبســتان محل ســکونتش سپری نموده و علاوه بر کســب فیض از محضر پدر _ محــمد عبدالله _ در( دارالــعلوم عزیزیه) انزای سرباز و (دارالعلوم مکی ) زاهدان و ( جامعه فاروقیه ) کراچــی تحصـیل نموده است. وی حافظ کل قرآن کریم،امام جمعه، قاضی و مدیر مدرسه دینی پیشین می باشند.

11_ عبدالرحمن روانبد:

وی که همزاد برادرش _ نظام الدین _  می باشد تمامی مراحل تحصیلات دینی اش را به همراه او سپری نموده و در حال حاضــر مدرس مدرســه دینی،دارای سر دفتر ازدواج و نائــب رئیس شورای اسلامی شهر پیشین می باشد.

12_ خالد روانبد:

در سال 1339 ه ش .پا به عرصه وجود گذاشت.تحصیلات دینی اش را در چابــهار و ( جامــعه فاروقیه) کراچی به اتمام رسانده است.محیط خانوادگی وی،شاعر پرور بوده است که هم پدر وی و دائی اش محمد عبدالله شاعر بودند.

13_ عبدالمتین روانبد:

در سال 1348 ه ش. در ( هدار ) از توابع ( جکیــگور ) بخش پیشـــین به دنیا آمد و پس از طی مراحلی از تحصیلات دینی که در حوزه ( دارالــعلوم حقانیه ) ایرانشـــهر و حوزه علمیه ( انزا ) سرباز،تعلیم القرآن پیشین و یکسال در ( جامعه فاروقیه )هم اینک در امارات متحده عربی ساکن می باشد.

14_ خدارحم شکل زهی:

در سال 1326 ه ش . در شهرستان ایرانــشهر به دنیــا آمد و پــس از اخذ مــدرک دیپــلم در سال 1349 ه ش .به استخدام بانک کشاورزی در آمد و در شهرستانهای سراوان،ایرانشــهر و زاهدان خدمت نمود.در سال 1365 ه ش . خود را باز خرید نمــوده و در همان سالها دروس مذهبـــی را نزد ائمه جمعه و جماعات مساجد فرا گرفت و ترجمه حدیث را نزد مولوی عبدالحکیم عثمانی در ( دارالعلوم مــکی ) زاهدان تلمذ نمود. وی شعر و شاعــری را با شاگـــردی مولانا عبدالله روانبد شروع و موفقیت های زیادی در این راه کســب نمود.دو دیوان شعر بلوچــی و فارســی وی آماده چاپ و مجموعه اشعار وی درباره مواد مخدر با عنوان ( پلنگ فتنه ها ) به چاپ رسیـده است.او در حال حاضر عضو مجمع صنفی زرگران زاهدان می باشد.

15_ گل محمد صالح زهی:

در تاریخ 1309 ه ش.در شهرستان ایرانشهر به دنیا آمد.وی شغل معلمی،نویسندگی و شاعری را پیشه خود نمود. او مشهور به (شاعـــر اهل بیـــت ) و ( دانشـــمند جوان بلوچ ) می باشد.در حال حاضر دوران کهولت را به مطالعه و استراحت در منزل می گذراند.

___________________________________________________

به یاد پدر.....

موفق و پایدار تا پای دار

بـــــــــــــــــــلـــــــــــــــــوچ

من بلوچم از بلــــــــــوچ مهربان گویم سخن

از مرام و سیرت این قـــــهرمان گویم سخن

از عطوفت مــــــــهربانی و ز نوازشهای او

از فــــــداکاری برای میـــــهمان گویم سخن

از مکان و مسکن و ماوای حاصــــلخیز او

از کویر و ساحل بحر عمـــــان گویم سـخن

از فـراز کوه تفـــــــتان  اژدهای آهنــــــین

سرد و آرام با دلـی آتشــــفشان گویم سـخن

من ز بزمـــان و شکار صید و آب معدنش

از جبال زنده سر بر کهــکشان گویم سخن

از دیار پیــپ و فــنوج آز باغ و که ســفید

منبـع نفــت و طــلا او برلیان گویم ســخن

من ز بنــت میرقنبر نیکشــهر و قـصرقـند

من از آن پاینـده نام جــاودان گویم ســخن

ز آن همه آب روان ملک بمپور بحر گون

بس لطـیف و نرم مثل پرنـیان گویم سـخن

بخش سـربازم بهــشت خطه زرخــیز من

باغهای سبز آن چون بوسـتان گـویم سخن

از دیار پیشــین و خاک زر باهــوکــلات

من ز خاکـی که نباشد مثل آن گویم سخن

چابــهار و بــندر آزاد و بــحر پر خروش

از کــنارک این دیار مرزبان گویم سـخن

از سفالکاران سرباز و سراوان سر افراز

مردمــان بی ریا و کـاردان گــویم سـخن

از دلاور مردم سرحد و خاش و زاهدان

از برای خاک میهن جانفشان گویم سخن

                                                                                                              ( شعر از استاد آبسالان)

به یاد پدر.....

