تجلی اراده خالق در سرنوشت مخلوق

 

 

طبق مندرجات كتب مقدس یهود حدود 24 قرن پیش «اَحَشوِرُوش» (در زبان عبری) كه به مدت 14 سال (3393 تا 3407 عبری- 367 تا 353 ق. م) بر ایران پادشاهی میكرد، در سال سوم سلطنتش در جشنی كه برای نشان دادن اقتدار سلطنتی خود ترتیب میدهد، با غضب بر ملكة وقت- «وَشتی»، او را بر كنار كرده و در جستجویی در تمام سرزمین ایران، دختری یهودی به نام «اِستِر» را جانشین ملكه قبلی مینماید. «مُردِخای» پسرعموی استر و پیشوای دینی یهودیان ایران كه به دربار سلطنتی راه دارد، با یكی از وزرای مشرك پادشاه به نام «هامان» در مرام و عقیده اختلاف نظر پیدا كرده و حاضر به تعظیم در برابر بتِ او و پذیرش عقاید الحادی نمیگردد. هامان این رفتار مردخای را به عنوان نمایندة تفكر یهود، توهین و تمرد به خود تلقی كرده و توطئهای را علیه یهودیان آن زمان با جلب نظر احشوروش، طرح ریزی میكند. او به همین منظور، قرعه انداخته و سیزدهم ماه عبری ادار سال 3405 عبری (3550 ق م) را (كه ماه تولد و وفات حضرت موسی است) برای اجرای حكم قتل عام یهودیان انتخاب میكند (واژة پوریم - از ریشة پور- به معنای قرعه اقتباس شده است).

مردخای با آگاهی از این نقشة شیطانی، از استر تقاضا میكند تا با استفاده از مقام خود، در رفع این خطر تلاش كند. یهودیان به توصیة استر و مردخای، سه روز، روزه (تعنیت) میگیرند و با دعا به رحمت ا.لهی متوسل میشوند. استر نیز موفق میشود كه نظر پادشاه را به حقیقت معطوف و خطر را از یهودیان دور كند.

شرح كامل این واقعه در یكی از كتب مقدسه یهود به نام «مِگیلت (تومار) استر» درج شده است. یهودیان، روز سیزدهم ماه ادار (دوم) را به یاد روزه یهودیان آن زمان، روزه (تعنیت) میگیرند و مراسم جشنی را نیز به مناسبت این معجزة ا.لهی در روزهای 14 و 15 ادار برگزار میكنند. قرائت تومار استر در دو نوبت، ارسال هدایایی خوراكی برای دوستان و كمك به مستمندان از فرایض دینی این جشن به شمار میرود.

آرامگاه استر و مردخای جزء زیارتگاه های مهم یهودیان جهان است كه در مركز شهر همدان واقع شده است.

13 ادار امسال با اول فروردین مقارن شده است. لذا یهودیان ایران، سال 1379 شمسی را با روزه «استر» و جشن پوریم آغاز میكنند.

 

*  *  *  *  *  *

به عنوان مهمترین پیام واقعه پوریم و تومار استر، میتوان به تقدیر ا.لهی اشاره كرد كه در پوشش جریاناتی به ظاهر اتفاقی و عادی، به اعمال و نیات انسانها پاسخ میدهد و وقایع را متناسب با رفتار آنها، تنظیم مینماید. گاه این مقدرات در ابتدا غیر قابل درك و عجیب به نظر میرسند اما گذشت زمان و نگاهی كلی به تاریخ، تصویری زیبا از این حكمت و هدایت ا.لهی به دست میدهد. تحلیل گوشههایی از مگیلت استر و مقایسه آن با قرینههایی در تورات، این تصویر را به وضوح آشكار میسازد.

 

1- ارتقاء مقام استر

«كسی چه میداند، شاید برای همین لحظه (خطیر) به مقام ملكه دست یافته باشی»

(تومار استر: فصل 4 آیه 14)

 

استر، دختری یهودی است كه پس از غضب پادشاه ایران نسبت به همسر اول خود، به شكلی باور نكردنی از میان دختران 127 استان ایران در آن زمان به همسری احشوروش در آمده و ملكه ایران میشود. هنوز هیچ واقعهای برای یهودیان رخ نداده است و این ارتقاء مقام، كاملا تصادفی و به عنوان بخت و اقبال بلند استر به نظر میرسد. تنها پس از صدور حكم سهمگین علیه یهودیان است كه مردخای به استر ملكه پیغام میدهد كه خد.اوند تو را برای چنین روزی در نظر گرفته و بالا برده است و اكنون زمانی است كه باید دین خود را به جامعهات ادا كنی، هر چند كه بدون اقدام تو نیز به هر حال «نجات و گشایش از سویی دیگر فرا خواهد رسید». استر همزمان با روزة یهودیان، ترتیب ملاقات و مذاكره با پادشاه را برای بیان واقعیت توطئه هامان و درخواست كمك برای جامعهاش فراهم میكند و سرانجام موفق میگردد. چنین مذاكرهای در این سطح، تنها توسط ملكه آن زمان میسر بوده و ناگفته پیداست كه نیرویی غیبی، از قبل این ارتقاء مقام را هدایت كرده است.

نظیر این واقعه در زمان حضرت یوسف و به صدارت رسیدن او در سرزمین مصر مشاهده میشود. مصر در آن زمان ابر قدرت جهان بود و از علم و فرهنگ پیشرفتهای بهره داشت و بالطبع كارگزاران و مشاوران برجستهای در دربار فرعون حضور داشتند. در چنین وضعیتی، احتمال دست یافتن یك جوان غریبة عبری به دومین مقام آن سرزمین بسیار بعید مینمود. به خصوص كه در مصر آن زمان، عبریها شأن بسیار پایینی داشتند به طوری كه به گفتة تورات، مصریان حتی پس از به صدارت رسیدن یوسف نیز حاضر به همسفره شدن با او نبودند. علاوه بر این، یوسف یك «غلام مجرم زندانی» بود. با تمام این اوصاف او ارتقاء درجه خود را تصادفی نمیپندارد و پس از سالها، با ورود برادران به مصر و معارفه آنان با یوسف، او صریحا اعلام میدارد كه خد.اوند وی را به چنین مقامی رسانده تا حافظ بقای خاندان حضرت یعقوب در سالهای قحطی باشد.

 

2- خواب پادشاه

«در آن شب، خواب پادشاه آشفته شد»

(استر، فصل 6 آیه اول)

 

نقطة عطف واقعه پوریم، بر هم خوردن خواب احشوروش است كه در آن، هامانِ وزیر را در حال برداشتن تاج از سر خود دید و در آن شب پس از برخاستن از خواب موضوع نیكی و خدمت مردخای به او یادآوری شد و در روزهای بعد اوضاع به نفع یهودیان تغییر كرد. همزمانی وقوع این خواب آشفته با پایان سومین روز از روزه و استغاثه یهودیان، این سؤال را به ذهن میآورد كه چه نیرویی عامل این خواب بود؟

در موضوع آزادی یوسف از زندان و به صدارت رسیدن او نیز دو خواب معروف فرعون در یك شب زمینه ساز نجات شدند. فرعون در یك شب به طور پیاپی، از دیدن دو رویای عجیب و متشابه آشفته خاطر شد و صبح هنگام، به دنبال تعبیر صحیح آن گشت و تنها یوسف بود كه توانست روح آشفته فرعون را با تعبیر ا.لهی خود، تسلی بخشد. این خواب نیز نقطة عطف سرنوشت یوسف و به دنبال آن آیندة بنی اسرائیل گشت.

 

3- تاخیر در پاداش نیكوكاری

«نوشته ای (یادبود) پیدا شد كه در آن مردخای موضوع توطئة «بیگتانا» و «تِرِش» دو تن از نگهبانان آستان (سلطنتی) علیه پادشاه اَحَشوِرُوش را افشا كرده و اطلاع داده بود»

(استر فصل 6 آیة 2)

 

مردخای در فرصتی كه پیش آمده بود، توطئهای را علیه پادشاه خنثی كرد، اما هیچگونه پاداش و اجری به او داده نشد. میتوان پیدا شدن فرصت خدمت برای مردخای یا بی پاسخ ماندن این خدمت را جزء اتفاقات جهان یا بیعدالتیهای زمانه پنداشت. اما مدتها بعد پادشاه، پس از آشفته شدن خوابش به فكر دفتر یاد بود نیكیهای نزدیكان خود میافتد و پس از جستجو در آن، خدمت بدون پاداشِ مردخای آشكار میشود.

اگر فرصت آن خدمت برای مردخای ایجاد نشده بود و یا مراسم سپاس و تقدیر از او بلافاصله صورت میگرفت، چه بسا كه روزنه امیدی برای رفع توطئه علیه یهودیان (حداقل به این سهولت) بدست نمیآمد. پس دستی پنهان در این تاخیر زمانی، بسیار سنجیده عمل كرده است.

یوسف نیز در زندان مصر، خواب رئیس ساقیان فرعون را به درستی تعبیر كرد و او به مقام اولیه خود بازگشت. اما رئیس ساقیان این نیكی یوسف را دو سال فراموش كرد تا آن كه لحظة مناسب فرا رسید و پس از خواب فرعون، خدمت یوسف یادآوری شد و او از زندان مصر به بالاترین مقام كشور دست یافت.

