وی از جمله فعّالین سیاسی فرهنگی دوره خود بود که بعداز کودتای محمّدرضا پهلوی، در جریان یورش به احزاب و سازمانهای مترقّی سیاسی اجتماعی در ایران، مجبور به جلای وطن گردیده بود. …
او در ایّام جوانی در ترکمنستان بعداز اتمام تحصیلات خود وارد آکادمی علوم ترکمنستان میشود و در آن ایّام با ذلیخا مأمّدوا آشنا و این آشنائی که بعداً منجر به ازدواج آنها گردیده بود، حاصل آن سه فرزند بنامهای مایا، سونا و یک پسر می باشد. من با یکی از دختهای او که مایا انصاری می باشد، مدّت 15 سال در آکادمی علوم ترکمنستان بخش انستیتوی تاریخ ش. باطیراف، سپس در پژوهشکده تاریخ تحت پوشش کابینه وزیران ترکمنستان همکار بودیم. دکتر صاپار انصاری در جریان قیام مردم ایران در سال 1979/م. (مطابق با سال 1357/ش.) همراه با یاور همیشگی خود دکتر نور محمّد آشورپور مرداوغلی به ایران برگشتند. در سالهای اوج تعقیب و گریزهای نیروهای سیاسی مترّقی در دوره جمهوری اسلامی در سال 1362/ش. از طرف گروهای فشار امنیّتی جمهوری اسلامی دوباره بازداشت و به زندان اوین برده شدند که دوباره مدتها در آن زندان مخوف باقی ماندند. دکتر انصاری در نهایت بینائی خودرا در آنجا از دست میدهد. او بعداز آزادی با اینکه شرایط عیور از مرزهای ایران به ترکمنستان فراهم بود، ولیکن ماندن در وطن قدیمی خودرا ترجیح داد و برای همیشه در کومیش دپه ماندگار شد. او در دهه دوّم حیات جمهوری اسلامی در زادگاه اش کومیش دپه در بین اقوام و خویشان خود بدرود حیات گفت. روح و روانش شادباد! خوجه نـفـس
زلیخا محمدوا، زنی ماندگار در تاریخ و فرهنگ تركمن
- دکتر ذلیخا مأمّدوا
زلیخا محمدوا باقیونا در سال 9/1/1922 در شهر ماری تركمنستان متولد شد و در سال 7/5/1984 میلادی در عشقآباد وفات یافت. درباره این زن عالم تركمنستانی این اطلاعات مختصر قابل ذكر است.
وی عالم نامدارتركمن در دوره شوروی سابق، عالم زبانشناس،كه تسلط كامل بهزبان و ادبیات فارسی، عربی، روسی داشت و دارنده دكترای علوم زبانشناسی (سال 1969)، عضو آكادمی علوم جمهوری تركمنستان شوروی (1951)، كارمند علمی نامدار تركمنستان (1972) بوده است. زلیخا محمدوا در سال 1948 در موضوع (زبان، نسخه خطی دیوان مختومقلی، تحت نام استرآباد) و در سال 1969 در موضوع (تحقیقاتی در باره تاریخ زبان تركمنی در قرون 11 و 12) براساس آثار طبع شده بهزبان عربی، از دكترای خود دفاع نموده است. وی نویسنده بیش از 60 مقاله علمی و تحقیقاتی در زمینه تاریخ و فرهنگ تركمن مربوط بهقرون 11 و 12 است و مقالات و كارهای متعدد علمی دیگر مربوط بهترجمههایی از ادبیات روس و عرب بهزبان تركمنی انجام داده است. وی با آشنایی كامل بهزبانهای تركمنی، فارسی، عربی، روسی و انگلیسی، در مورد تاریخ، فرهنگ و ادبیات تركمنستان در دوره شوروی سابق كارهای علمی ارزندهای انجام داده و از خود بهیادگار گذاشته است. زلیخا محمدوا، در بین تمام جمهوریهای شوروی سابق و مراكز علمی و تحقیقاتی بینالمللی معروف بوده و در طول عمر خود در زمینه زبان و ادبیات فارس و عرب و ترجمه آن، تلاشهای زیادی نموده و بهخاطر این تلاشها از سوی پرزیدیوم عالی تركمنستان، بارها و بارها مورد تقدیر قرار گرفته است.