موفق و پایدار تا پای دار

سلام

امروز با اولین پست این بخش در خدمت دوستان عزیز هستم امیدوارم نهایت استفاده رو از مطالب ببرن.

___________________________________________________________________________

زندگی نامه مولوی محمد عبدالله روانبد

سعدی بلوچستان

بهار مکران را چون گلی ساخت               بزرگی پیشینی با دوست پرداخت

مرا در وصل او بس آرزو بود                که از اول قرین و خاص من بود

فلک فرسودگی بر من فکنده                   ستمهایش به روحم شد زننده

فراق شیخ عبدالله مرحوم                      کند هر دم مرا بیهوش و مغموم

ز علمش عالمی سیراب بوده                  به شعرش از یلان سبقت ربوده

نگویک سعدی و عرفی و کاشی             ز خاک پیشینی شد آب پاشی

کاملین استادیت واجه منی نور بصر

                                                    مولوی الحاج عبدالله روانبد در خبر

شاعری علم و عرضا واجه منی دومی سعدیت

                                                    بیتگنت حکم شریعت آن جناب معتبر

شصت و سه سال پوروت می واجه عمر شریف

                                                     مالکا بیتگ گرز رفت و نیامد از سفر

هیچ نزانت انسان کجام ملک و زمینا فوت کنت

                                                    کی گمانت واجه آرامگاه بیت در قطر(1)

ترجمه:

مولوی حاج عبدالله روانبد که در گویندگی مانند در نایاب بود استاد کاملی بود.شاعر علم و عروض بود که میتوان گفت سعدی دوم بود آن شخص با اعتبار قضاوتهای شرعی اش اعتبار داشت.خداوند لازم داشت که او را به سفر ببرد و دوباره برنگشت.آن جناب محترم شصت و سه سال کامل عمر داشت که به سفر روفت و نیامد.انسان هیچ نمی داند که در چه سر زمینی از دنیا می رود؟چه کسی گمان می کرد که مولوی رونبد آرامگاهش در کشور قطر واقع می شود؟!

ولادت و حیات علمی مرحوم محمد عبدالله روانبد

روز دوشنبه در ماه شعبان 1345 ه ق در روستای باهو کلات چابهار به دنیا آمد و در سن پنج سالگی نزد والد بزرگوارش حاج محمد یحیی روخوانی قرآن مجید را شروع و پس از یک سال آموزش قران مجید را به اتمام رساند.دارای هوش و ذکاوت فوق العاده ای بود و والدش به همین دلیل به تعلیم او همت گماشت.روزها به او درس می داد و شبها به درسهایش گوش می کرد.در سن ده سالگی همراه پدر با تمام اعضای خانواده از پیشین ایران به مند پاکستان نزد مولوی عبدالقادر عموی وی که پیشوای مذهبی مرد مند بود رفت.تحصیلات دینی را علاوه بر فراگیری از پدر چند کتاب را نزد مولوی تاج محمد بلیده ای و مولوی محمد عمر ساکن کراچی فرا گرفت.در سال 1371 ه ق جهت دریافت مدرک مولوی و کسب علوم بیشتر وارد مدرسه دینی مظهر العلوم کراچی شد و از محضر اساتیدی همچون مولانا محمد علی سندی استاد علامه اقبال لاهوری شاعر معروف مشرق زمین مولانا قاری رعایت الله مولانا غلام مصطفی سندی مولانا شیخ الحدیت علامه حافظ فضل احمد و مولانا دعبدالحلیم تلمذ نمود.در سال 1372 ه ق در میان صدها متعلم به عنوان شاگرد اول و ممتاز شناخته شده و جایزه دریافت نمود و فارغ التحصیل شد و چند ماهی به عنوان پیشوای مذهبی دشت سنتسر از توابع گوادر بلوچی پاکستان به آنجا مهاجرت کرد.در سال 1373 ه ق والد محترمش عازم سفر معنوی حج گردید و در اثر بیماری در مدینه منوره از دنیا رفت و در همانجا دفن شد و مردم برای جانشینی پدرش که پیشوای مذهبی مردم بود او را از سنتسر به پیشین موطن اصلیش آوردند.در نثر و نظم تبحر داشت که آثار باقیمانده از وی گویان این مطلب هست.وی شاعر بلند پایه ای بود که در سطح بالایی از شاعری قرار داشت بلوچها او را شاعر معروف معاصر می دانند و تنها شاعری بود که در خطه بلوچستان مانند سایر علوم دیگر در علوم عروض بدیع و بیان نیز تسلط کامل داشت.در اشعار نغز و شیرین ایشان همچنان که نکات دستوری کاملا رعایت شده مطابق با قوانین عروض و بدیع ساخته شده.جناب مرحوم مولوی روانبد دانستن علم عروض و بدیع را برای هر شاعری لازم می دانست.تخلص های مختلف وی در اشعارش عبارتند از:انیس روانبد عبدالله عبیدالله جامی نظامی که سه تخلص اخیر را به فرزندان خویش نسبت داده است.عبید الله فرزند بزرگ وی و جامی به تناسب نام فرزندش عبدالرحمن که هم نام عبدالرحمان جامی بوده است و نظامی را به تناسب نام فرزند دیگرش مفتی نظام الدین به کار برده است.در سال 1380 ه ق به عنوان معلم در دبستان دولتی پیشین مشغول شد و این کار معلمی تا بازنشستگی وی ادامه داشت.در سال 1388 ه ق مدرسه دینی تعلیم القران را در پیشین تاسیس نمود که در حال حاضر فرزندانش در احیا و توسعه آن تلاش مجدانه ای دارند و مولوی نظام الدین که امام جمعه پیشین است مدیریت ان را بر عهده دارد.مرحوم روانبد پیوسته برای بهبود وضع مرم و منطقه چه از نظر مادی و چه از نظر معنوی همیشه در تلاش و کوشش بود.پس از انقلاب اسلامی ایران وضع اسفبار منطقه را به صورت نظم برای مسوولان و اولیای امور می نوشت.