 

*  *  *  *  *  *

جستجو و كنكاش بیشتر در متون تاریخ مذهبی، نمونه های بسیاری را از این دست آشكار خواهد ساخت، كه در حوصله این مقاله نیست. ولی همین نكات برای به تفكر وا داشتن انسان دربارة خالق جهان و نظارت او بر جهانیان به عنوان شروعی نیك در سال نو شمسی، كافی به نظر میرسد.

 

آدینه كیپور

1- رسم كَپِر (كفاره)

رسم است كه روز پیش از كیپور، به نشانه كفاره گناهان برای هر نفر مرغ یا خروسی را گرفته و شحیطا (ذبح شرعی) می كنند. پیش از شحیطا جملاتی خوانده می شود كه مضمون آن چنین است:

«این حیوان، كفاره گناه من باشد و به جای من خونش ریخته شود».

بهجای مرغ و خروس می توان از دیگر پرندگان حلال گوشت استفاده كرد.

چنانچه دسترسی به مرغ زنده یا شحیطای آن در آدینه كیپور یا روزهای پیش از آن ممكن نباشد، می توان قیمت معادل آن را پس از خواندن جملاتی همانند ذبح پرنده به فقرا و مستمندان صدقه داد یا ویژه هزینه های آموزش مذهبی كرد.

2- منع تعنیت:

 روز پیش از كیپور، گرفتن تعنیت به هر دلیل ممنوع است و در مقابل آن توصیه شده كه افراد در این روز برای آمادگی تعنیت كیپور، به حد كافی از خوراكیها استفاده كنند. آخرین وعده غذا پیش از غروب آفتاب آدینه كیپور باید پایان یابد.

* افزون بر شب و روز كیپور كه از لحاظ قوانین ممنوعیت كار همانند شبات هستند، پنج موضوع دیگر در آن ممنوع است:

1- خوردن و نوشیدن

2- هرگونه استحمام و شستشو

3- آرایش و مالیدن كرم بر بدن

4- پوشیدن كفش چرمی

5- روابط زناشویی.

* كلیه قوانین فوق از دقایقی پیش از غروب آفتاب شروع می شوند و تا دقایقی پس از غروب آفتاب روز بعد و تاریكی كامل هوا (دست كم 30 دقیقه پس از غروب) ادامه می یابند.

 

3- روشن كردن شمع:

 پیش از غروب آفتاب و شروع كیپور، خانم خانه مانند شب شبات دو شمع روشن می كند و براخای مخصوص آن را می گوید. اگر كیپور با شبات مصادف شود، همان دو شمع را روشن می كنند و براخای ویژه شبات و كیپور گفته می شود.

 

4- طلب عفو از والدین و همسر:

 رسم است كه فرزندان پیش از رفتن به كنیسا از والدین خود طلب بخشایش و عفو كرده، والدین نیز از اشتباهات و تقصیرات فرزندان چشم پوشی كنند. حتی اگر فرزندان به این امر آگاه نباشند،

شایسته است كه والدین پیش از حضور در كنیسا فرزندان خود را مورد بخشایش قرار داده، آنها را بركت نمایند. همچنین زن و شوهر نیز یكدیگر را عفو كرده و مورد دلجویی قرار می دهند.

 

یوم كیپور

«برای شما قانون ابدی باشد. در دهم ماه هفتم، جانهایتان را رنج دهید (روزه- تعنیت بگیرید) و هیچ كاری انجام ندهید ... كه در این روز برای طاهر شدن شما كفاره انجام می شود. (و درصورت توبه) از تمام خطاهایتان در برابر خداوند پاك و مُبَرا خواهید شد ».

یُوم كیپور در دهم ماه تیشری واقع شده است كه از لحاظ حضور در برابر خداوند و طلب بخشش خطاهای گذشته، مهمترین روز سال برای یهودیان به شمار می آید. نامهای دیگر آن عبارتند از:

1- یُوم كیپور : كیپور به معنای «كفاره و بخشش» گناهان است.

2- یُوم عاسُور: عاسُور به معنای «دَه» و اشاره به دهم ماه تیشری است.

3- یُوم اَدیر: اَدیر به معنای «جلیل و با عزت» است. در دعاهای این روز، بیش از ایام دیگر سال به عظمت و جلال خداوند اشاره می شود.

4- یُوم هَسِلیحا: به معنای روز «بخشش و عفو» گناهان.

5- یُوم هَقادُوش: روز مقدس كه این روز بیش از دیگر ایام سال به راز و نیاز و ارتباط بین انسان و خدا اختصاص دارد.

 

تفیلاها و مراسم كیپور

در شب كیپور، پیش از تفیلای عرویت با خارج كردن سِفِر تورا از هِخال، متن «كُل نیدْرِه» خوانده می شود كه در آن همه نذرهای فراموش شده باطل می شود. سپس براخای شِهِحِیانو بر سفر تورا گفته شده و پس از خواندن تفیلای عرویت، مراسم سلیحوت برگزار می شود.

در روز كیپور، در مجموعْ چهار بار تفیلا خوانده می شود كه شامل شحریت، موساف، مینحا و نِعیلاست. تفیلای« نِعیلا» تنها در یُوم كیپور خوانده می شود. پس از هر نوبت از این تفیلاها یك بار سلیحوت خوانده شده و دوباره(در شحریت و مینحا) سفر تورا قرائت می شود.

* در تفیلای شحریت و در بخش بازگشت شالیح صیبور، متن اعترافنامه بزرگ خوانده می شود. معمولاً در تفیلاهای شحریت و مینحای روزهای عادی هفته (به غیر از شبات، موعدیم و روزهای خاص) متن «ویدوی» به طور مختصر خوانده می شود. اما در كیپور این متن به طور مفصل و با شرح كامل گناهانی كه انسانها ممكن است انجام دهند، ذكر شده و به سبب تمامی آنها از خداوند طلب بخشایش می شود.

 

ترتیب عبادت در بت همیقداش

در زمان آبادی بت همیقداش، كهن گادول در تمام روز كیپور در محل بت همیقداش حضور داشت و مراسم ویژه آن را اجرا می كرد. او چندین مرتبه قربانی تقدیم می كرد، گیاهان خوشبو را بخور می كرد، اعترافنامه می خواند و وارد مكان مركزی بت همیقداش به اسم « قُدس الاَقداس» می شد. جماعت نیز در این روز در محل بت همیقداش حضور داشتند و بخشی از مراسم را اجرا می كردند. یكی ازمراسم، این بود كه كهن گادول در مجموعْ ده مرتبه نام اعظم خداوند را بر زبان می آورد و جماعت هر بار با شنیدن آن نام تعظیم كرده، روی خود را بر زمین می نهادند و جمله

« باروخ شِم ... » را با صدای بلند می گفتند كه در سایر ایام سال با صدای آهسته ذكر می كنند.

امروزه به جای آن مراسم، شرح آنها در تفیلای موساف (بخش بازگشت شالیح صیبور) خوانده می شود كه در سه بخش آن هر جا موضوع تعظیم جماعت بیان شود، حاضران كنیسا بر زمین نشسته، تعظیم كرده و جمله « باروخ شِم ... » را با صدای بلند می گویند.

* آخرین تفیلای كیپور، « نِعیلا» و به معنای «بسته شدن در» است كه اشاره ای به پایان یافتن محكمه الهی و بسته شدن دروازه های آن دارد. لذا این تفیلا در آستانه غروب روز كیپور با شوق و تمركز خاص خوانده می شود. پس از پایان مراسم، شوفارْ نواخته شده، تفیلای عرویتِ خروج از كیپور برگزار می گردد. آخرین مرحله خروج از كیپور، براخا گفتن بر شمع و براخای هَوْدالا است.

 

نكاتی درباره كفاره گناهان در یوم كیپور

* مراسم و عبادات این روز به خطاها و اشتباهات رخ داده در روابط میان انسان و خداوند اختصاص دارد. روشن است كه اگر كسی نسبت به انسانی گناه ورزیده و كدورت و سوء تفاهمی بین آن دو ایجاد شده باشد، تنها مراسم یوم كیپور و خواندن تفیلا قادر به پاك كردن چنین خطاهایی نخواهد بود.

* پیش از یوم كیپور، انسان باید خطاهای خود را نسبت به دیگر همنوعان در نظر گیرد و به هر صورت نزد آنها رفته و طلب بخشش و عفو نماید. همچنین رسم است كه در شب كیپور در كنیسا و پیش از آغاز مراسم، شالیح صیبور از كلیه جماعت تقاضا می كند كه همه با قلبی پاك، یكدیگر را مورد عفو و بخشش قرار دهند و از خطاها و اشتباهات هم درگذرند. تنها در صورتی كه انسان حساب اعمال خود را با دیگران پاك كرده باشد، می تواند با اجرای مراسم كیپور به بخشایش خطاهای خود نسبت به خداوند امیدوار باشد.

