همایش تبیین اندیشه های مختومقلی اگر چه یك همایش صددرصد علمی تمام عیارنبود اما رژه مسئولین درآن بی سابقه بود. وزیر ارشاد، پیام رئیس مجلس؛ نماینده ولی فقیه، استاندار، مدیركل ارشاد صبح درگرگان، معاون فرهنگی وزیر، سفیرتركمنستان غروب یكشنبه درگنبد ودو نماینده مجلس تركمن، معاون سیاسی امنیتی استانداری گلستان ورییس سازمان میراث فرهنگی وگردشگری كشور درصبح جمعه.
پذیرایی عجیب وغریب دریكی از هتل های گرگان، چند ده مهمان خارجی وكلی تعریف وتمجید ازمقام مختومقلی، امسال درحدود ده الی بیست هزار نفر اطراف آرامگاه مختومقلی ونزدیك به آن جمع شده بودند. سالروز تولدش بود وجشن قومی تركمنها. با وجود جمع شدن بسیاری ازمسئولین عالی رتبه كشور درصحرای برهوت واعطای وعده ووعیدها ی عحیب وغریب مثل ثبت آثار ملی شدن آرامگاه نه ساله مختومقلی فراغی توسط مشایی ورییس سازمان میراث فرهنگی وگردشگری وصنایع دستی اما تركمنها ی حاضر خیلی راضی نبودند.

عدم رضایت درشرایطی كه هنوز برای شاعرانی مثل فخرالدین اسعد گرگانی، سحابی استرآبادی دراین استان برنامه بزرگداشت ساده ای هم برگزار نشده است. دوروزقبل ازاین مراسم روز تولد فردوسی پاكزاد بود؛ همان روز روزتولد عمر خیام وسمیناری درنیشابور كه فقط با پیام وزیر ارشاد انجام شد. این عدم رضایت راهمان روز دراواخر اجرای برنامه ازچند جوان دانشجوی تركمن جویا شدیم . زیرتیغ آفتاب ودرمیان جمع. جمعی نه چندان خوشحال متاسفانه عكاسی نبود تا ازیك جوان تركمن كه دركنارمن یك كتی ایستاده بود و ری بند به چشم داشت وكلاه كابو به سر عكس بگیرد كه پس ازجملات آخر پسر دانشجو می گفت: بارك ا.... سعی كردیم كه جملات را تا حد ممكن عینا منتقل كنیم.

مهری حاجی دوجی- دانشجوی ما مایی دانشگاه آزاد گرگان- 23 ساله ساكن مراوه تپه
ازچند سالگی مختومقلی راشناختی ؟
چون اینجا بزرگ شدم ازبدوتولد مختومقلی را می‌شناختم.

ازبدوتولد یعنی چه؟ یعنی ازهمان زمانی كه به دنیا آمدی؟
نه ازحدود 5سالگی.

چطورمختومقلی راشناختی؟
همانطوری كه خانواده ام می شناختند وازاومی گفتند. ازاینكه شاعر و عارف بزرگی است می گفتند. ازطرفی چون آرامگاهش هم به ما نزدیك بود وماهی یكباراینجا می آمدیم شناختی پیدا كرده بودم .

میدانی چرا به مختومقلی عارف می گفتند؟
درباره این موضوع من تحقیق نكرده ام. چون ازدهان بزرگترها شنیدم كه عارف بزرگی است قبول كردم.

چه چیز مختومقلی برایت جالب بود؟
مهمترین موضوع درباره اواینست كه اودرزمان بسیار قدیم با تمام سختیها آمده به این برهوت ودرهمینجا هم فوت كرده. چون درآن موقع با توجه به اطلاعات من كسی اینجا زندگی نمی كرده وهرچند كیلومتر خانواده ای وجود داشته است برای من خیلی جالب بود كه چرا مختومقلی به اینجا آمده و آرامگاهش اینجاست.

آیا تنهایی اش نظرت راجلب كرده بود؟
بله . این موضوع تنهایی اووسختیهایی كه اودرتنهایی كشیده وبا ظلم وستم مبارزه كرده است.

با ظلم وستم چه كسی؟
عدم جواب
ـ تكرارسوال؟
زندگی و دنیا. من درهمین حدازش شناخت دارم.

مختومقلی چقدربرایت اهمیت دارد؟
خیلی. چون خیلی جاها كمكم كرده. تا حال هرچی ازش خواستم بهم داده . جاهایی كه درزندگی به قول معروف كم می آوردم، می آمدم بر سرمزارش وازش می خواستم كمكم كند واون كمك می كرد.

یعنی مراد می داد؟
بله
هیچ یك ازشعرهای مختومقلی را از بر هستی ؟
(نفر دوم مصاحبه به او كمك كرد.)
ترجمه شعردردنیا هیچ ظلمی نباشد
مردم همیشه شاد زندگی كنند
هیشه شاد باشید
این بزرگترین آرزوی من دردنیا ست»
برای من این شعر ازهمه اشعار اوقشنگتراست.

آیا ازمختومقلی شعری به خاطر داری كه احساس كنی آن شعر به موازات عواطف شخصی شماست؟
نه متاسفانه نمی توانم دیوان مختومقلی را بصورت كامل بخوانم
فكرمی كنم آنقدر ازفرهنگ خودمان فاصله گرفته ایم كه خواندن متنهای تركمنی برایمان سخت است.

درحال حاضر شما لباس رسمی (مقنعه ومانتووشلوار) پوشیده اید. چرا لباس تركمنی درمقبره مختومقلی به تن نكرده اید؟
من چون ازطرف دانشگاه آمدم لباس تركمنی نپوشیده ام.

