مروری بر ادبیات نظری و تجربی خارجی متعدد پیرامون افزایش سن ازدواج دختران دلالتبر آن دارد كه این افزایش عموما به خاطر تجربه مدرنیته و شاخصه‌های آن از طرف جامعهدر سطح كلان و دختران در سطح خرد، ذاتی حركت توسعه‌ای هر جامعه‌ای است.

نوشتار حاضر با ارائه یافته‌های یك تحقیق در سطح ملی، به این موضوع می‌پردازد كهچرا دختران ایرانی ازدواج‌ خودشان را به تاخیر می‌اندازند.

 این تحقیق با مقایسه برخی متغیرهای اساسی در بین 1291 نفر از دو گروه دخترانمتاهل (653نفر) و دختران مجرد (638نفر) 25تا44 ساله پنج استان تهران، مازندران،لرستان، خراسان رضوی و كردستان، به نتایجی دست یافته است كه شناخت آن در چراییموضوع و دست یافتن به داده‌های بهتر برای تحلیل موضوع به روشن شدن ابعاد ماجرا كمكمی كند.

تحلیل اقتصادی و شیء‌گرایانه دختران از ازدواج، سهم زیادی در افزایش سن ازدواجآنان داشته است. دختران مجرد با این اعتقاد كه هزینه‌های ازدواج، بیش از فایده‌های‌آن است، بر این باورند كه ازدواج موجب می‌شود تا آنها از برخی فرصت‌های دیگر خود (به‌خصوص پیشرفت در تحصیل، كار و شغل) جا بمانند و هزینه این فرصت‌ها بیش از آنهزینه‌ای است كه فرد باید با ازدواج نكردن از دست بدهد.

39 درصد از دختران مجرد و 21درصد از دختران متاهل چنین اعتقادی داشتند. افزون براین، این نگرش به افزایش هزینه‌های فرصت در میان دخترانی كه تحصیلات بالاتری دارند،بیشتر وجود دارد. دخترانی كه از تحصیلات بالاتری برخوردارند، ارزش فرصت‌های از دسترفته برای آنها بالاتر است.

در حیات مدرن، در نتیجه تجربه مدرنیته اعم از اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی توسطجامعه ایرانی و خاصه دختران، آنها تعریف خود از ازدواج را تغییر داده‌اند. اینتغییر بار معنایی ازدواج، بار ارزشی آن را نیز از امری مادی به امری غیرمادی تغییرداده است؛ یعنی كاركرد امنیتی خانواده (در نتیجه ازدواج) در قلمرو ارزش‌های مادیقرار گرفته و در جامعه مدرن، روبه زوال می‌نهد. از این‌رو، شاهد عدم گرایش دخترانامروزی به ازدواج و تشكیل خانواده هستیم.

ساختار نابهنجار و آشفته اقتصادی و اجتماعی (مانند طلاق) جامعه نیز موجب كاهشقطعیت‌های اقتصادی و اجتماعی، افزایش آنومی اقتصادی و اجتماعی، افزایش ناامیدیاجتماعی، تغییر معیارها، خواسته‌ها و انتظارات خانواده‌ها و دختران و پیامدهایدیگری شده كه به نوبه خود در فشرده‌سازی دایره همسرگزینی و تاخیر ازدواج جوانانموثر بوده‌اند.

 شدت تاثیر شرایط بد اقتصادی و زمان‌بندی ازدواج جوانان زمانی بیشتر است كه درچنین شرایطی، هنجارهای فرهنگی در ارتباط با هزینه‌های ازدواج و استاندارد زندگیتغییر نكرده و با آن هماهنگ نشده است.

در چنین شرایطی، شاهد نوعی پس‌افتادگی عنصر فرهنگی ازدواج از عنصر اقتصادی آنهستیم.

 به دلیل شرایط آشفته اقتصادی و اجتماعی كنونی از یك طرف و افزایش تحرك اجتماعیخود دختران، آنها انتظارات و توقعات بیشتری از استاندارد زندگی لازم برای بعد ازازدواج دارند و این موضوع باعث می‌شود تا آنان دیرتر ازدواج كنند. افزایش اینانتظارات عموما در زمینه‌های تحصیلات عالی (61درصد از مجردها و 51درصد از متاهل‌ها) و شغل خوب (83درصد از مجردها و 74درصد از متاهل‌ها) بارز بوده است.

دخترانی كه دیرتر ازدواج می‌كنند، معمولا كسانی هستند كه دسترسی كمتری به فردمورد نظر خود دارند. طبق نتایج این تحقیق، 81.5 درصد از دختران مجرد و 72.6 درصد ازدختران متاهل اشاره كرده‌اند كه پیدا كردن فرد مناسب برای ازدواج امر دشواریاست.

برخورداری دختر ایرانی از آزادی‌های اقتصادی و اجتماعی موجب شده تا آنان بهواهمه از این گمانه برسند كه با ازدواج كردن، دیگر این آزادی‌ها را نخواهند داشت. طبق نتایج این تحقیق، این ترس از دست دادن آزادی در نتیجه ازدواج، در بین 37.7 درصداز دختران مجرد و 30.9 درصد از دختران متاهل دیده شده است. ضمن آنكه این گرایش دربین دختران شاغل و با تحصیلات بالاتر بیشتر بوده است.

نتایج نشان داد كه كاهش نظارت و فشار خانواده‌ها بر دختران نیز به سهم خود درافزایش سن ازدواج آنان تاثیر گذاشته است، به طوری كه براساس نتایج این تحقیق،دختران مجرد (68.4 درصد) در قیاس با دختران متاهل (60.3 درصد) كمتر مورد فشار وپافشاری خانواده برای ازدواج قرار می‌گرفتند.

بنابراین، محدودیت كمتر خانواده‌ها بر نسل جوان امروزی (خاصه دختران) باعث شدهتا آنها نسبت به پذیرش رفتارهایی كه به قبول مسئولیت و تعهد برای آنها ختم می‌شوند،بی‌خیال‌تر باشند و در نتیجه ازدواج خود (به عنوان نمودی از این رفتارها) را بهتاخیر بیندازند.

1.41 درصد از دختران متاهل و 14.3درصد از دختران مجرد دانشجو بودند؛ یعنی،دختران در حین تحصیل گرایش كمتری به ازدواج كردن دارند. دختران دانشجو معمولا به سهدلیل: 1) نداشتن آمادگی لازم برای تقبل نقش‌های بزرگسالی، 2) نداشتن وقت كافی براینقش‌های غیر از تحصیل و 3) وجود انتظارات هنجاری منبی‌بر خودكفایی مالی افرادمتاهل، دیرتر ازدواج می‌كنند تا دختران غیردانشجو.

هرچه تعداد اعضای خانواده و نیز تعداد دختران مجرد در خانواده كمتر باشد، ازدواجدیرتر صورت می‌گیرد. تعداد اعضای خانواده در بین دختران مجرد از یك‌طرف و تعداداعضای دختر مجرد در خانواده این دختران، كمتر از تعداد مشابه هر دوی آنها درخانواده دختران متاهل بوده است.

میانگین تعداد اعضای خانواده درخانواده دختران مجرد 4.54 نفر و در خانوادهدختران متاهل
64.5 نفر بوده است. همچنین، میانگین تعداد دختران مجرد در خانوادهمجردها 1.58 نفر و در خانواده‌ متاهل‌ها 1.95 نفر بوده است.