* از آنجا كه مراسم یوم كیپور از تعنیت طولانی و تفیلاهای بسیاری تشكیل شده و حتی انجام دادن كارهای عادی و روزانه در آن ممنوع است و همه این موارد برای كفاره گناهان انسان ترتیب داده شده اند، باید توجه داشت كه خداوند نه به ظاهر اعمال انسان، كه به درون او می نگرد و كفاره واقعی از این راه انجام می شود. برای روشن شدن موضوع به نمونه زیر از كتاب یُونا (یونس نبی) توجه كنید:

«خداوند به یُونا فرمود ... به شهر بزرگ- نینْوِه برو و به (مردم) آن هشدار بده، زیرا شرارت و بدی آنها در حضور من آشكار شده است ... و یُونا به نینوِه رفت و (به مردم) چنین هشدار داد كه چهل روز دیگر این شهر (به سبب گناهان شما) ویران خواهد گشت. مردمان نینوِه به كلام خداوند ایمان آوردند و تعنیت و عزاداری اعلام نموده و بزرگ و كوچك همگی پلاس پوشیدند. پادشاه آن شهر نیز از تخت خود برخاست ... و بر خاكستر نشست ... خداوند را با نهایت توان صدا زدند و هر فردی از اعمال و راههای ناشایست بازگشت نمود و آن ظلمی را كه در دستهایشان بود، رها كردند ... خداوند اعمالشان را مشاهده كرد كه از راههای شریرانه برگشته اند و خداوند نسبت به عقوبتی كه گفته بود به آنها وارد می سازد، تغییر اراده داد و آن را انجام نداد.»

با توجه به متن فوق، ملاحظه می شود كه مردم نینوِه اعمال خود را تغییر دادند و همراه آن به گرفتن روزه، پوشیدن پلاس و نشستن روی خاكستر پرداختند. در این مورد، خداوند فقط به نحوه لباس پوشیدن یا روزه آنها توجه ننمود، بلكه تغییر اعمال و اصلاح رفتارشان بود كه سرانجام موجب رحم پروردگار بر آنان شد. بنابراین، مراسم یوم كیپور و تعنیت (روزه) این روز روشهایی هستند كه توبه را آسان می كنند. هدف اصلی این مناسبت، شكسته شدن دل و بازگشت به سوی خداست كه تنها در این صورت، موجبات عفو خطاهای انسان فراهم می شود.

* همان گونه كه در بحث توبه ذكر شد، یكی از موانع توبه، آن است كه شخصی در عمد به گناهی بپردازد با این امید كه بعداً از آن توبه كند. در چنین موردی بیشتر فرصتهای توبه از این فرد گرفته می شود. با توجه به این اصل، كسی كه روز كیپور و مراسم آن را به چشم یك سپر محافظ سالیانه در برابر موارد ارتكاب گناه بنگرد و پس از گذشت یوم كیپور، با این امید كه در كیپور سال آینده دوباره گناهانش مورد بخشش قرار می گیرند به كارهای خلاف شرع و قانون بپردازد، خداوند وی را مورد تادیب قرار می دهد و مراسم یوم كیپور نیز توانایی كفاره اعمال او را نخواهد داشت؛ مگر او به طور «كامل و قطعی» به درگاه خالق خود توبه كند.

