چكیده:

پژوهشگران ثابت نموده‌اند كه دریاها عمده‌ترین منابع تأمین خوراك انسان در آینده می‌باشند. سواحل خلیج فارس، علاوه بر ارزش‌های اقتصادی و تكنولوژیك، ارزش اكولوژیك نیز دارند. به همین دلیل حفاظت و شناخت روش‌های چگونه نگهداری كردن از این مناطق بسیار با اهمیت به نظر می‌رسد.

مهم‌ترین پدیدة حذف مواد آلایند از هوا و ورود آن به دریاها Wet De////position//// است‎ كه ممكن است در اثر احداث صنایع نزدیك سواحل و بنادر ، منجر به باران‌ها اسیدی گردد. آلودگی‌های نفتی نیز بخش عمدة این روند را تشكیل می‌دهند. وجود عناصر سنگین و سمی مانند : Cd, Hg, Pb, Zn, Ni, Al, Ar, Cr  اثرات بسیار زیان‌آوری بر روی محیط زیست طبیعی آبزیان و نهایتا توسط زنجیرة غذایی بر روی انسان دارند.

خلیج فارس زیستگاه بسیاری از آبزیان باارزش و همچنین خوراكی می‌باشد، و در عین حال شاهراه عبور نفت دنیاست. آلودگی‌های نفتی و صنعتی در این اكوسیستم آبی گرمسیری به ثبوت رسیده‌است. تجمع فلزات سنگین در بدن آبزیان بر اساس جایگاه آن‌ها در زنجیرة غذایی به سمت رأس هرم و به صورت Bioacumulation بوده، در نهایت باعث بزرگ‌نمایی بیولوژیك Biomagnification می‌گردد. بنابراین آبزیان درشت و پلاژیك، همانند تون‌ماهیان (Scombridae) و كوسه‌ماهیان (Sharks) از این نظر در معرض این آلودگی‌ها قرار دارند. همچنین صدف‌ها و كفزیان كم‌تحرك نیز به جهت ساكن بودن در منطقه و عدم توانایی مهاجرت از ناحیة آلوده، از امكان مسمومیت برخورداند. به‌طوری‌كه، میزان جیوه در  بافت یك گونه كوسه‌ماهی 2/0 ppm گزارش شده و حضور هفت فلز سنگین نیز در نرم‌تنان خلیج فارس دیده‌شده است. میزان فلز روی بیسشتر از سایرین است و در فصول سردتجمع بیشتری را نشان می‌دهد. نیترات سرب نیز بر اندام‌زایی آبزیان اثر منفی می‌گذارد. اثرات سایر مواد و فلزات نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

در شمال جزیرة لاوان نیز به دلیل آلودگی شدید نفتی، صدف‌های مروارید ساز دچار آسیب شده‌اند.

مطالب ارائه شده نشانگر این مسئله است كه اگرچه میزان آللاینده‌ها در بافت آبزیان خلیج فارس به حد خطرناك نرسیده‌است، با این حال باید هرچه سریع‌تر برای جلوگیری از آلوده‌شدن  بیشتر سواحل جنوب ایران چاره اندیشی نمود، و جهت بهسازی و بازسازی آن با همكاری كشورهای منطقه گام برداشت.

واژه‌های كلیدی: آلودگی دریا، آبزیان، خلیج فارس، فلزات سنگین و مواد سمی