Bulud Garaçorlu Sehend

Musaddık hükümetinin devrilmesinden bir kaç gün önce hapisten bırakılan şair, tekrar doğrudan doğruya mücadele sahnesinde yerini alıyor, sadece kendi halkının değil aynı zamanda Vietnam'dan taa İspanya'ya ve İspanya'dan Küba'yakadar hürriyet mücadelesi için ayaklanmış bütün halkların kahramanlık ve şehitlik tarihinden sahneleri şiirinde terennüm etmiştir.

Sehend, Şehriyar'la birlikte, Güney Azerbaycan'ın en görkemli şairlerindendir. Edebî faaliyete millî istiklâl hareketini terennüm eden, istiklâl günlerinin acı-tatlı hatıraları olarak kaleme alınan "Xatire" ve "Araz" (1945-1950) şiirleriyle başlamıştır.

İlk iri hacimli eseri "Haydar Babaya Salam"ın (Şehriyar'ın eseri) tesiriyle nazma çektiği "Dede Qorqud" boylarıdır. ("Deli Dumrul", "Buğraç", "Qanturalı", "Qaraca Çoban", "Tepegöz"vs.) Sonraları Sehend bu boyları bir yere toplayıp "Sazımın Sözü" (1965) ve "Dedemin Kitabı" (1971) adı altında bastırmıştır. Dört ciltten ibaret olan "Sazımın Sözü"nün son iki cildi İran'da şairin ölümünden sonra çıkıyor. Sehend'in şiirleri "Sazımın sözü" adı ile Ankara'da (1980) ve Baku'da (1984) neşr olunmuştur. Üstad Şehriyar'a ve Baku'daki şair dostlarına yazdığı manzum mektuplar "Ermağanlar", "Şallaq", "Sebir daşı", "Yasaq" şiirleri, aynı şekilde Farsça olarak yazdığı "Tebriz'e salam", "Oyan Semed" menzumeleri hürriyet ve vatanseverlik ihtirası ile aşılanmıştır.

Şehriyar'la birlikte Sehend, İran'da ana dilli, inkilapçı-demokratik ruhlu Azerbaycan şiirinin 1950-70 yılları arasındaki en büyük hadisesini yaratmıştır. Şehriyar meşhur "Sehendiyye"sini sadece ona hasretmiştir. Doğma Azerbaycan Türkçesinin şiirde, matbuatta yaygınlık kazanmasında Sehend'in hararetli şiirlerinin büyük rolü olmuştur. Şiir tarihimize, o millilik, halkçılık ve hürriyet şiirini yaratanlardan biri olarak dahil olmuştur.

Bulut Sehend, 1979'da Nisan ayının 10'unda Tahran'da kalp hastalığı sebebiyle vefat etmiştir.

Kaynakça

1.Cenubdan sesler, Bakı, 1987.
2. XX esr Cenubi Azerbaycan edebiyyatında demokratik ideyalar (1900-1985-ci iller). Meqaleler mecmuesi, Bakı, 1990.
3. CenubiAzerbaycan edebiyyatı antologiyası, 4 cildde, cild 4. Bakı, 1994.

ŞİİRLER (Sazımın sözü. Bakı, 1984, s.33-38,58-59)


HÜRMETLİ USTAD BÖYÜK ŞEHRİYAR'A

Bir elimde qelem, bir elde kağız,
Xeyalım boylanır damdan, divardan,
Başımda yar bağın gezmek havası,
Qapılar bağlıdır(1), yol tapım(2) hardan(3)?

Hasarın dalında könül verdiyim
O yar bir bağ salıb, suyu bülülden(4)(büllurdan),
Heyvası(5) kehreba(6), narı yaqutdan,
Tağı(7) füruzeden, divanı gülden.

Mavi eyvanında saz çalır(8) Zöhre,
Bürcünde yay çekib dayanıb(9) Keyvan(10),
Layiqi var(1l) girem(12) qesrine men de
Qıllı papağımlan, sınıq(13) sazımlan?