فرهنگ و بینش یهود – سال اول نظام جدید آموزش متوسطه

 http://www.iranjewish.com/binesh/Binesh1-5.htm

رحمن دلرحیم                       ماه الول، فرصتی است برای درك حقیقت خلقت جهان هستی و رابطه انسان با خد.اوند كه در مركز این آفرینش قرار دارد. در این ماه، هر فرد یهودی رفتار خود با خداوند و انسان ها را مورد بازبینی قرار داده و از خطاها و اشتباهات، توبه می كند. توبه در واقع معالجه است. بازگشت است، بهره برداری از نتیجه اطاعتِ خدا و تسلیم در برابر دستورهای دینی و پاك شدن و دگرگونی واقعی است. پذیرفته شدن توبه، خود سنتی است در كنار سنتها و قوانین طبیعی و اجتماعی پروردگار توبه یكی از مهمترین راههای لطف الهی است چنانچه حضرت داود در كتاب مزامیر (فصل 25 آیه 8) می فرماید: خداوند شایسته و عادل است بنابراین به گناهكاران راه را آموزش می دهد. همچنین توبه نمودن و اقرار كردن به خطاها امری است از اوامر الهی در تورات مقدس (تثنیه فصل30 آیه 2) آمده است: به درگاه خدا خالقت توبه كن از صمیم قلب و اوامرش را اطاعت نما چنانكه من امروز به تو و به فرزندانت توصیه می نمایم. و در كتاب یشعیا نبی (فصل 55 آیه 6 و 7) می فرماید: خدا را طلب كنید تا او را بیابید، بخوانید او را كه نزدیك می باشد: شخص شریر راه بدش را و مرد نابكار افكارش را ترك نماید. برگردد بسوی خدا كه رحم خواهد كرد به او چون خدای ما بخشنده است. هر كه به گناهان خود اقرار می آورد ولی قلبش تصمیم ترك نمودن آنرا نمی گیرد مثل كسی است كه شیئی ناپاك را در دست دارد و مشغول غسل كردن می باشد. با آنكه توبه برای همیشه مفید است ولی طبق اعتقادات یهود، توبه در ماه اِلول (آخرین ماه تقویم عبری) و ده روز توبه بین روش هشانا (اول سال) تا كیپور (روزه بزرگ) سریعتر مورد قبول واقع خواهد شد. ماه الول را ماه رضامندی نیز می نامند زیرا در روز اول ماه الول بود كه حضرت موسی به كوه سینای صعود نمود تا برای مرتبه دوم لوحه های پیمان الهی را دریافت نماید. حضرت موسی چهل شبانه روز در كوه توقف نمود كه پایان آن روز دهم تیشری می باشد. این روز مصادف با روز كیپور (روزه بزرگ) است كه توانست برای قوم یهود موجب بخشودگی و آمورزش گردد. در چنین روزهایی پروردگار متعال نسبت به قوم بر سر لطف آمده از خطای آنها در گذشت. از آن زمان این روزها بعنوان روزهای رضامندی توبه و تزكیه نفس تعیین گردید. از دومین شب ماه اِلول  مؤمنین در كنیساها اجتماع نموده و مجموعه نمازهای مخصوصی را كه به نام سلیحُوت معروف است با تضرع و التماس می خوانند. كلمه سلیحُوت از لغت عبری سِلَح مشتق شده و معنی آن بخشیدن و آمرزیدن است. خواندن سلیحوت تا كیپور ادامه دارد. مجموعه سلیحُوت اساساً نوعی سرود مذهبی عارفانه است و هدف آن درك صفات باریتعالی و نزدیك شدن به حضرت حق و توصیف احساسات درونی و مذهبی فرد و اجتماع، درخواست بخشایش از خداوند و توبه از خطاست. در موارد مختلف در كتاب مقدس تاكید شده است كه سلیحا به معنی بخشایش به لطف و اراده ذات خداوند بستگی داشته و به انسان تواب اعطا می شود. آیات ذیل مبین این نظریه هستند: رحمت و مغفرت از آن خداوند خالق ما است (دانیال 9-9) و نیز در كتاب مزامیر داود می فرماید: بخشایش نزد تو است تا از تو بترسند (مزامیر داود فصل 130 آیه 4) و همچنین در كتاب نحمیا این گونه ذكر شده است: اما تو خدای غفور و كریم و رحیم و دیر غضب و كثیر احسان بوده ایشان را ترك نكردی (نحمیا 9-17)  قسمت های مختلف مجموعه سلیحُوت در یك زمان واحد و در یك مكان معین و تالیف نشده‎ اند بلكه این مجموعه در زمانهای مختلف و بوسیله افراد جوامع مختلف یهودی به رشته تحریر درآمده است. قدیمی ترین نسخه سلیحُوت در كتاب سیدوری است كه ((راو عمرام گائون)) در قرن نهم میلادی تالیف نموده است. ساختن این نوع اشعار مذهبی عرفانی و تا قرن شانزدهم ادامه داشته است. در سلیحوت های سفارادی كه مورد استفاده یهودیان ایران نیز می باشد هدف و متن اصلی سلیحوت یعنی درخواست انسان از پیشگاه خداوند و طلب بخشایش بخوبی حفظ شده است ولی در سلیحُوت های برادران اروپائی، راجع به رویدادهای ناگوار تاریخی، مخصوصا از شهیدانی كه خون آنان به ناحق ریخته شده است نیز مطالبی آورده شده است.   شوفار (كرنا) چیست؟ ((شوفار)) یكی از قدیمی ترین آلات موسیقی است كه تاكنون بشر آنرا شناخته است. آن را از شاخ حیوانات حلال گوشت می سازند و به همین علت در عالم قدیم در موارد مختلف از آن استفاده می شد. در كتاب مقدس موارد مختلف استعمال شوفار ذكر شده است. معنی حقیقی كلمه شوفار معلوم نیست برخی آن را از ریشه شوفار بمعنی درخشان بودن یا تیز بودن دانسته اند. شاید بدلیل اینكه صدای آن تیز و نت هائی كه از آن خارج می شود گوش خراش می باشند، چنین نامی برای آن انتخاب شده است. امر نواختن شوفار از كتب مقدس: تورات مقدس (سفر اعداد فصل 29آیه1) می فرماید: ((روز اول ماه هفتم مقدس است(رو ش هشانا) در آن روز هیچ كاری را انجام ندهید برای شما روز نواختن باشد)) و یا در سفر لاویان (فصل 23 آیات 24و25) آمده: ((با بنی اسرائیل متكلم شده بگو كه اول ماه هفتم برای شما روز تعطیل و یادگار مقدس نواختن است هیچگونه كاری را انجام ندهید و قربانی آتشی را برای خداوند بگذرانید.)) كتاب یشعیا فصل 58 آیه1 می فرماید: با صدای بلند از گلوی خود فریاد نموده و دریغ مكن. مثل شیپور صدای خود را بلند كن و قوم مرا از خطاهای آنها آگاه نما همچنین در كتاب هارامبام (قسمت توبه فصل 3 بند 4) آمده: ((اشارات مرموزی راجع به نواختن شوفار داده شده و مقصود این است كه ای خفتگان بیدار شوید و ای چرت زدگان هوشیار گردید و اعمال خود را تجسس كرده و توبه نمائید و خالق خود را به خاطر بیاورید .... هر كس از اعمال بد خود منصرف گردد)). در كتاب یهوشوع (فصل ششم) چنین آمده كه سپاهیان آن حضرت، روزی یك مرتبه در حالی كه 7 كاهن در پیشاپیش آنان در حركت بودند و ((كرنا )) می نواختند شهر ((یریحو)) را طواف می كردند. در روز هفتم 7 مرتبه این عمل تكرار گردید، حصارهای شهر فرو ریخت و شهر تسلیم شد. شاخ هر حیوان اهلی مانند قوچ و بز برای ساختن شوفار و نواختن آن در روز روش هشانا (اول سال) و آخر روز كیپور (روزه بزرگ) مناسب است. اما علمای یهود برای شاخ قوچ مزیت و ارجحیتی مخصوص قائل شده اند زیرا در هنگام قربانی حضرت اسحق قوچی پدیدار گشت و بجای آن حضرت قربانی شد بنابراین شاخ قوچ برای نواختن شوفار انتخاب شده است. تنها استثنائی كه برای شاخ حیوانات اهلی قائل شده اند شاخ گاو است زیرا به یاد آورندة خطاهای گذشته است. علت نواختن شوفار:  یكی از علمای یهودی قرن چهاردهم میلادی (( داوید بن یوسف ابودرهم)) در سال 1340 میلادی كتابی راجع به قواعد و تفسیر نمازها برشته تحریر درآورده است. در این كتاب برای نواختن شوفار از قول راو سعدیا گائون (942-882) ده علت ذكر می كند كه عبارتند از: 1-     روش هشانا (اول سال) روز آفرینش جهان و روز سلطنت الهی خداوند است. در روز تاجگذاری شاهان در گذشته رسم بود كه شیپور نواخته می شد. یهودیان به وسیله نواختن شوفار وفاداری و اطاعت خود را نسبت به ذات خداوند ابراز می دارند. 2-     روش هشانا (اول سال) ابتدای ده روز توبه است. در این ایام هر فردی موظف به ارزیابی اعمال و پی بردن به زندگی حقیقی و برگشت بسوی حیات معنوی و اخلاقی است. صدای شوفار بشارت دهنده شروع این مرحله از زندگی است 3-     اعطاء تورات مقدس در كوه سینای با نواختن شوفار همراه بود. در روز روش هشانا با نواختن شوفار این خاطره بزرگ تاریخی را زنده كرده و وفاداری و ایمان خود را به تعالیم تورات مقدس اعلام می كنیم. 4-     تأدیب، توبیخ و نصایح  انبیای یهود به صدای شوفار تشبیه شده است. در روش هشانا، تعالیم ارزشمند و جهانی انبیای بزرگ خویش را كه هدف آن اصالت بخشیدن و بهبود كیفیت زندگی بشر است به خاطر می آوریم. 5-     بت همیقداش - بیت المقدس یا معبد سلیمان - در حالی كه فاتحان مشغول نواختن شوفار بودند خراب و ویران گردید و مركز مقدس و روحانی عظیمی از روی زمین محو گشت. در این روز با نواختن شوفار این واقعه را به خاطر آورده تمنای تجدید افتخارات دینی گذشته را داریم. 6-     در داستان قربانی حضرت اسحق در آخرین لحظات قوچی پدیدار می شود و بجای آن حضرت قربانی می گردد. در این روز با نواختن شوفار، امتیازات و شایستگی اجداد خود را بیاد آورده و تاكید می كنیم كه از خود گذشتگی در راه خدمت و عبادت پروردگار یكتا و اطاعت فرامینش اصل بزرگ مذهبی محسوب می شود. 7-     یكی از انبیای یهود به نام ((عاموس)) (فصل سوم، آیه6) چنین می گوید:  آیا اگر در شهر شوفار نواخته شود مردم هراسان نخواهند شد؟ در قدیم صدای شوفار خبر از نزدیك شدن خطر می داد. شیطانی وجود دارد كه باید در دنیای خارج و درون خویش بر آن غلبه كنیم. باید به پاكی و طهارت روانی خود به حدی مطمئن باشیم كه ترس از ذات پروردگار مفهومی شبیه به ترس و وحشت نداشته باشد بلكه باید در حضور ذاتش احساس آرامش و اطمینان كنیم. 8-     یكی دیگر از انبیای یهود بنام ((صفنیا)) (در فصل اول آیه16كتاب خود) روز بزرگ عدالت الهی را به روز نواختن شوفار تشبیه كرده است: روش هشانا بازتابی است كه باید در برابر عدل الهی حاضر شده و برای اعمال نیك یا بد خویش داوری شویم. 9-     حضرت ((یشعیا)) در فصل سیزدهم كتاب خویش درباره ((ماشیح)) - منجی جهان - نبوت می كند و می فرماید كه این ظهور با طنین صدای شوفار همراه خواهد بود. در چنین روزی صلح و صفا بر دنیا حكمفرمایی خواهد كرد، جنگ و نفاق و كشتار از آن رخت بر می بندد و قوانین و سلطنت الهی مورد قبول جهانیان خواهد بود. 10-در روز قیامت شوفار نواخته خواهد شد. در روز روش هشانا هنگامی كه ما برای زندگی سعاتمندانه دعا می كنیم، به یاد می آوریم كه روح بشر جاویدان است و كیفیت زندگی زود گذر ما می تواند دارای اثرات مهمی باشد. هارامبام (موسی بن میمون) بزرگترین فیلسوف و فقیه یهودی قرون وسطی در اثر بزرگ خود ((ید هحزاقا)) یا ((میشنه تورا)) راجع به توبه و رابطه آن با شوفار چنین می نویسد: با اینكه نواختن شوفار در روش هشانا فرمانی است الهی معهذا این فرمان فكر و پیامی نیز در بردارد و مانند آن است كه به ما می گوید: ((ای كه در زندگی بخواب غفلت فرو رفته ای از خواب عمیق خود بیدار شو، به اعمالت تفكر كن و در آنها تفحص نما، پروردگار خالقت را بیاد آور، جزو كسانی مباش كه حقیقت را گم كرده و بدنبال سایه ها ی ناپایدار روانند، به ضمیرت نگاه كن، بگذار اعمالت بهتر شوند و نتیجه هر فكر و عمل شیطانی را قبلا پیش بینی كن)). و بالاخره یكی از متفكرین معاصر یهودی صدای شوفار را چنین توصیف می كندصدای شوفار ندائی است كه ما را به شنیدن گریه های پنهان بشر و دردهای ناگفتنی جهان زندگی دعوت می كند.این ندا از ما می خواهد تا خود را آماده كارزار با نیروهای مخرب و استثمار كننده روح و جسم بشر كنیم تا شاهد روزی باشیم كه اشك از گونه ها سترده و ناله و غم از لبان محو شوند)). سه نت بنام های (تقیعا وشواریم و تروعا) بوسیله شوفار نواخته می شود. این نُت شوفار به سه گروه بشر تشبیه شده است. صدای محكم و قاطع ((تقیعا)) نماینده انسانی پاك و روح متوازن است. صدای لرزان ((تروعا)) نماینده آدم شریر و پشیمان است. او از این كه در برابر وسوسه های شیطان شكست خورده است با تأسف و پریشانی روح دست به گریبان است. صدای شكسته ((شواریم)) نماینده انسان میانه رو می باشد. انسانی كه كاملا نه پاك و متواضع و نه كاملا شریر است. بلكه با صداقت سعی می كند بطرف كمال پیش رود و كیفیت اخلاقی زندگی خود را بهبود بخشد. شوفار از طرف انتهای باریك آن نواخته می شود و صدای نت ها از انتهای بزرگ خارج می شود، در این باره آیه ای از كتاب مزامیر حضرت داود (فصل 118 آیه 5) چنین می فرماید: در تنگی، خداوند را به كمك خواندم، خداوند مرا با وسعت (بزرگی) اجابت فرمود   كیپور: روز بخشایش گناهان كلمه كیپور در زبان عبری از كلمه ((كپر)) به معنی كفاره یا آمرزیدن است. در این روز یهودیان از خداوند طلب آمرزش می نمایند. خداوند در تورات مقدس (سِفِر بمیدبار فصل 29 آیه هفتم) می فرماید: ((روز دهم از ماه هفتم، شما برای پرستش خداوند اجتماع كنید روزه بگیرید و هیچ كاری انجان ندهید)) و در سِفِر وییقرا (فصل16 آیه30) آمده است: زیرا در این روز است كه شما بخشوده می شوید و از تمام گناهانتان پاك می گردید و در حضور خداوند تطهیر می شوید بیشتر پیامبران یهود اعمالی از قبیل اشك ریختن، روزه گرفتن، لباسها را پاره كردن و یا در پلاس و خاكستر نشستن را اگر همراه با شكستن قلب و پشیمانی نباشد مردود دانسته اند، چنانچه در كتاب یوئل (فصل 2 آیه 13و12) آمده: ولكن حالا خداوند می فرماید : با تمامی دل و با روزه و گریه و ماتم بسوی من توبه كنید: و دل خود را چاك دهید، نه لباس خویش را و به سوی خدای خود بازگشت نمائید زیرا او رئوف و رحیم است و دیر خشم و كثیر احسان و از بدی صرف نظر می نماید. در كتب مقدس در می یابیم، تنها گناهانی كه بین ما و خداوند وجود دارند در این روز بخشوده می شوند ولی گناهانی كه بین ما و افراد بشر از هر طبقه و نژاد صورت گرفته در این روز كفاره نمی شوند مگر قبل از رسیدن روز كیپور نزد آنها رفته و با طلب بخشش از آنها به كدورت و اختلافات پایان دهیم. روز كیپور مهمترین عید یهودی ها در همة اعیاد سال است (عید به معنای روز برجسته است كه با روزهای معمولی فرق دارد و الزاما روز شادی نمی باشد) در میدراش چنین آمده است(میدراش مجموعه ای است از سخنان حكیمان كه در عصر تلمود و بعد از آن بصورت سخنرانی و یا موعظه گفته شده است): ((چهل روز آخری كه حضرت موسی برای آوردن لوحه های دوم رجوع نمود ملت یهود آن روزها را اعلام به اجتماع كردن و روزه داری نمودند. روز آخر آن چهل روز را همگی برای اینكه نفس اماره بر آنها چیره نشود شب را نیز به همان حال روزه بسر بردند و فردای آن روز سحرخیزی كرده و برای استقبال از حضرت موسی بسوی كه سینای روانه گشتند. با مشاهده او، هم آنها و هم حضرت موسی به گریه در آمدند. شدت گریه آنها به اندازه ای بود كه صدای آن به عرش اعلی رسید. در این هنگام رحم خداوندی شامل حال آنها گردیده به ایشان مژده تسلی بخش اعطاء فرموده چنین گفت: فرزندانم، بنام بزرگ خویش سوگند یاد می كنم كه این گریه ها به گریه شادی مبدل شده این روز برای شما و برای فرزندانتان تا پایان نسل ها، روز كفاره، آمرزش و بخشایش خواهد بود)). یشعیا نبی ( فصل 58 آیه های 7 و 6) می گوید: مگر روزه ای كه من می پسندم این نیست شرارت را كه بندهای بگشائید و گره های یوغ را باز كنید و مظلومان را آزاد سازید و هر یوغ را بشكنید؟ مگر این نیست كه نان خود را به گرسنگان تقسیم نمائی و فقیران رانده شده را به خانه خود بیاوری و چون برهنه را ببینی  او را بپوشانی و خود را از آنانی كه از گوشت تو می باشند مخفی نسازی؟ نكات برجسته برگزاری مراسم یهودیان در بت همیقداش در روز كیپور پس از خرابی معبد در تلمود اینطور بیان گردیده است. یكبار ربان یوحانان بن زكای با شاگرد خود ربی یهوشوع بر سر خرابی های معبد ایستاده بودند و خیره به آن نگاه می كردند. ربی یهوشوع گفت: وای بر ما كه محل تجمع یهودیان را برای بخشودگی گناهان از دست داده ایم. ربی یوحانان به او پاسخ داد كه ما شفیع دیگری داریم كه دقیقا به همان اندازه برای توبه و بخشش گناهان موثر است و آن خوبی و محبت به نوع بشر است چنانكه خداوند در كتاب هوشع می فرماید: مراد من شفقت و رحمت است نه قربانی كردن برای شفاعت

