نقدی بر اظهارات اخیر استاد شجریان در مورد كنسرتی كه به همراهی نوازندگان مبتدی و سازهای نا كوك در تالار بزرگ وزارت كشور؛ تهران مهرماه 87 اجرا شد

در باره حوادث ناگوار و آزاردهنده در كنسرت استاد شجریان، كه استاد سعی كرده اند با بزرگواری از كنارآن بگذرند، توجه به چند نكته ضروری به نظر می  رسد؛

استاد شجریان بدون تردید سلطان بی بدیل آواز ایران بوده اند و سهم و حق وخود را به موسیقی ایرانی در سنوات  گذشته ادا كرده اند. ملت حق شناس و قدر دان ایران نیز ارزش علمی كارهای استاد را می شناسد؛

البته همینجا باید اذعان داشت كه ارزش هنری و علمی كارهای استاد زمانی معلوم می شد كه با بزرگان ساز وموسیقی آوازی ایران همنوا می شدند. زمانی كه بزرگانی نظیر استاد جلیل شهناز یا شادروان پرویز یاحقی و یا بلند آوازگانی همچون فرهنگ شریف و محمد موسوی و یا چهره خوش ذوق و آهنگساز خلاق دوران ما، نوازنده چیره دست سه تار و سنتور استاد پرویز  مشكاتیان، آواز استاد شجریان را همراهی می كردند، آقای شجریان مجال می یافت قدرت بی نظیر خود را در مركب خوانی واجرای گوشه های اصیل موسیقی ایران بمنصه ظهور برساند،

**زمانی كه مرحوم احمد عبادی، استاد گرانسنگ موسیقی مقامی ایران و نوازنده والامقام سه تار، آواز های استاد را در بیات اصفهان و بیات زند و كردبیات و راك و ... پاسخ می داد ، مركب خوانی بدیع و پر صلابت آقای شجریان متبلورو متجلی  می شد.** و همین سابقه است كه سالن های بزرگ كشور را به هنگام اجرای كنسرت جناب شجریان مملو از خریداران بلیط های ایشان می كند، بدان امید كه چنان قدرتی را زنده به نیوشیدن و لذت بردن بنشینند. علیرغم اینكه همگان از كیفیت صدای استاد در این سن وسال با خبر هستند؛ هنگامی كه در كنسرت چندی پیش استاد در همین تالار وزارت كشور، استاد با عدم توجه به قدرت بالفعل حنجره خود ناچار شد جمله آوازی خود را قطع كرده و لحظاتی سكوت اختیار كند؛ هیج یك از حاضرین این افت كیفی صدای استاد را بر ایشان خرده نگرفت، چرا؟ چون هیچ كس از حاضران  از استاد شجریان قدرت جوانی ایشان را  طلب و توقع نمی كرد، بلكه همه به امید شنیدن نغمه هائی روحبخش و دلنواز از حنجره استاد، رنج حضور و تحمل  برخی نا همگونی ها را بر خود هموار می كردند. شركت در كنسرت استاد شجریان را مردم برای لذت بردن از ابتكارات و ابداعات ایشان بر می گزینند ولذا توقع دارنداستاد هر آنچه در چنته دارد در این آخرین روزهای حیات هنری و دوران توانائی آوازخوانی شان ارائه دهد.

بدون تردید كسی برای هنر آموزی جوانان و كسانی كه به قول استاد باید ده سال بكوشند و طلبگی كنند و بنوازند تا بتوانند جواب آواز كسی چون ایشان را بدهند؛ رنج و هزینه ای چنانی را بر خود نمی پسندد.

این حرف حقی است كه باید به جوانان میدان داد و ارزش آنان را ستود و آنان را تشویق كرد و انگیزه شان را بارور نمود؛ ولی مطلب اینجاست كه این كار باید در كجا صورت گیرد؟ در كنسرتی كه بنام شجریان برگزار می شود و او اجرا كننده ردیف هائی از موسیقی پر صلابت و فخیم مقامی ایران است، یا برنامه ای كه برای تشویق چند نوازنده جوان یر پا می شود؟ ایا استاد تردید دارند كه بیش از یك دهم این خریداران بلیط ایشان در این كنسرت شركت نمی كردند، اگر از قبل می دانستند كه استاد در نظر دارند، به چند جوان خوش ذوق اما تازه نواز، میدان دهند و اینكار را حتی با سازهای ناكوك آنان نیز بزرگوارانه و متواضعانه پذیرا خواهند بود؟ آیا استاد تصور می كنند توقع مردم از شنیدن آواز ایشان، بی عنایت به قدرت سیطره ایشان برگوشه ها و ردیف های بعضا" مهجور موسیقی ایران است؟ آیا صرف نغمه خوانی ایشان - ولو با كیفیتی كه در شأن استاد نیست- مردم را راضی و قانع می كند؟

اجازه دهید با عذرخواهی از جسارت ، به عرض برسانم كه نظر عموم از چنین اجراهای ضعیف استاد این نیست كه ایشان در نظر دارند پدرانه و استادانه و بزرگوارانه به تربیت نو نوازان همت گمارند، چه برای انجام این خدمت شایان تقدیر، دلیلی ندارد كه مردم هزینه كنند و ازدحام و شلوغی و گرما و برخی ناملایمات و تأخیرات را تحمل كنند، این كا را استاد می توانند و باید در كارگاههای انتفاعی آواز خود به انجام برسانند. بی رودربایستی باید به عرض  برسانم كه تصور عامه مردم از چنین اجراهای استاد این است كه ایشان نمی خواهند سهمی شایسته از درآمدهای قابل توجه كنسرتهای خود را به برجستگان چیره دست سازهای ایران و بزرگانی نظیر آنان كه در طلیعه سخن از آنان یاد كردم، اختصاص دهند، هرچند آنان نیز با توجه به شرایطی كه به لحاظ مالی دارند و همگان كم و بیش می  دانند، نیازمند چنین بذل عنایت هائی هستند، خاصه كه استاد شجریان باید قسمت عمده موفقیت خود را مرهون هدایت و همنوازی آنان در گذشته ای نه چندان دوركه با آنان داشته اند، بدانند. درهر صورت لازم است جسارتا" به عرض استاد شجریان رساند كه بعد از این اگر بازهم نیت آنگیزه پروری و میدانداری و میدان دهی به نونهالان بوستان آوازی موسیقی دارند؛ این امر را قبل از اجرا اعلام كنند، تا مجبور نباشند در پاسخ منتقدین ؛ نشانه های بزرگواری شان را در پروراندن نوازندگان نسل های آینده به اطلاع مشتاقان آواز اصیل و ردیف والای موسیقی مقامی ایران برسانند؛  این خرده گیری بجا حتی در برخی  كنسرتهای گذشته  كه فرزند خلف ایشان؛ همایون گه و گاه جور پدر را می كشید نیز مصداق داشته و دارد. چه، مردم برای شنیدن آواز استاد بی بدیل تاریخ موسیقی آوازی ایران ، محمد رضا شجریان می آیند و نه شنیدن صدای جوان پر استعدادی چون همایون شجریان ویا نوازندگان با استعداد اما مبتدی دیگركه به گفته ایشان باید حالا حالاها كار كنندو بنوازند تا بتوانندجواب آواز كسی چون ایشان را بدهند؛

شاد و سر بلند باشید