زلیخا محمدوا در نهم ژانویه سال 1922 میلادی در روستای ملك یوسف در استان ماری در یك خانواده كارگری بهدنیا آمد. در سال 1922 تحصیلات ابتدایی خود را در «یولوتون» شروع میكند. در سالهای 1937- 1931 بهتحصیلات خود در عشق آباد ادامه میدهد و به علت هوش و استعداد خاصی كه داشت، دوره ده ساله متوسطه را در مدت كوتاهی تمام میكند.
وی بعد وارد تربیت معلم عشق آباد میشود. در سال 1939 تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه كاباردینو- بالقار در شهر نالیچیك ادامه میدهد. در سال 1941 تحصیلات خود را در دانشگاه كاباردینو- بالقار تمام میكند و به عشق آباد برمیگردد.
در سال 1942- 1941 به عنوان مدیر بخش ادبیات دانشگاه تربیت معلم عشق آباد، كار میكند. وی در سال 1942 برای ادامه تحصیل بهمسكو میرود و در رشته تاریخ تحصیلات خود را ادامه میدهد. در سال 1944 دوره انستیتوی خط و زبان اقوام شوروی وابسته بهآكادمی علوم شوروی را میگذراند. در سال 1948 وارد انستیتوی زبان و تحقیقات آكادمی علوم وارد می شود. در سال 1948 با نوشتن كتاب:« مفاهیم دستنویسهای استرآباد در دیوان مختومقلی»، از تز دانشگاهی خود دفاع میكند. در سال 1949- 1948 به عنوان استاد دانشگاه در انستیتوی تربیت معلم برای مدارس ملی تركمنستان، وابسته به آكادمی علوم این كشور مشغول میشود. در سال 1949 مسئول زبانشناسی انستیتوی زبان و ادبیات آكادمی علوم میشود. در سال 1984- 1951 مسئول مجله «خبار، جمعیت، علم»، از انتشارات آكادمی علوم میشود. در سال 1951 بهعضویت بخش خبرنگاران آكادمی علوم برگزیده میشود. در سال 1959-1952 بهعنوان یكی از عالمان مطرح در بخش زبان و ادبیات آكادمی علوم تركمنستان در دوره شوروی سابق، در سال 1961 -1959 مسئول بخش زبان و ادبیات آكادمی علوم، 1966-1961 بالاترین مقام علمی دانشكده زبان و ادبیات آكادمی علوم، در سال 1973- 1966 بهعنوان مسئول بخش نسخ خطی دانشگده زبان و ادبیات آكادمی علوم برگزیده میشود. در سال 1967 دیپلم افتخار ویژه از طرف بالاترین مقام آكادمی علوم شوروی سابق به وی اهدا میشود. وی در سال 1969 از موضوعات: تاریخ زبان تركمنی در قرون 11 و12 و چشمههای زبان عربی( مواخذ) بهعنوان تز دكترای خود دفاع میكند. در سال 1970 بااهدا مدال«توانایی در زحمت» كه یكی از مهمترین مدالهای اهدایی در دوران شوروی سابق بود، مورد تقدیر قرار میگیرد. در سال 1972 عنوان نشان« عالم برجسته تركمنستان شوروی در علم و تكنیك» را دریافت میكند. در سال 1976 بهعنوان نماینده شوروی سابق در كنفرانش علمی و بینالمللی هلسینكی شركت میكند. در سال 1978 به عضویت بخش خبرنگاری جمعیت «حمایت از زبان ترك» در تركیه پذیرفته میشود. در سال 1978 به عنوان یك عالم برجسته در كنگره بین المللی در شهر كراكوف لهستان شركت میكند. در سال 1982 به دریافت دیپلم افتخار ویژه تركمنستان شوروی كه بالاترین نشان پرزیدوم این كشور میباشد، نائل میگردد. وی در سال 1984 دیده ازجهان هستی فرو میبندد.
استاد «آلماز یازبردی»، نویسنده و محقق و رئیس كتابخانه بخش آكادمی علمی تركمنستان، درباره زندگی زلیخا باقیوا محمدوا، كتابی نوشته كه این كتاب در سال 1996 توسط «علم نشریاتی» تركمنستان در عشق آباد چاپ و منتشر شده است.
از فرهنگ غنی تورك پاسداری نماییم.
منبع مطلب: ائلمان توران
99