روزه داری در میان یهودیان

در تورات مقدس، برای اولین بار دستور تعنیت (روزه) گرفتن برای روز كیپور (بخشش گناهان) در دهم ماه تیشری ذكر شده است ولی تعنیت های دیگر تاریخ یهود با یادبود اتفاقاتی كه در مسیر خرابی بت همیقداش روی داد، مناسبت پیدا میكنند.

 

روزه های دهم طوت (آغاز محاصرة اورشلیم توسط بخت النصر)، هفدهم تموز (خرابی دیوارهای شهر اورشلیم و توقف قربانیها)، نهم آو (خرابی دو بار بت همیقداش) و سوم تیشری (كشته شدن گدلیا بن اخیقام و سقوط حكومت یهودیان)، همگی در كتاب زخریا (35 :7 و 19 : 8) نام برده شده اند. كلمة صُوم تنها به معنی پرهیز از خوردن و آشامیدن نیست بلكه خودداری از لذایذ جسمانی (مانند استحمام، استفاده از عطریات و ...) را نیز شامل میگردد. البته در كتب مقدس یهود، نمونههای مختلفی وجود دارد كه نشان میدهد تعنیت اصولاً تنها برای ابراز پشیمانی از گناه و بازگشت به یك زندگی سالم و طلب رحمت از خد.اوند نیست، بلكه اهداف دیگری را نیز در بر میگیرد. انبیا برای شایستگی دریافت وحی، تعنیت میگرفتند، هنگام مرگ یك پادشاه عادل (مثل شائول) یا رهبر مذهبی تعنیت عمومی اعلام میشده است. در موقع بروز احكام سخت (در زمان حكومت خشایارشا) استر، یهودی، ملكه ایران تعنیت سه روزه اعلام میكند یا یهودیان غربی (اشكنازی) به مناسبت كشتارهای دسته جمعی در اروپای قرون وسطی روز بیستم ماه سیوان را تعنیت میگیرند. مشه ربنو، حضرت موسی، قبل از دریافت تورا، 40 روز و 40 شب تعنیت گرفت. هنگام جنگ با دشمنان بت پرست، بنی اسرائیل تعنیتهای عمومی میگرفتند تا راهنماییهای ا.لهی را بهتر درك نمایند و در ضمن معلوم شود كه پیروزی آنها به خاطر نیروی بدنی نیست. تعنیت های فردی برای آرامش خاطر، یا رسم تعنیت عروس و داماد در روز ازدواج یا قبل از آن برای ورود به یك زندگی مقدس و همچنین تعنیت گرفتن در سالگرد مرگ پدر و مادر و تعنیتهای مستحب در روزهای دوشنبه و پنجشنبه برای تزكیة نفس نیز معمول و مرسومند. تمامی قوانین تعنیت برای افراد سالم وضع شده است و دانشمندان یهود بیماران، زنان باردار و شیرده و زائو، دختران و پسرانی كه هنوز به سن شرعی نرسیدهاند و پیران را به شرط مشورت با مرجع دینی مطلع و آگاه در موارد خاص معاف كردهاند. مراسم تعنیت از زمان بت همیقداش دوم تاكنون تغییراتی كرده است. در گذشته، همراه با روزه داری، بعضی از اعمال دیگر مانند بیرون آوردن تورا از جایگاه مخصوص بدون پوشش اصلی، زیارت قبور، نواختن شوفار، خوابیدن روی زمین، خودداری از صحبت كردن و شنیدن موسیقی مرسوم بوده است اما امروزه، مراسم تعنیت با خواندن قسمتهای اضافی در تفیلا (نماز) و خواندن تورا و مزامیر مخصوص اجرا میشود. بجز تعنیت نهم آو و كیپور (كه علاوه بر خوردن و آشامیدن، استحمام و استفاده از عطریات و لذات جسمانی دیگر ممنوع است و از قبل از غروب روز پیش تا بعد از غروب روز بعد ادامه دارد) تعنیتهای دیگر همگی از بعد از نیمه شب تا غروب گرفته میشوند. در زمان گذشته تعنیتهای سه روزه یا بیشتر نیز معمول بوده اند. البته در كتب انبیا به نوعی از روزه برمیخوریم كه به پرهیز از گوشت و مسكرات و استفاده از عطریات محدود میشده است،(حضرت داوید، كتاب دانیل) و (شموئل 2 : 20 -16-12). در گمارای براخوت آمده است كه دانشمند یهودی دعا میكرد همانطور كه در خانة مقدس قربانی برای كفارة گناه تقدیم میشد، همچنانكه از خون و گوشت من در این تعنیت كم شده است، همه را ای خد.ا به عنوان كفارة گناهم بپذیر.

به عقیدة دانشمندان یهود، نخوردن و ننوشیدن، موجب بخشایش ا.لهی نمیشود بلكه تفكر در اعمال فرد، شناخت ضعفهای خود، توبه و بازگشت از گناهان و انجام اعمال حسنه به همراه تعنیت، موجب رحم و نظر خد.اوند میشوند و روزة بیجبران اعمال گذشته، مورد قبول خد.ا نیست. صدقه و تفیلا به همراه تعنیت راستین موجب رستگاری فرد و اصلاح كاستی های جامعه میشود و موجبات رضایت پروردگاری كه محتاج تعنیت ما نیست، فراهم میشود.