O, bu ehtişamla, bu temteraqla(14)
Qapısın üzüme(15) açmasa ne var,
Şahla reiyyetin(16) sohbeti tutmaz,
Men bir obalıyam, odur Şehriyar (17).

Gerek rüsxet alam Heyder babadan(18),
"Yox" cavabı belke mene vermesin,
Bir de Şehriyardan fermanım vardır,
"Şair bir-birini olur görmesin?" (19)

Yox, men de Sehend'em(20), başım ucadır(21),
İçimde sönmeyen eşq ateşi var.
Mende sefası var güllü baharın,
Başımı tutsa da qara buludlar.

Laleli, çiçekli çemenlerimde
Gelib yurd salsa da çoban-çoluqlar,
Yalvarram(22) sefamdan üz(23) döndermesin,
Şehriyara layiq Şahyurdum(24) da var.

Könlüm havasıyla qol-qanad açır,
Qaf qalasın(25) almaq - deye ucalır(26),
Qalxdıqca boy atır daş-divarlar da,
Alıcı terlanım(27) yorulur, qalır.

Divarlar, divarlar, polad(28) olsaz da,
Almaz(29) mişar(30) ollam(31), kesib biçerem!
Külüngün borç allam Ferhad babanın,
Bisütun olsaz da, çapıb(32) keçerem!

Divarlar, divarlar, yol verin keçim,
Vulkanam, nefesim tufan qoparar(33).
Buludam, sallansa qaşım-qabağım(34),
Ağlaram, alemi seller aparar(35).

Bir elimde od var, bir elimde su,
Bir üzüm qara qış, biri bahardır,
Dosta, istekliye isti(36) qoynum var,
Düşmana baxışım şaxtadır(37), qardır.

İçimde boğulur dadım, harayım(38),
Ne divar hayıma hay verir, ne yar,
Ne daşdan ses çıxır, ne de qardaşdan,
Sanki boşluqlarda itir(39) dalgalar.

Bilmirem, belke de bu bir xeyaldır,
Ya da ki, sehrdir meni aldadan,
Deyirler dilberim büllur qesrinde
Dardadır, asılıb tepe saçından.

Sehend'i qorxutmaz ne saray, ne sehr,
"Mehebbet" deyilen bir efsunu var,
Hem ism-i e'zemdir(40), hem ism-i şebdir(41),
Bağlı qapıları üzüne(42) açar.

Açılın, açılın, bağlı qapılar,
Mehebbet namine, istek namine!
Eriyin, tökülün, demir qıfıllar(43),
Könül xatirine, ürek namine!

Gelir qulağıma iniltileri,
"Burda bir şir darda qalıb, bağırır",
Doğrudan da men bir "mürüvvetsizem".
Qardaşım dardadır, meni çağırır.

Çekilin, çekilin, yol verin keçim,
Üreyim alışıb, alov saçaram!
Şehriyar boynuna zencir vuralar
Çeynerem, gemirrem(44), dartıb açaram!

İşleyir qoluma demir paxlalar(45),
Zencir qıcıqdırır, sancır etimi.
Can qardaş, helelik bağışla meni,
Deyesen unutdun esaretimi.

Eziz Şehriyar'ım, bağışla meni,
İncime, darılma, fikrin hardadır?
Mürüvvetsiz deyil senin qardaşın,
Ancaq senin kimi o da dardadır.

