مقدمه :

همانگونه كه می دانید رشته مهندسی كامپیوتر در دو گرایش سخت افزار و نرم افزار در كشور در مقاطع كاردانی ، ارشناسی و كارشناسی ارشد دارای دانشجویان و فارغ التحصیلان زیادی می باشد و  به جز چند دانشگاه معدود كشور كه در دو - سه سال گذشته رشته فناوری اطلاعات را ارئه داده اند ، سایر دانشگاهها كماكان در همان دو گرایش قدیمی سخت افزار و نرم افزار دانشجو می پذیرند و بیش از 90 درصد دانشجویان كشور هنوز در همین دو گرایش ، درس می خوانند . در ابتدای شكل گیری این دو گرایش - كه دارای قدمتی حدود 20 سال در كشور می باشند-  در ابتدا یك سری دروس پایه تدوین شد كه با علوم كامپیوتری آن زمان متناسب بود ولی با گذشت زمان ، علم كامپیوتر با سرعتی باورنكردنی پیشرقت كرد ولی دروسی كه در دانشگاههای كشور تدریس می شد ، ثابت و استوار بر جای خود باقی ماندند !

كدام  دروس این رشته ها قدیمی شده اند ؟

سئوال فوق برای دانشجویان و فارغ التحصیلان رشته مهندسی کامپیوتر یادآور مسائل و مشکلات زیادی است ! هر متخصص یا محقق مستقل و بدون وابستگی خاص ، می تواند این موضوع را تایید کند که دروس و سرفصل های رشته مهندسی کامپیوتر در هر دو گرایش سخت افزار و نرم افزار ، بسیار قدیمی و فرسوده است . اکنون چند نسل از زبانهای برنامه نویسی ( مثل پاسكال و C  ) که در این دو گرایش تدریس می شود ، گذشته است ، شبکه های کامپیوتری نسبت به آنچه در این دو گرایش تعریف و تدریس می شود ، بسیار گسترده تر شده است و تكنولو‍ ژیهای مورد بحث در كتاب دانشگاهی شبكه های كامپیوتری عملا منسوخ و غیر قابل استفاده  می باشند . در بخش سیستم عامل گمان می كنم همگان معترف باشیم كه  سیتم عاملهای جدیدتر از Windows 98  نیز به بازار آمده اند !!! ( مگر نه ؟ ) به راستی امروزه "زبان اسمبلی" یا " داده های گسسته" یا "نظریه زبانها و ماشینها" به کدام بخش از فناوری اطلاعات و ارتباطات مرتبط است؟ و یا چند صدم درصد از پردازنده های مورد استفاده از در دنیای صنعت و فناوری از سری Z80 می باشد ؟ اگر یک آمار از نرم افزارهایی که شرکتهای فعال در زمینه کامپیوتر از آنها استفاده می کنند ، تهیه نماییم ، متوجه می شویم که کمتر از 5 درصد از آنها از دروسی که در حال حاضر در رشته مهندسی کامپیوتر در کشور تدریس می شود ، استفاده می کنند و می توان گفت که بقیه 95 درصد این دروس بدون استفاده و کاربرد عملی است !!!

پس افراد فعال در این حوزه ، دانش خود را از چه منابعی بدست می آورند ؟

فارغ التحصیلان و دانشجویان بخت برگشته این دو گرایش ، بعد از فارغ التحصیلی ( حتی اگر با معدل خوبی هم فارغ التحصیل شوند ) تازه متوجه می شوند كه چیز زیادی بلد نیستند و 2 راه بیشتر ندارند یا باید در دوره های بین المللی شركتهایی چون مایکروسافت ( MCSE   ، MCSD و ... ) یا سیسكو ( CCNA  و CCNP  ) شرکت کنند و یا به سراغ موسساتی همچون Aptech  ، NIIT ،  Cambridge و ... که به کشورهایی چون مالزی ، هندوستان و انگلستان و سوئیس وابسته هستند  ، بروند و در دوره های 2 یا چند ساله آنها شركت كنند . این موسسات با انجام یک سری تحقیقات و پژو هشها و تدوین سرفصلهای جدید و همچنین آماده سازی مواد کمک آموزشی مانند CD  ، فایلهای Power Point  و امتحانات Online ، توانسته اند محیطی ایجاد نمایند که دانشجو با کمی پشتکار می تواند در عرض 2 سال به مهارتهایی بسیار فراتر از مهارتهای یک مهندس کامپیوتر ( که 4 سال درس خوانده است ) برسند !!!  البته برخی نیز خود ریاضت تحقیق و مطالعه را  به جان می خرند و به شیوه Self Study  ( خود مطالعه كن! ) عمل می كنند. برخی نیز دانش خود را مدیون همكاران خود در محیطهای كاری می باشند !