بر اساس یک طبقه‌بندی دوره‌های مرسوم در آیین یهود را می‌توان به سه طبقه اصلی تقسیم کرد:

1- روزه‌های حکم شده در کتاب مقدس یا روزه‌های ایجاد شده به مناسبت تذکار وقایع مطرح شده در کتاب مقدس مانند: روزه یوم کیپور، روزه نهم آو، روزه 17 تموز و ...

2- روزه‌های تعیین شده از سوی ربی‌ها مانند: روزه اولین دوشنبه پس از عید فصح، روزه آخر هر ماه موسوم به یوم کیپور کوچک و ....

3- روزه‌های شخصی که اشخاص در مناسبتهای مختلف خصوصی به آن مبادرت می‌کنند، که این روزه‌ها وقت مشخصی ندارد و با توجه به رخداد پیش آمده برای افراد از سوی آنها روزه گرفته می‌شود مانند: روزه برای فوت والدین یا معلم، روزه عروس و داماد در روز ازدواجشان و ... در روز یوم کیپور و روزه نهم آو، وقت روزه از غروب آفتاب تا شامگاه روز بعد است ولی در دیگر روزه‌ها مدت روزه از هنگام طلوع آفتاب تا شامگاه همان روز است. همچنین اگر یکی از روزه‌ها به استثنای روزه یوم کیپور با روز شنبه مصادف شود، روزه به یکشنبه موکول می‌شود.

 

اهداف روزه (های واجب) در یهود را می‏توان به 3 بخش تقسیم كرد (كه یك روزه می‏تواند بیش از یك هدف را دنبال كند) :

1-    توبه و طلب بخشش    

2-    یادآوری یك مناسبت و یا سوگواری

3-    تلاش برای تحقق یك آرزو یا استجابت حاجت 

 

اولین و معروفترین روزه یهودیان، روزه یوم كیپور نام دارد. این روزه با هدف بخشش گناهان (میان انسان و خداوند) انجام می‏شود و تنها روزه‏ای است كه دستور مستقیم خداوند در تورات دربارة آن صادر شده است:

« برای شما قانون ابدی باشد كه در دهمین روز از ماه هفتم (عبری) جان‏های خود را رنج دهید (روزه بگیرید) .... زیرا در این روز برای شما طلب عفو می‏شود .... (و در صورت توبه)‌ از تمام خطاهایی كه نسبت به خداوند مرتكب شده‏ اید، مبرا می‏شوید» ( تورات – سفر لاویان – فصل 16 – آیات 29-31 )

 

ریشه این روزه، به عفو بنی‏اسرائیل از جانب خداوند در صحرای سینا بازمی‏گردد. حضرت موسی اولین بار، چهل روز در كوه سینا توقف كرد تا تورات را دریافت نمود (10 فرمان)، و پس از بازگشت از كوه، تمرد گروهی از بنی‏اسرائیل را مشاهده كرد. پس از توبیخ قوم و پشیمانی آنها، چهل روز دیگر در بالای كوه برای قوم طلب عفو كرد و پس از آن، به فرمان خداوند، 40 روز دیگر در بالای كوه رفت تا برای دومین بار لوح ده فرمان را دریافت كرد. موسی در دهم ماه هفتم از كوه پایین آمد و چون این روز برای بنی‏اسرائیل، نشان عفو خطاهای آنها از سوی خداوند بود، این روز به عنوان یُوم كیپور یعنی روز بخشش گناهان تعیین شد.

 

یهودیان جهان در این روز كه مهم‏ترین روز تقویم عبری محسوب می‏گردد، روزه 25 ساعته (غروب تا غروب )‌گرفته و از انجام هر كاری دست كشیده و تمام وقت در كنیساها، به عبادت می‏پردازند.

دومین سری از روزه‏های واجب یهودیان، 4 نوبت روزه‏هایی هستند كه پس از ویرانی معبد بیت‏المقدس از طرف انبیا و علمای بنی‏اسرائیل به نشانه سوگواری برای این جامعه مقرر شدند.

 

 

سومین شكل روزه، روزه استر است. این نشانه نوعی روزه است كه به منظور طلب حاجت و استجابت دعا صورت می‏گرفت. در حدود 2300 سال پیش كه یهودیان از زمان كوروش در ایران ساكن شده بودند، دختری یهودی ملكه دربار خشایارشا شد. در آن دوران یكی از وزرا نقشه قتل‏ عام یهودیان را طرح كرد كه با هوشیاری استر و یكی از انبیای یهود به نام مُردخای این نقشه باطل شد. استر برای موفقیت در ابطال این توطئه، از یهودیان ایران خواست كه 3 روز روزه بگیرند و از خداوند طلب بخشش و كمك نمایند. پس از آن، روزه استر به یادبود این واقعه بر یهودیان واجب گشت.

 

 

 

روزه‏های مستحب :

1-   روزه آدینه پسح :‌ این روزه مختص پسران و مردان اولزاد خانواده است كه به یادبود ضربت خداوند به اولزادهای مصریان در هنگام آستانه خروج بنی‏اسرائیل از مصر و مصونیت عبرانیان از این ضربت صورت می‏گیرد.

2-  در ایام خاص از سال به ویژه ماه الول ، روزهای دوشنبه و پنجشنبه روزه گرفته می‏شود.

3- روزهای آدینه ماه نو عبری ( روز قبل از حلول ماه قمری).

4- عروس و داماد در روز عروسی یا روز قبل از آن به مناسبت شروع زندگی جدید و به منظور توبه از گناهان گذشته در صورت امكان روزه می‏گیرند.

5- كسی كه خواب آشفته‏ای دیده است و آن را نشان بدی می‏داند، روز بعد به خاطر كفاره گناهان و رفع مصیبت روزه می‏گیرد.

6-  برخی رسم دارند كه در سالروز درگذشت والدین خود یا سالروز درگذشت علمای عالی‏رتبه دینی روزه بگیرند.

7- در مواقع خاصی مانند احتمال وقوع بلایای طبیعی یا بروز خشكسالی و نظایر آن، بنا به حكم مرجع دینی، روزه جماعتی بر یهودیان منطقه‏ای خاص مقرر می‏شود.     

 

 

 

آداب روزه و شرایط آن :

در شریعت یهود، كلیه واجبات دینی برای دختران از سن 12 سالگی و برای پسران از 13 سالگی شروع گشته و اجباری است.

روزه نیز مشمول این حكم است. كلیه روزه‏های مورد بحث اعم از واجب و مستحب به غیر از 2 مورد یُوم كیپور و روزة نهم آو( كه 25 ساعته و از غروب تا غروب هستند)، همگی از ماقبل سپیده صبح تا تاریكی كامل هوا برگزار می‏شوند ( هرچند كه رسم است پس از خوابیدن شب قبل، چیزی خورده نشود). به غیر از 2 روزة یاد شده كه استثناء هستند، تقریبا غیر از خوردن و آشامیدن، هیچگونه محدودیت دیگری اعمال نمی‏شود. در روزه‏ها، مواردی به مراسم نمازهای روزانه اضافه می‏شوند.

غیر از روزه بزرگ یوم كیپور كه تاكید ویژه‏ای بر انجام آن صورت می‏گیرد، در همه روزه‏ها، بیماران و افراد ضعیف و زنان باردار یا شیرده از روزه‏ها معاف هستند.

 

در ایام عید و روزهای شنبه و روزهای اول ماه نو عبری، گرفتن روزه ممنوع است.

 

 

 

پذیرش روزه :

هر چند كه روزه در یهود ( تعنیت ) معنای تحت‏اللفظی «رنج دادن جان» را داراست،‌ اما هدف اصلی آن همانگونه كه ذكر شد، یادآوری موضوع‏های معین در شرایط ویژة روزه است. لذا آمادگی جسمانی برای روزه بسیار با اهمیت شمرده شده است. به خصوص دربارة روزه بزرگ یوم كیپور، در احكام دینی، صرف خوراك مفصل قبل از شروع این روزه، بسیار باارزش و مستوجب ثواب شمرده شده است، زیرا فرد را برای اجرای یك فرمان الهی آماده می‏سازد. نیز درباره روزه‏هایی كه جنبه توبه دارند به كرات این نكته گوشزد شده است كه روزه توبه، تنها مختص روابط انسان و خداوند است و چنانچه انسانی، نسبت به همنوعان خود گناهكار باشد، تا زمان رفع كدورت و احقاق حقوق آنها، روزه و توبه او به درگاه خداوند بی‏اثر خواهد بود.

( یشعیا فصل 58 آیات 3-7 )

فرهنگ و بینش یهود – سال اول نظام جدید آموزش متوسطه

روزه در مكتب زرتشتیان:
در مورد روزه در آیین زرتشت نیز باید گفته شود که روزه گرفتن و نخوردن آب و غذا بخاطر اینکه باعث سستی بدن و عدم فعالیت مفید و کار روزانه می شود حرام می باشد. چون این موارد در آیین زرتشت نکوهیده شده وبی کاری و تن پروری بشدت نهی شده است و امابرای افراط نکردن در خوردن گوشت حیوانات روزهای دوم و دوازدهم و چهاردهم و بیست و یکم هر ماه زرتشتیان از خوردن گوشت پرهیز می کنند این چهار روز متعلق به چهار امشاسپند وهمن ؛ماه و گوش و رام که از حامیان چهارپایان هستند می باشد.

