روستای ابیانه

در 40 كیلومتری شمال غربی نطنز از استان كاشان در دامنه كوه كركس روستایی بس كهن واقع است به نام ابیانه. این روستا را به اعتبار آثار و بناهای تاریخی پرتنوعش باید از زمره استثنایی ‏ترین روستاهای ایران به شمار آورد . شكوه معماری بومی و سرشار از زیبایی این روستا، آن را در شمار نمونه‏ های كم نظیر دیدنی‏های جهان درآورده است . ابیانه نقطه ‏ای خوش منظره و خوش آب و هوا و دارای موقعیت طبیعی مساعدی است. در دوره صفویه هنگامی كه شاهان صفوی برای ییلاق به نطنز می‏رفتند بسیاری از نزدیكان آنها و درباریان ترجیح می‏دادند در ابیانه اقامت كنند . شمار خانه ‏های ابیانه در سرشماری سال 1361 برابر با 500 واحد برآورد شده ؛ این خانه‏ ها تماماً بر روی دامنه پرشیبی در شمال رودخانه برزرود بنا شده به صورتی كه پشت بام مسطح خانه‏ های پایین دست، حیاط خانه‏ های بالادست را به وجود آورده است و هیچ دیواری هم آنها را محصور نمی‏سازد . در نتیجه ابیانه در وهله اول روستایی چند طبقه به نظر می‏آید كه در بعضی موارد تا چهار طبقه آن را می‏ توان مشاهده كرد . اتاقهای ابیانه به پنجره‏های چوبی ارس مانند مجهزند و اغلب دارای ایوانها و طارمی های چوبی پیش آمده مشرف بر كوچه ‏های تنگ و تاریك‏اند كه خود به صورت مناظر جالبی درآمده‏اند .  نمای خارجی دیوارهای خانه‏ های ابیانه با خاك سرخی كه معدن آن در مجاورت روستا می باشد پوشیده شده است .

 

نامگذاری 

عده ای از اهالی معتقدند  که ابیانه در واقع آب یانه بوده و عده ای که قصد داشتند در محل فعلی ابیانه ساکن شوند از طرف غرب آمده اند و از پشت کوه ها افرادی را به آن طرف فرستادند تا ببینند آب هست یا نه ؛ به همین دلیل این منطقه را ابیانه نامیده اند . در زبان محلی به ابیانه " ویونا " می گویند . " وی " به معنای بید و " ویانه " به معنای بیدستان است ( ابیانه در گذشته بیدستان بوده است ) . به اظهار برخی " ویانه " در طول زمان به "اویانه " و " ابیانه " تحریف شده است . یک ابیانه ای وقتی بخواهد بگوید "ابیانه ای هستم " می گوید " ویون جی ما : ما "ویون جی هستیم 

 

اقتصاد و تجارت :
اقتصاد ابیانه عمدتاٌ مبتنی بر کشاورزی ، باغداری و دامداری بوده كه با روشهای سنتی اداره می‏شود و در حال حاضر نیز اکثریت افراد آن در این سه بخش فعالیت دارند . کشاورزی ابیانه از نوع کشت آبی است و آب مورد نیاز از هفت رشته قنات و چشمه تأمین می شود . در گذشته تجارت نیز بین ابیانه ای ها رونق داشته است. اهالی عنوان می کنند که پدر بزرگ ها و نیاکانشان حتی با شهرهایی چون دزفول ، اندیمشک ، شوش واراک روابط تجاری و بازرگانی داشته اند و برای معامله سیب به این شهرها برده و گندم می آوردند. در زمان سلجوقیان و صفویان ارتباط تجاری ابیانه بیشتر با اصفهان بوده است . گندم ، جو ، سیب‏ زمینی و انواع میوه به خصوص سیب ، آلو، گلابی، زردآلو، بادام و گردو در ابیانه به دست می‏آید. بیشتر زنان در امور اقتصادی با مردان همكاری دارند . در سالهای اخیر قالی‏بافی در ابیانه رواج پیدا كرده و نزدیك به 30 كارگاه قالی‏بافی در آنجا دایر شده است . در گذشته گیوه ‏بافی از جمله مشغله‏ های پردرآمد زنهای ابیانه بوده كه امروزه تا حدی متروك شده است .
پیش از این اهالی روستا به علت نداشتن زمین کافی برای کشاورزی ناچار بوده اند خواربار مورد نیاز خود را از خارج تامین کنند لذا یک حس ذخیره اندوزی و صرفه جویی در آنان به وجود آمده که این شیوه زندگی پایه اصلی و اساسی اقتصاد و دوام و بقای مردم ده را تشکیل داده است . از طرفی فکر تهیه زمین کشاورزی و تامین خواروبار مورد نیاز موجب شده اهالی از سمت شرق و غرب ده تا شعاع ۵۰ کیلومتری درصدد خرید ملک و زمین و باغ باشند و این شیوه ذخیره اندوزی و صرفه جویی در میان مردم منطقه زبانزد بوده ولی به آن جنبه خست نمی توان داد.
 