1. kapalıdır, kilitlidir 2. bulayım 3. ııerden 4. billürden, kristalden 5. ayvası 6. kehribar, "sarı renkli" 7. yaprağı 8. çalar, çalıyor 9. durup10. ziihal: Satürn gezegeni 11. yakışır mı? 12. gireyim 13. kırık 14. tumturak: tantana, gösterişle 15. yüzüme 10. halkın tebaanın 17.Şehriyar: padişah burada şehriyar kelimesi tanyeli kullanılmıştır 18. Haydar Baba: Hem Tebriz civarındaki bir dağın adı, hem de Şehriyar'ın Rahim Bey'e mektup adlı manzumesinden alınmıştır. Aslı "Şair bir-birini olur görmesin" şeklindedir 20. Sehend: GüneyAzerbaycan'da bir dağın adı ve aynı zamanda şairimizin mahallesi 21. yücedir 22. yalvarırım 23. yüz 24. şahyurdu: Sehend dağının eteklerindeki bir yayla 25. Kaf kalesini, efsanevi Kaf dağı 26. yücelir, yükselir 27. Terlan yırtıcı, avcı, kıymetli bir kuş: Doğan, şahin 28.çelik 29. elmas 30. bıçkı, testere 31. olurum 32. kesip, kazıp, atlayıp 33. koparır yüzünün aldığı şekil 35. götürür 36. sıcak 37. soğuktur,ayazdır 38. çığlığım, imdat haykırışım 39. kaybolur 40. İsm-i A'zâm: Allah'ın Kur'an'ı Kerim'de geçen en büyük ismi 41. gecenin adı, parola 42. yüzüne 43. kilitleri 44. ısırırım 45. halkalar


--------------------------------------------------------------------------------

Özün demedin ki, bizim ellerde
"Vekil müavekkilin xercini(1) çeker?
"Ana - eşq ocağı sönmesin - deye,
Üreyin erider, çırağa töker.

Her yanı bilmirem, bizim diyarda
Heç de xeyal deyil dostluq, mehebbet,
Ancaq ışıq saçan isti(2) güneş de
Be'zen bulud altda gizlenir, elbet.

Ne bilim, belke de, sultanım qardaş,
İşin eybi(3) bizim özümüzdedir.
Hemin bu ilqarın(4) düşkünüyük biz,
Günah yadda deyil, günah bizdedir.

Bir ovuc kelekbaz(5), qumarbaz ilen
Pakibaz olmuşuq, pak uduzmuşuq(6).
Merd iken namerde rehm eylemişik,
İndi namerdlere möhtac olmuşuq.

Dövletliye saxsı lazım olanda
Vurub sındırmışıq(7) öz kuzemizi,
Çıxdığımız qını beyenmemişik,
Biz eli(8) atmışıq, el atıb bizi.

Elimize ne gün ağlamışıq biz?
Bağın(9) şaxta(10) vurub, bostanın yarıb
El bize neylesin, ne gün ağlasın?
Ağzı uçuqlayıb, dili bağlanıb.

İndi olan olub, keçdiler keçib,
Calanan(11) su bir de kuzeye dolmaz!
Daldan(12) atılan daş topuğa deyer,
Göz yaşı tökmeklen yara sağalmaz!

Bu gün men Sehend'em, sen Şehriyar'san,
Gel başın ucaldaq(13) qoca Tebriz'in,
Bir kere yadların daşını ataq,
Çekek qayğısını öz elimizin.

Vefasız güllerin üstünden uçaq,
Qonaq(14) sedaqetli el qucağına,
Sönmez eşqimizden bir peyvest salaq(15)
Elin şaxta vurmuş(16) gül-budağına.

Şairim, dünyanı nece görürsen(17),
Duz yeyib, duz qabın sındıranlar(18) var.
Qedir bilen yara can qurban ele,
Qedir bilmeyene heyifdir(19) ilqar(20).

Özge çırağına yağ olmaq besdir(21),
Doğma ellerimiz qaranlıqdadır.
Yanıb, yandırmayaq yadın ocağın,
Evimiz soyuqdur, qışdır, şaxtadır(22).

Demirem yanmayaq, alovlanmayaq,
Yanmasın, neylesin yazıq pervane?!
Yanmayaq vefasız yarın oduna,
Yanaq elimize, yanaq vetene!