چهار روز در هر ماه روزه می گیرند. نام این روزها به روزهای نبر معروف هستند.
از خوردن گوشت و ذبح چهارپایان سودمند خودداری می کنند.
در زمان جشن بهمنگان یا بهمنجه که در روز بهمن از ماه بهمن واقع می شود، و برخی نیز این روزه را تا پایان بهمن ماه ادامه می دهند.
از کشتار حیوانات سودمند و خوردن گوشت آنها خودداری می کنند.

 

2- روزه و روزه‌داری در دین مسیحیت

 

تاریخ روزه‌داری در دین مسیحیت به قبل از قرن هشتم می‌رسد، روزه در تقویم کلیسا هم ثبت شده و جزو آداب فقهی به شمار می‌رود.

در انجیل آمده که: آنگاه عیسی به قوت روح به پایان برده شد تا ابلیس او را امتحان کند، پس چهل شبانه روز روزه داشته و نهایتاً گرسنه گردید.

در اناجیل به وجوب روزه تصریح شده و روزه‌دار را ستوده و او را از ریا برحذر داشته است.

سنت یهودی تا زمان حضرت عیسی – در صورتهای مختلفش- یعنی پرهیز از خوراک، پرهیز از سخن و... رایج بوده و پس از او هم میان حواریان و کسانیکه مبلغ پیامش در مناطق مختلف جهان شدند، رواج داشته است. بطوری که روزه‌داری از خصوصیات حواریون و رسولان پیام عیسی بوده است.

این امر نشانگر آن است حضرت عیسی خود به روزه عملاً و قولاً توجه داشته و شاگردانش نیز پس از وی به امر روزه توجه داشته‌اند. جیمز هاکس در این باب می‌گوید: حیات حواریون و مومنین- (مسیحی) ایام گذشته ، عمری مملو از افکار، لذت و زحمات بی‌شمار و روزه‌داری بود.

حضرت عیسی بی‌شک پیش از آغاز رسالتش، همچون یک یهودی، ایام روزه‌داری در دین یهود مثل روزه یوم کیپور را مراعات می‌کرده و به نظر برخی ، او تنها اصول را بیان کرده و وضع قوانین را به عهده کلیسا نهاده است.

چند نکته‌ای که در این دین حائز اهمیت است، این است که اولاً در مسیحیت دو واژه روزه و پرهیز وجود دارد که بین این دو تفاوتی وجود دارد به این نحو که در ایامی که باید پرهیز را رعایت کرد، تنها از مصرف گوشت پرهیز می‌کنند ولی در ایام رعایت روزه همراه با پرهیز از گوشت غذای مصرفی و دفعات وعده غذا هم محدود می‌شود، دوماً یکی از روزهای مهم در مسیحیت روز عید پاک یا the easter day است که به مناسبت قیام عیسی از قبر گرامی داشته می‌شود. هفته پیش از این روز «هفته مقدس» گفته میشود که در تعیین بسیاری از روزه‌ها هم نقش مهمی دارد.

2-1- فلسفه روزه در مسیحیت

برخی می‌گویند که روزه و دعا وسایلی برای مقابله با وساوس شیطانی است و روزه حقیقی آن است که هیچ بدی مرتکب نشوی و با قلبی خالص خود را وقف خدمت به خداوند کنی.

مسیحیان معتقدند که روزه ظاهری نیست بلکه باطنی و معنوی است و هدف اصلی آن این است که با فروتنی به خدا تقرب جویند و هدایتهای او را بطلبند.

 در کتاب اشعیاء نبی، فصل 58، آیات 6-9 در این باره چنین آمده که: «مگر روزه‌ای که من می‌پسندم این نیست که بندهای شرارت را بگشائید و گره‌های یوغ را باز کنید و مظلومان را آزاد سازید و هر یوغ را بشکنید؟ مگر این نیست که نان خود را بین گرسنگان تقسیم کنی و فقیران رانده شده را به خانه آوری و چون برهنه را بپوشانی و ... آنگاه دعا خواهی کرد و خداوند توبه را اجابت خواهد فرمود و استغاثه خواهی نمود و او خواهد گفت که اینک حاضر هستم».

روزه مسیحی به منظور صواب و ریاضت و یا به دست آوردن دل خدا و نجات از گناه به جا آورده نمی‌شود زیرا آنان معتقدند با ریخته شدن خون مسیح بر صلیب و مرگ و دفن و قیام او از مردگان نجات از گناه و طریق راه یافتن انسان به حضور خدا مهیا گردیده است.

بعضی از دلایل روزه گرفتن مسیحیان به شرح زیر می‌باشد:

1- اینکه دل در حضور خدا نرم و فروتن شود.

2- مسیحیان به صدا و هدایت حضور خدا حساس باشند.

3- نفس سرکش ضعیف و سرکوب باشد.

4- پرستش و دعای مسیحی قوی‌تر و موثرتر باشد.

روزه مسیحی کمک می‌کند که یاد بگیریم از خودخواهی انسان دوری و از خودگذشتگی داشته باشیم و بیشتر قدر و ارزش فداکاری عظیم را درک کنیم.

همچنین باید از ریاکاری و هرگونه ظاهرسازی و خودنمایی به دور باشد. چرا که عیسی در (انجیل متی فصل6، آیات 18-16 ) بدان اشاره کرده و می‌فرماید: «وقتی روزه می‌گیرید مانند ریاکاران خودتان را افسرده نشان ندهید. آنان قیافه‌های خود را تغییر می‌دهند تا روزه دار بودن خود را به رخ بکشند. اما تو وقتی روزه می‌گیری سرت را روغن بزن و صورت خود را بشوی تا مردم از روزه تو باخبر نشوند بلکه فقط پدر تو که در نهان است آن را بداند».

روزه در مسیحیت جامع احکام مذهبی نیست به همین دلیل روزه مسیحی در زمان و تحت قوانین خاصی نیست، آنها آزادند در هر زمان و با هدایت روح خدا بطور فردی و جمعی برای یک یا چند روز و حتی برای چند ساعت روزه بگیرند.

 

روزه‌های مهم مسیحیان عبارت است از:

1- روزه روز جمعه قبل از عید پاک که در قرن دوم متداول بود.

2- روزه غیرکامل دوشنبه تا پنجشنبه هفته مقدس

3- روزه چهل روز قبل از عید پاک

4- روزه چهل روز قبل از هفته مقدس

5- روزه چهارشنبه و جمعه هر هفته؛ به مناسبت روز توطئه یهودیان برای دستگیری عیسی و روز جمعه بدلیل به صلیب کشیدن عیسی