 

مراکز دیدنی و تاریخی  :

 مهم‏ترین بنا و اثر تاریخی این روستا یك باب مسجد جامع و قدیم‏ترین اثر تاریخی این مسجد منبر چوبی منبت‏كاری آن است كه در سال ۴۶۶ هجری قمری ساخته شده ، مسجد جامع در وسط ده واقع شده است که با طاق بندی ضربی و مخصوصاً درهای ورودی منبت کاری با گل و بوته و خطوط برجسته و گل درشت توجه هر تازه واردی را جلب می کند.
 

 مسجد قدیمی دیگر ابیانه مسجد پرزله می باشد  كه دارای فضای دلبازی است و در محله معروف پرزله واقع شده و مشتمل بر یک شبستان در طبقه همکف با کوچه است که با در دولنگه یی به راهرو کوچکی متصل می شود .بر روی لنگه در شرقی آن سال ۷۰۱ هـ . ق.  نوشته شده كه نشان می دهد این بنا مربوط به دوره ایلخانان است .
مسجد تاریخی دیگر ابیانه مسجد حاجتگاه است كه كنار صخره‏ای در كوهستان بنا شده و در قسمت غربی ده و در کنار قبرستان سابق واقع شده است و بر در ورودی شبستان آن تاریخ ۹۵۲هـ . ق. مشاهده می‏شود و جبهه شرقی آن با روکاری آجری و دریچه ها و پنجره های مشبک هلالی نمای جالبی دارد .
 روستای ابیانه همچون دیگر روستاهای شهر کاشان دارای  زیارتگاه است : یكی مرقد شاهزاده عیسی و شاهزاده یحیی در جنوب روستا كه به گفته اهالی فرزندان امام موسی كاظم (ع) بوده‏اند و به آن«امامزاده ابیانه» یا « زیارت» گویند ؛ و زیارتگاه دیگر ابیانه قدمگاه یا زیارتگاه هینزا نامیده می‏شود که در زاویه جنوب شرقی ده و در دره کم عرض و طویلی شامل قریب به یک هکتار باغ های میوه قرار دارد . گفته می شود که این مکان گذرگاه بی بی زبیده خاتون بوده و هنگامی که دشمنان وی قصد کشتن او را می کنند او به این کوه پناه می آورد. در زمان ما نیز از این مکان به عنوان زیارتگاهی برای مردم مورد احترام است . نظردیگر در مورد این مکان حاکی از ان است که نام "هینزا" تحریف شده ی نام" میترا"است و مکانی است برای پرستش میترا . ( دلیل آن هم می تواند این باشد که ایرانیان باستان بر اساس عقاید خود این معابد را درکنار نهر و یا جوی ها می ساختند و این بنا نیز در کنار یک جوی آب همیشه روان ساخته شده است ) .
 

معبد هرشوگا : كه به اشتباه به آتشكده معروف شده درصورتی كه هرشوگا نام مكانی است كه پارچه ها را بعد از آماده كردن برای آهار دادن به این محل می آورده اند و آن را شو (آهار دادن ) می دادند.
غار "پری هُل" : پس از گذشتن از کوه های جنوبی مشرف به روستا به کوهی می رسیم که غار زیبایی در آن قرار دارد . این غار در زمان های قدیم پناه گاهی برای چوپانان و گوسفندانشان بوده و دارای قسمتی است که به آن موزه ی غار گفته می شود و دارای قندیل های آهکی است و می توان ادعا کرد که این غار یکی از زیبا ترین غارهای ایران است.
 از جمله جاها و اماكن دیدنی دیگر ابیانه می‏توان از خانه غلام نادرشاه و خانه نایب حسین كاشی نام برد.
پیش از رسیدن به روستا چند قبرستان کوچک وجود دارد که سرشار از رمز و راز هستند.  روی قبر ها پوشیده شده از چند تکه سنگ با نشان ها و اشکال هندسی دو سنگ کوچک ایستاده در پای قبر با علامتی فلش مانند دیده می شود. سنگ های نشانه که معرف فرد فوت شده هستند ، مثلثی اند و تنها حکاکی یک شانه در کنار آن نشان می دهد که این قبر یک زنمی باشد . هر چه به ابیانه نزدیک تر می شویم قبرستان های کنار جاده از شکل منحصر به فرد خود خارج شده و شبیه قبر های امروزی می شوند.
 