چرا سرفصلها عوض نمی شوند ؟ مشکل از کجاست؟

حدود سیزده سال پیش (سال 1374 ) وزارت علوم ، با تغییرات اندکی در سرفصل دروس رشته مهندسی کامپیوتر ، واحدها و درسهای جدید این رشته را اعلام نمود.  در همان سال بسیاری از کارشناسان و متخصصان عقیده داشتند که سرفصلهای جدید ، ناکارآمد و قدیمی می باشد و دانشجوی این رشته با این وضعیت وقتی وارد دنیای کار می شود ، با مشکلات زیادی مواجه است . بعنوان مثال در سال 76 درسی به نام ذخیره و بازیابی اطلاعات وجو داشت که در آن نحوه ذخیره اطلاعات روی نوار (tape)  تدریس می شد ،  ولی  آن موقع حتی یك عدد  tape  هم در بازار وجود نداشت و   CDROMجانشین تكنولوژیهای قدیمی تر شده بود  . الان با گذشت 13  سال ، شاهد فناوریهایی چون DVD  و یا Flash Disk  هستیم ولی هنوز هیچ تغییری در محتوای درس ذخیره و بازیابی اطلاعات داده نشده است و هنوز هم همان درس با همان سرفصلها تدریس می شود . درسهایی مثل پاسکال ، ساختمان های گسسته ، ساختمان داده و ... نیز همین وضعیت را دارند . جالب است بدانید هنوز دانشجویان در درسهایی مانند پاسكال و یا C ++ ، مجبورند برای پرینت گرفتن از تکالیفشان از محیط DOS استفاده کنند !!!

وقتی با اساتید این رشته صحبت می کنیم ، آنها اظهار می دارند كه موظف به تدریس سرفصلهای ارائه شده توسط وزارت علوم هستند و خود نیز نسبت به ناكارآمدی این دروس آگاه هستند !

دروس قدیمی یا افكار قدیمی ؟

‌ یكی از اساتید رشته كامپیوتر خود اعتراف می كرد كه اگر قرار باشد دروس جدید جایگزین دروس قدیمی شوند ، با این مشكل مواجه می شوند كه بسیاری از اعضای هیات علمی دانشگاهها قادر به تدریس دروس جدید نیستند زیرا عملا سالها همان دروس قدیمی را تدریس كرده اند . البته این مشكل براحتی قابل حل است ، چون می توان با برگزاری یك سری دوره های كوتاه مدت و یا در اختیار گذاشتن كتاب ، Ebook و منابع Online  این مشكل را حل كرد . ( براستی آیا وزارت علوم  تا به حال از این گونه فعالیتها انجام داده اند ؟ ! ) 

در حقیقت می توان گفت افرادی در حال حاضر توانایی تدریس دروس جدید كامپیوتری را دارند كه اغلب دارای مدارك تحصیلی در سطح فوق لیسانس نمی باشند و دانشگاهها برای جذب این افراد با مشكلات قانونی مواجه اند . ( البته تا جایی كه نگارنده اطلاع دارد ، دانشگاهها می توانند  از مدرسین حق التدریس برای این امر استفاده كنند ، اما این مسئله نیز دو مشكل اساسی دارد ، مشكل اول اینكه حق الزحمه مدرسانی كه بصورت حق التدریس – و نه هیات علمی - در دانشگاهها تدریس می كنند پایین است و شخصی كه برای یاد گیری یك تكنولوژی جدید هزینه های زیادی انجام داده است ، حاضر به كار كردن با این سطح دستمزد ها نمی باشد و مشكل دوم اینكه در صورت استفاده از مدرسین غیر عضو در هیات علمی ، آنگاه تكلیف اعضای هیات علمی دانشگاه چه می شود  ؟! ) البته یك مشكل كوچك! دیگر هم وجود دارد و آن اینست كه اصولا چه كسی یا چه مقامی ، مسئول تصمیم گیری در این مورد است و وقتی ملاك صحت عملكرد یك دانشگاه ، سرفصلهای تدوین شده از طرف وزارت علوم می باشد ، مدیر یك دانشكده یا مثلا مدیر گروه كامپیوتر یك دانشگاه ،‌ چقدر استقلال عمل دارد ؟  

مشكل دیگر در دانشگاهها ، كمبود امكانات كارگاهی ( از قبیل كامپیوتر های جدید ، ابزار های جدید مانند Router  ها ، سوئیچ ها ، انواع كابلها مثل فیبر نوری ، كمبود  منابع معتبر نرم افزار ی – مثل سیستم عاملهای دارای Licence  - و ... ) می باشد .  گفتنی است هنوز برخی از دانشگاههای كشور از كامپیوترهای Pentium III  در كارگاههای كامپیوتر خود استفاده می كنند !!!

انتظار  ...