6-روزه‌های فصلی 

7- روزه، بعنوان کفاره گناهان

آیا همۀ مذاهب ایام روزه دارند؟

ممکن است در ذهن هر یک از ما این سؤال پیش آید که آیا همۀ مذاهب روزه می‌گیرند و در این صورت به چه صورت و در چه زمانی و در نهایت هدف هر گروه از روزه‌داری چیست؟ جدول زیر اطلاعات فشرده‌ای در این باب به شما می‌دهد:   مذهب زمان روزه چگونگی روزه دلیل روزه یهود "یوم کپور" یا روز کفاره، مهمترین و معروف‌ترین روزی است که یهودیان در آن روزه می‌گیرند. در تقویم یهود، شش روز دیگر نیز مخصوص روزه وجود دارد، که یکی از آنها "تیشا باو"، روزِ ویرانیِ معبد یهود است. در روز "یوم کپور" و "تیشا باو" به مدت ۲۵ ساعت، یعنی از غروب آفتاب تا غروب آفتاب روز بعد به هیچ وجه نباید به آب یا غذا لب زد. در سایر ایام روزه تنها از هنگام طلوع تا غروب آفتاب نباید چیزی خورد یا نوشید. روزه کفاره‌ای است برای گناهان انسان. همچنین افراد در روزه درخواست‌های بخصوصی را که از خدا دارند به حضور او می‌آورند. اسلام تمام مسلمانان موظفند در ماه رمضان که نهمین ماه سال قمری است، روزه بگیرند. مسلمانان معتقدند قرآن در چنین ماهی بر حضرت محمد نازل شد. شُعب و فرقه‌های مختلف اسلام ممکن است هر یک ایام و ادوار دیگری را نیز علاوه بر ماه رمضان جهت روزه توصیه کنند. پرهیز از آب و غذا از سحر تا غروب آفتاب. در تمام طول ماه رمضان باید از مصرف دخانیات و ایجاد روابط جنسی خودداری کرد. به اعتقاد مسلمین قرآن در ماه رمضان و پیامبر اسلام، حضرت محمد نازل شد. این ماه زمان مناسبی است برای پرستش، خواندن قرآن و تمرین برای تقدس انفرادی. بعضی از مسلمانان روزهای دوشنبه (برخی می‌گویند سه‌شنبه) روزه می‌گیرند زیرا معتقدند حضرت محمد نیز در چنین روزهایی روزه می‌گرفت. برخی نیز در ماه شعبان که قبل از رمضان است، و به‌ویژه در سه روز قبل از آغاز ماه رمضان، روزه می‌گیرند. مسیحیت       آیین کاتولیک کاتولیک‌ها در روز چهارشنبۀ خاکستر و نیز روز جمعة‌الصلیب روزه می‌گیرند، و در تمامی روزهای جمعۀ ماه "انابت" نیز که دوران توبه و تعمق کاتولیک‌هاست، از خوردن گوشت پرهیز می‌کنند. کاتولیک‌ها تا قرن‌ها اجازه نداشتند در هیچ یک از روزهای جمعۀ سال به گوشت لب بزنند، اما از اواسط دهۀ ۱۹۶۰ پرهیز از گوشت در روزهای جمعۀ غیر از دوران لنت (انابت) اختیاری اعلام شد. در دو روزِ چهارشنبۀ خاکستر و جمعة‌الصلیب، خوردن دو نوع غذای ساده و یک غذای معمولی مجاز است، اما مصرف گوشت ممنوع می‌باشد. مصرف گوشت در روزهای جمعۀ ماه "لنت" (انابت) نیز که دوران توبه و تعمق کاتولیک‌هاست، ممنوع است. روزه گرفتن در سایر روزهای جمعه اختیاری است و برخی از کاتولیک‌ها بجای روزه، به توبه یا برگزاریِ دعا‌هایی ویژه می‌پردازند. روزه باعث می‌شود انسان امیال جسمانی خود را مهار کرده، از گناهان خود توبه نماید، و با فقرا احساس همبستگی کند. روزه گرفتن در ماه لنت (دوران توبه و تعمق) باعث می‌شود که روح آدمی از طریق ریاضتِ تن، برای شرکت در ضیافتی عظیم و باشکوه آماده گردد. روزۀ جمعةالصلیب نیز برای فرد مؤمن یادآور درد و رنجی است که مسیح به‌خاطر ما متحمل شد. آیین ارتدوکس شرق پیروان کلیسای ارتدوکس شرق دوره‌های مختلفی برای روزه دارند، از جمله ماه لِنت (دوران توبه و تعمق)، روزۀ رسولان، روزۀ معراج مریم مقدس به آسمان، روزۀ ویژه میلاد مسیح، و نیز چند روزۀ یک روزه. تمام روزهای چهارشنبه و جمعه، روز روزه محسوب می‌شود، مگر در هفته‌هایی که در آنها روزه نگرفتن بلامانع است. معمولاً از خوردن گوشت، لبنیات و تخم‌مرغ پرهیز می‌شود. خوردن ماهی در برخی ایام روزه مجاز و در برخی دیگر غیرمجاز است. روزه باعث می‌شود انسان بهتر بتواند در برابر حرص و طمع و شکم‌پرستی مقاومت کند و مشمول فیض خدا واقع شود. آیین پروتستان‌ زمان روزه به خود افراد، کلیساها، سازمان‌ها یا جوامع مسیحی بستگی دارد. برخی به‌طور کامل از لب زدن به آب و غذا خودداری می‌کنند، اما برخی دیگر تنها به نوشیدن مایعات اکتفا می‌کنند، غذاهای خاصی می‌خورند، از خوردن یک یا چند وعده غذا صرفنظر می‌کنند، و از تن در دادن به وسوسه‌های خوردنی و غیرخوردنی اجتناب می‌نمایند. چنین روزه‌هایی بویژه در سالهای اخیر محبوبیت فراوانی یافته است. افراد به دلائل مختلف نظیر تقویت و بنای روحانی، همبستگی با فقیران و نیازمندان، اعتراض به فرهنگ مصرفی جامعه امروزی، یا آوردن درخواست‌هایی ویژه به حضور خدا، روزه می‌گیرند. بهایی در ماهِ "اَلا" که نوزدهمین ماه از سال بهایی است. از دوم تا بیستم مارس. از طلوع آفتاب تا هنگام غروب چیزی خورده یا نوشیده نمی‌شود. متمرکز شدن بر محبت خدا و امور معنوی. بودایی تمام شاخه‌های اصلی آیین بودا در زمان‌های بخصوصی روزه می‌گیرند، که معمولاً در روزهایی است که قرص ماه کامل است، یا در سایر اعیاد. نحوه روزه گرفتن در شاخه‌های مختلف آیین بودا متفاوت است، ولی اکثراً تنها از خوردن غذا پرهیز می‌کنند و نوشیدن برخی مایعات مجاز است. روزه در آیین بودا نوعی طهارت است. راهبان بوداییِ تراوادینی و تِندایی روزه می‌گیرند تا ذهن خود را آزاد سازند. برخی راهبان بوداییِ تبّت روزه می‌گیرند تا از این طریق به برخی اَعمال یوگایی نظیر ایجاد گرمای درونی مبادرت ورزند. هندویسم هندوها معمولاً در روزهایی که قرص ماه کامل است یا در طول اعیادی چون شیواراتری، ساراسواتی، پوجا، و دورگا پوچا (که به ناواراتری نیز معروف است) روزه می‌گیرند. زنان در شمال هند در روز کاروا چاوت نیز روزه می‌گیرند. نحوۀ روزه گرفتن به خود فرد بستگی دارد. فرد ممکن است ۲۴ ساعتِ کامل به آب و غذا لب نزند، اما معمولاً تنها از خوردن غذا پرهیز می‌شود و نوشیدن آب یا مقداری شیر بلامانع است. روزه باعث می‌شود انسان به‌هنگام تعمق و نیایش، بهتر تمرکز کند. همچنین روزه نظام جهانی را پاک و خالص می‌سازد، و گاه نوعی قربانی نیز محسوب می‌شود

روزه در آئین اسلام

مسلمانان یک ماه تمام را روزه می گیرند.

ماه رمضان نهمین ماه تقویم قمری مسلمانان است که در این ماه روزه واجب می باشد. این ماه یادآور نزول قرآن بر حضرت محمد(ص) است.

مسلمانان برای روزه گرفتن از شروع سحر(اذان صبح) تا غروب آفتاب(اذان مغرب)، از خوردن و آشامیدن اجتناب می کنند. همچنین مصرف دخانیات و داشتن رابطه ی زناشویی در زمان روزه داری حرام است.

 

در این ماه مسلمانان علاوه بر روزه داری یک ماه تهذیب نفس را تجربه میکنند و از گناهان دوری میجویند و وو قران را معمولا یک دور میخوانند

و سه شب در ماه رمضان را از شب تا به صبح بیدارند و به عبادن خداوند مشغول هستند و ماه رمضان یک تمرین بزرگ برای پرستش محسوب میشود

 

روزه داری در این ماه واجب است، ولی مسلمانان در دیگر اوقات سال نیز به دلخواه می توانند روزه بگیرند.

مثلا روزه ماه رجب و شعبان به عنوان پیشواز ماه رمضان که مستحب است

روزه های هفتگی و ماهانه مثلا در هر ماه چهار شنبه آخر ماه مستحب است روزه گرفته شود

 

 روزه در مسیحیت

روزه در مسیحیت نه به عنوان عملی واجب بلكه مستحب مورد تاكید است

روزه‌های مهم مسیحیان عبارت است از:

روزه روز جمعه قبل از عید پاک که در قرن دوم متداول بود.
روزه غیرکامل دوشنبه تا پنجشنبه هفته مقدس
روزه چهل روز قبل از عید پاک
 روزه چهل روز قبل از هفته مقدس
روزه چهارشنبه و جمعه هر هفته؛ به مناسبت روز توطئه یهودیان برای دستگیری عیسی و روز جمعه بدلیل به صلیب کشیدن عیسی
روزه‌های فصلی
روزه، بعنوان کفاره گناهان

روزه روزهای یکشنبه روز عید پاک،

روزه در روز پنیطیکاست- بدان سبب که روز جشن و شادمانی است- ممنوع است.

سه فرقه کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان در مسیحیت روزه‌های خاص به خود را دارند و روزه‌هایشان با یکدیگر فرق می‌کند که در زیر به بعضی از آنها اشاره شده است:

کاتولیک‌ها

آنها روزه روز چهارشنبه و جمعه الصلیب را می‌گیرند بعلاوه تمامی روزهای جمعه ماه انابت را که به دوران توبه و تعمق معروف است را روزه می‌گیرند، و در این دوران دو نوع غذای ساده و یک غذای معمولی می‌خورند و از خوردن گوشت پرهیز می‌کنند.

ارتدوکس شرق

آنها نیز ماه انابت، روزه رسولان، روزه معراج مریم به آسمان، روزه ویژه میلاد مسیح و چند تا روزه یک روزه دارند بعلاوه تمامی روزهای چهارشنبه و جمعه که در این دوران از خوردن گوشت، لبنیات ، تخم مرغ و ماهی پرهیز می‌کنند.

پروتستان

روزه آنها به خود افراد، کلیساها و سازمانها بستگی دارد و در این مدت بطور کامل از لب زدن به آب و غذا خودداری می‌کنند و برخی مایعات را نمی‌خوردند و از خوردن یک یا چند وعده غذا صرف نظر می‌کنن