معماری روستا :

خانه های روستای ابیانه بدون حیاط و با سقف های کم وسعت است . خانه ها به صورت پلکانی و با استفاده از مصالح بومی موجود در منطقه و با کلاف کشی چوبی ساخته شده اند . خانه ها به طور معمول رو به آفتاب بوده و برای فرار از سرما تنگ هم هستند . طبق مطالعات انجام شده از سوی طرح اجرایی بهسازی بافت روستای ابیانه ، این روستا دارای ویژگی هایی است که آن را از سایر روستا ها متمایز می کند . فرم پذیری بناها از شکل خالص مربع ، فرم پذیری نماها از شکل چهارگوش به طور عمده ، وجود پنجره های چوبی بدون شیشه ، انواع ایوان با یک ساخت هماهنگ ، در های منقش و کتیبه دار ، کلون ها و کلیدهای چوبی، وجود اجاق و اتاق ها و ایوان ها و چهارصفه بودن و سه تا چهار طبقه بودن عمده خانه ها از جمله ویژگی های این روستا است.
 

از آنجا كه در دامنه ‏های شیبدار ابیانه فضای كافی برای ساختن خانه‏ های موردنیاز وجود ندارد در این روستا چنین رسم شده كه هر خانواده ، انبار غار مانندی در تپه‏های یك كیلومتری روستا ، در كنار جاده و نرسیده به ابیانه ایجاد نماید . اهالی به این غارها زاغه می گویند كه در دل تپه‏ ها حفر شده‏اند و از بیرون تنها درهای كوتاه و محقر آن که اکثراً چوبی می باشد نمودار است و برای نگهداری دامها و نیز آذوقهٔ زمستانی و اشیای غیرضروری مورد استفاده قرار می‏گیرد. به گفته اهالی ابیانه کسانی که در اون منطقه (بادخیز) درخت میکارند در طرفین درخت چوبهایی دوشاخه ، قرار می دهند تا درخت به آنها تکیه کند و خم نشود . این افراد در زمانهای مختلف این چوبها را پیدا میکنند و در داخل این زاغه ها قرار می دهند تا هنگام نیاز (درختکاری) از آنها استفاده کنند . چون زمینهای زراعی اهالی ابیانه چند کیلومتری با روستا فاصله دارد ، اهالی ترجیح می دهند زاغه هایی در دل کوه داشته باشند تا هر بار مجبور نباشند چوبهای بلند دوشاخه را از روستا تا زمینهایشان حمل کنند.

موقعیت جغرافیایی و سیاسی :

روستای ابیانه در دره ای معتدل و خشک در 40 کلیومتری شمال غرب نطنز و 20 کیلومتری غرب جاده آسفالته نطنز و کاشان و 80 کیلومتری جنوب غرب کاشان قرار دارد . رودخانه برز رود از جنوب آبادی می گذرد . منطقه ای که دره ابیانه در مرکز آن قرار دارد حوضه آبریز را در بر می گیرد .

از نظر تقسیمات کشوری ، ابیانه دهی از دهستان برز رود ، بخش حومه شهرستان نطنز استان اصفهان است . در 20 کیلومتری جاده آسفالته کاشان به نطنز، جاده ای فرعی به طرف غرب کشیده شده که این جاده فرعی در مسیر دره ابیانه به طرف غرب است. در این مسیر ابتدا باید از روستاهای هنجن، یارند ، کمجان، برز و طره گذشت و در انتهای دره در بی بست به روستای ابیانه رسید.

در ایام گلابگیری که معمولا اواخر اردیبهشت رخ می دهد؛ خیل عظیمی از مسافران و گردشگران به سمت این روستا روانه می شوند . ابیانه مسیری نسبتا طولانی دارد . علاوه بر این به علت قرار نداشتن بر روی هیچ کدام از راه های اصلی ، ماشین خطی یا مینی بوسی در آن مسیر کار نمی کند . ابیانه در جنوب کاشان و در فاصله حدود 80 کیلومتری آن قرار دارد . این روستا هم از طریق جاده کاشان – نطنز و هم از اتوبان کاشان- اصفهان قابل دسترسی می باشد  . از دو راهی مسیر کاشان به نطنز تا ابیانه حدود 22 کیلومتر فاصله است که مسیری زیبا و سر سبز می باشد . مسیری کاملا کوهستانی و دره مانند که جای جای آن را باغ های پر درخت پوشانده است .

آب و هوا :

 اقلیم دره ابیانه ، ترکیبی از آب و هوای مدیترانه ای است . در این منطقه اساساً بارندگی در فصل زمستان انجام می گیرد و اغلب به صورت ریزش برف است . بر روی دامنه کوه های مرتفع ، برف تا فصل بهار نیز دوام می آورد ولی در تابستان هیچ بارشی صورت نمی گیرد منطقه ای که روستای ابیانه در مرکز آن قرار دارد حوضه آبریز برز رود را در بر می گیرد و شرایط آب و هوایی آن خشک و نیمه خشک است