تصنیفات

در اواخر عمر بیشتر به تصنیف و تالیف کتاب روی آورده بود و از آثار باقیمانده از آن مرحوم عبارتند از:1-ترازوی قلم:کتابی است در علم ریاضی که تا کنون دو بار چاپ شده و مجموعه ای از نظم و نثر می باشد.

2- تجوید النحو:رساله مختصری در علم تجوید قران است که برای متعلمین به چاپ رسیده است.

3-النهر الفائض:شرح رساله منظومه عروج الفرائض که متن آن نظم و شرح آن نثر است و تمام مسائل علم فرایض در آن گنجانده شده و به چاپ رسیده است.

4-قطعات الذهب فی قواعد المذهب:رساله منظومی است که متضمن نکاتی راجع به نقش نیت و قصد در اعمال و افعال می باشد و به چاپ رسیده است.

5-نثر الفراید فی شرح نظم القواعد و الفواید:شامل کلیه قواعد فقه و اصول با فروعات آن است که در آن به تفصیل بحث شده است.کتی دیگری از مرحوم نیز توسط فرزندش مولوی حافظ نظام الدین در دست تهیه و تدوین است که هنوز به چاپ نرسیده و عبارتند از:

6-قطوف دانیه فی انواع ثمانیه:مجموعه ای است در علم نحو که شامل نکات دستوری عربی به نظم و نثر می باشد.

7- النهر الصافی فی العروض و القوافی:رساله ای است که در علم عروض که در آن راجع به اوزان شعری بحث شده است.

8- مجموعه فتاوی:استفتا ئاتی است که در زمان حیات مرحوم توسط خودش پاسخ داده شده است.

9- مجموعه غزلیات و قصاید فارسی و عربی

10- مجموعه اشعار و غزلیات بلوچی

ضمنا کتاب قصد السبیل نوشته مولانا اشرف علی تهانوی را که به زبان اردو می باشد بنا به دستور مرشدش جناب مولانا خان محمد به فارسی ترجمه کرده است.

وفات

مولوی محمد عبدالله روانبد شاعر برجسته امام جمعه و مدیر مدرسه دینی تعلیم القرآن پیشین در سن 63 سالگی روز یکشنبه بیست و سوم ذیحجه سال  1408 ه ق مطابق با شانزدهم مرداد 1367 ه ش در قطر دار فانی را وداع گفت و در همانجا به خاک سپرده شد.درباره فوت مرحوم در کتاب  زندگی نامه روانبد تالیف محمد روانبد چنین آمده است:

حضرت مولانا تمام منسک حج را حسب معمول به انجام رسانید و سپس به مدینه منوره رفتتند و احکام لازم را در آنجا نیز به جا آورده به اتفاق حاج شاهی و حاجی صاحبداد که ساکنان روستای کستگ پیشین می باشند و در این مسافرت با حضرت مولانا افتخار همسفری را داشتند با چهار نفر دیگر مراجعت فرمودند.قرار بود که از آن دیار پاک به امارات متحده بیایند(چون منزل حاجی شاهی در العین بود وقتی به ریاض پایتخت عربستلن رسیدند مشغول آمادگی سفر شدند بالاخره وقت رحیل آمد و این قافله چند نفری حجاز سوار ماشین شده به سوی العین به حرکت در آمدند اوتومبیل همچنان می رفت و کم کم از عربستان فاصله می گرفت در مرز عربستان و قطر رسیده بودند که بر اثر وازگونی اتومبیل جان به جان آفرین تسلیم کرد.

چو غافل شود باغبان از چمن

علف هرزها روید از هر کنار

لب غنچه خون گردد از رنج گل

غم آرا سهی سرو بر جویبار

در آسودگی راز امنیت است

رفاه رعیت دهد امن بار

فلاکت بود مایه اغتشاش

که خیزد ز فقر و فلاکت نقار

گرسنه ندارد مایه اغتشاش

گرسنه ندارد ز هر ننگ عار

شکم چون تهی گشت و سر دردخاست

دگر چشم آرامش از وی مدار

گلستان ما گرچه پژمرده گشت

ولی نیست در وی نشانی ز خار

_________________________________________________________________________________________

به یاد پدر.....

موفق و پایدار تا پای دار