Bir yerde qalmaqdan darıldıq, olduk,
Doğma yurdumuzu dolanaq, gezek,
El ilen ağlayaq, el ilen gülek,
İncimizi veten sapına düzek!

O eziz diyarda, doğma şeherde
Şairi coşduran sehneler çox var.
Nisgilleri(23) çoxdur derdli Tebriz'in,
Biri sen özünsen, eziz Şehriyar!

Borç altında yaşamaq yamandır, qardaş,
Borcluyuq, borcluyuq hem men, hem de sen
Gör ne ruzigarda, gör ne gündedir
Şehriyar besleyen bu el, bu veten!..

Çekek şe'r topun, haydi, qardaşım,
Sen Heyder baba'ya, men de Sehend'e,
Şairin silahı neğmedir, sözdür,
Neğmemiz yayılsın şehere, kende.

Yazaq, her misramız bir bayraq olsun,
Heqiqet bayrağı, zefer bayrağı!
Parlasm mayaq tek(24), yansın çıraq tek(25)
Gelecek mayaqı, ümid çırağı!

İndilik zeyif bir damla olsaq da,
Süzülek, yığılaq, göl olaq, axaq
Qarışaq çaylara, daşqın sulara,
Derelerden keçek, denize çataq(26).

Şıltaq lepelere(27) qoşulaq, coşaq,
Süzek dalgalarda sonalar kimi,
Gün vursun, yağışlı buluda dönek,
Uçaq, havalanaq durnalar kimi!

Essin üstümüze soyuq külekler(28),
Bozaraq, tutulaq, qaralaq, yağaq!
Sel olaq, ağnayaq(29) uca dağlardan,
Yerli qayaları dibinden qazaq!

1. masrafını 2. sıcak 3. noksanlığı 4. ahd-sadâkat amaç 5. fırıldakçı 6. kaybetmişiz 7. kırmışız 8. halkı, ili 9. bağını 10. soğuk, don 11 dökülen 12 atkadan13. yüceldik 14. kanadım 15. ası yapalım 16. don vurmuş, donmuş 17. nasıl görüyorsun 18. kıranlar I1), yazıktır, gereksizdi! 20 ahd, sadâkat 21 yeterlidir22. dondur, soğuktur, ayazdır 23. acıları 24. kutup yıldızı 25. ateş gibi 26. ulaşalım 27. oynak tepelere 28. soğuk rüzgarlar 29. haykııarak
--------------------------------------------------------------------------------

Dağlan qoparaq, dereler dolsun,
Köpüklü suları calayaq(1) düze,
Yaşarsın qurumuş kollarm(2) kökü,
Baharı qaytaraq(3) vetenimize!

Çaylara sedd vuraq, zülme hedd vuraq(4),
Haqlara(5) tapşıraq haqqı her yerde!
Qısır qumsallara cummasın(6) sular,
Zemiler(7) göz göye dikmesin bir de!

Kesek edavetin, kinenin kökün,
"Eşqden yeni bir quruluş quraq!"
Minek(8) şehablara(9), ıldırımlara,
Gedek ulduzlara, güneşe qonaq!

Seher bulağının(10) arıdaq gözün,
Işıqlar qaynasın, xarraxar axsın!
Çızınsın(11) yalıncıq, çılpaq meşeler(12),
Bu dağlar döşüne(13) gül-çiçek taxsın!

Sehend de gül açsın, Heyder baba da.
Üzerinde çadır qursun Şehriyar,
Baxaq çiçeklenen yurda, şe'r yazaq,
Şair de bextiyar, şe'r de bextiyar!

Şairim, yubanma(14), yoldadır karvan,
Qulaq as, dünyada gör bir ne sesdir,
Bağrını sıxmasın atılan toplar,
Qırılan zencirdir, sınan(15) qefesdir.

http://www.irazturk.com/showthread.php?t=665

علیرضا صرافی

.

قایناق : www.bayqush.ca