...كتابی كه در ادبیات منثور عرفانی گل سر سبد تمام آثار است. برحسب توالی باید اولین تجربه شیخ در زمینه تالیف و تصنیف بوده باشد.

 نه در فارسی  مانندی برای آن می توان یافت و نه در عربی.

علامه قزوینی، در مقدمه ایكه براین كتاب نوشته، در صفحه هشت از همان مقدمه پیرامون روش نویسندگی عطار ومقام او در جهان قلم، به حق قضاوت كرده وگفته است:

   " .... نثرعطار، بكمال وبالاترین درجه ساده وشیرین است..."

استاد فروزانفر نیز، در این زمینه، باز نایستاده وضمن تحلیل آثار عطار، درباره تذكرةالاولیاء نوشته است:

"... انشاء كتاب، از جهت شیرینی وسادگی هم كم نظیر است وبخصوص عطار در شرح حال بایزید وشبلی و.... سخن را به سرحد اعجاز كشانیده وداد فصاحت داده وقلم سحر انگیز او، در تراجم احوال این اشخاص سخت شورانگیز ومستی بخش است...".

 نثری دل آمیز كه هر برگ آن دیوان درخشانی از زیباترین شعر های منثور جهان است.كتابی است مشتمل بر شرح حال هفتادو دوتن از بزرگان اسلام ومشایخ صوفیه كه آغاز می شود از حضرت جعفربن محمدصادق(ع) و ختم آن به شرح حال امام محمد باقر است و عطار آن را در دو قسم مرتب ساخته,یكی متقدمان كه از حضرت جعفربن محمد شروع می شود و آخرین كسی كه در این قسمت ذكر شده حسین بن منصور حلاج است(مقتول309) .

قسمت دوم تعلق دارد به ذكر متاخران از مشایخ كبار و شروع آن با ابراهیم خواص است(متوفی291) و به ذكر امام محمد باقر(ع) خاتمه می یابد.در این كتاب ترتیب تاریخی معتبر نیست و مصنف در این مورد خودرا آزاد گذاشته.شرح حال هر یك از این بزرگان با چند جمله مسجع كه غالبا معرف درجه و مرتبه او در تصوف نیز هست آغاز میگردد كه عطار این اسلوب را از "حلیة الاولیاء" تالیف حافظ ابی نعیم احمد بن عبدالله اصفهانی(متوفی430) اخذ كرده.پس از آن عطار چند حكایت از صاحب ترجمه نقل می كند و سپس كلمات و نقل قول های او را در ضبط می آورد و در آن حكایت هم مقصود او مسائل تاریخی نیست بلكه نظر اصلیش متوجه به ایجاد ایمان و حسن اعتقاد نسبت به مشایخ و اكابر صوفیه و هدایت خوانندگان به معارف الهی و طرق تهذیب نفس و تصفیه باطن و تكمیل اخلاق و تلطیف حس انسانی است.تعدادد حكایات و نقل قول ها بر حسب اشخاص مختلف متغیر می باشد كه بیشتراز همه حكایات از احوال بایزید بسطامی نقل شده كه حكایات او به هشتادوهفت مورد بالغ می گردد.انشاء كتاب از جهت شیرینی و سادگی هم كم نظیر است و بخصوص عطار در شرح حال بایزید ,شبلی ,جنید,ابوالحسن خرقانی و ابوالحسن نوری وحسین بن منصور حلاج سخن را به سرحد اعجاز كشانیده و داد فصاحت داده و قلم سحر انگیز او در ترجمه احوال این اشخاص بسیار شور انگیز و مستی بخش است.شاید بتوان گفت بالاترین خصوصیات آثار منظوم ومنثور عطار آن است كه برای هدایت و راهنمایی جامعه گفته شده و در روزگاری كه غالب شعرا فكر خود را در مدح و هجو و هزل بكار می برده اند او نظر خود را از امرا و حكام به جامعه انسانی و خدمت به حقیقت منصرف ساخته و بشر را به بیگانگی و وحدت و بلند نظری و دوری از تعصب دعوت كرده و وظیفه ای را كه هر مرد صاحبدلی باید بر عهده گیرد به گردن گرفته و در ادا كردان آن وظیفه چندانكه توانسته كوشیده است.

 البته زبان عطار هم در همه این گزارش ها زنده , ساده , و بی پیرایه است. حالت طبیعی زبان عوام را دارد . از پاره یی جهات طرز بیان غزالی را در کیمیای سعادت دارد- و به نحو بارزی تحت تاثیر آن به نظر می رسد . لغات و عبارات عربی در سراسر کتاب از حدی که در تداول فارسی زبانان خراسان بوده است تجاوز نمیکند و اگر هم از جهت دستوری یا انشایی گه گاه غریب و نا آشنا به نظر می رسد در حدی نیست که فهم کلام را دشوار یاب سازد .این الفاظ و تعبیرات غریب آهنگ حتی سخن نویسنده را به نحو جالبی تازه و دلنشین میسازد – اگر توانمی به جای "اگر می توانستم" , کردمانی به جای صیغه شرطی کردیمی , و صورت بودتی و کردتی به جای می بودی و می کردی ,با نظایر دیگر . از آنجا که این گونه "ریخت" های صرفی و بعضی ویژگی های مربوط به نحو فارسی – ترکیب کلام – در شعر عطار جز به ندرت نیست , احتمال میرود که شیخ در این کتاب عمدا سعی داشته است سخن را تا حد ممکن در محدوده ادراک و تداول عام خلق نگهدارد و لطف و زیبایی این کلام از همانجاست . این نکته هم که او در تصنیف کتاب , و در تقریر حالات بزرگان , ناظر به تنبیه و ارشاد اهل عصر بوده است , لطف و زیبایی بیشتری به کلام او می دهد.