فكرمی كنم دردانشگاه مجازبه پوشیدن لباس تركمنی باشید؟
مجازیم اما پوشیدن لباس تركمنی درمیان 120نفر دانشجوقدری با انگشت نما شدن همراه است وممكن است دراین مورد تذكر دهند اما اگر با خانواده خودم اینجا می آمدم لباس تركمنی می پوشیدم .
سانازسارلی – دانشجوی شیمی دانشگاه آزاد گرگان 19ساله

چه چیز مختومقلی برای شما مهم بود كه اینجا آمدی؟
مختومقلی یكی ازشاعران بزرگ تركمن است ومن باید درسالروزتولد اوبرسرمقبره اش حاضر می شدم. چون خودم تركمن هستم ومختومقلی یكی ازاصیل ترین شاعران تركمن است. ضمنا فكر می كنم این مراسم واین حضور بین ایران وتركمنستان روابط بهتری می تواند ایجاد كند ومن برای تحكیم این روابط اینجا آمد!

آیا احساس می كنی روابط ایران وتركمنستان درشرایط خوبی نیست؟
نه وضعیت خوبی بین دوكشور حكم است اما می تواند بهتر ازاین هم شود

منظورت ازبهتر شدن چیست، فكرمی كنی چه اتفاقی باید بیفته كه این انتظار شما برآورده بشود؟
ما می توانیم تدریس اشعار مختومقلی را درمدارس داشته باشیم. مختومقلی شعرهای زیبایی دارد كه آقای اعظمی راد آنها را دركتابشان ترجمه كرده اند می توانیم ازشعرهای مختومقلی درس بگیریم واشعارش را درمدارس تدریس كنیم .

منظور شما اینست كه اشعار مختومقلی دراستان گلستان یا تركمن صحرا تدریس شود؟
بله. یكی ازكارهای دیگركه می شود انجام داد تدریس زبان تركمنی دركنار زبان فارسی است. درحال حاضر بسیاری ازدانشجویان تركمن نمی توانند كتاب مختومقلی را بخوانند.

فكرمی كنی این كارباید برای تمام استان انجام شود یا فقط برای تركمنها؟
هركسی كه دوست دارد. حتی تركمنهایی هستند كه شاید ازاین كارخوششان نیاید. اما اگرشرایطی برای این امور فراهم شود بهتر است.

آیا دستور زبان تركمنی درحال حاضر به فارسی برگردانده شده است واصلا آیا دراین مورد كتابی وجود دارد كه فقط به خط روسی نباشد؟
من دراین مورداطلاعی ندارم.

چه تعداد ازشعرهای تركمن تاكنون ترجمه شده است؟
دقیقا نمی توانم بگویم اما دوجلد كتاب هست بنام « پرنیان هفت رنگ»
كه تعداد ازشعرهای مختومقلی درآن ترجمه شده است كه به عنوان شروع حركت خوبی است.
(لازم به ذكراست با وجود گذشت چند سال ازاعلام این كار توسط مدیریت قبلی ارشاد گلستان واعلام آمادگی آن برای همكاری دراین زمینه تلاش جدی ای تاكنون دراین باره صورت نگرفته است، وكتاب « پرنیان هفت رنگ» درهمایش اخیر توزیع شده است»

خودشما به عنوان یك جوان تركمن تاكنون چه كوششی دراینباره كرده ای ؟
من درباره شاعران زن تركمن تحقیق وتفحص می كنم.

می توانید تعدادی ازآنها رامعرفی كنید؟
نه نمی توانم بگویم .(باكمی مكث) اوج خاتون و...( نام دیگری دركارنیست)

آیا تعدادآنها مشخص است؟
نه . این سوال به این معنی است كه شاعران فارسی زبان زن ایرانی چند نفرهستند؟

آیا این تعداد بیشتر ازحدی است كه بتوان شمرد؟
بله. خیلی زیاد هستند

این زنان شاعران حرفه ای هستند كه اثریا كتابی ازآنها مانده ویا شاعران فولكلوروترانه سرا ومرثیه سرایان محلی هستند؟
نه. برخی ازآنها آثارمكتوب دارند وشعرها وكتابهایشان بین تركمنها پذیرفته شده است.

آیا این شاعران زن قبل ازمختومقلی هم شعرمی گفتند؟
برخی ازآنها بله ولی شاعران زن جدید بیشتر هستند.

عمده ترین ومشهورترین این شاعران چند نفرهستند؟
پاسخ به این سوال مشكل است چون درمقابل من می توانم بپرسم كه زنان فارسی زبان كه پس ازمختومقلی شعرگفته اند چند نفرهستند؟

درزبان فارسی شاعران زنی مثل پروین اعتصامی، فروغ فرخزاد و...زبانزد خاص وعام هستند. دربین زنان شاعركه می گویید چه تعداد دراین حد هستند. یا افرادی درحد واندازه مختومقلی فراغی؟
درحد مختومقلی نیستند (دراین بین محمد امین قرنجیك، كه مسئول دانشجویان دفتر بود به زبان تركمن با وی به گفتگو پرداخت وقرنجیك درپاسخ به این سوال گفت:
این شاعران زن هیچیك منظومه ای ندارند.)


ندارندیا پیدا نشده است؟
سارلی دراینباره تحقیق نشده شاید من اولین كسی باشم دراینباره تحقیق می كنم. من تابه حال نشنیده ام كه فردی دراین باره پژوهش كرده باشد. اگر به ما اجازه بدهند كه بیشتر ووسیعتر كاركنیم بهتر می شود

منظور ازاجازه دادن چیست؟ كسی یا جایی دركارتحقیق شما مانع ایجاد كرده است؟
نه. من یك دانشجو هستم ودراین كارتجربه ای ندارم. اما اگر شرایطی فراهم شودكه بتوانم ازكشورهای تركیه وتركمنستان دراینجا كمك بگیرم عالی می شود.

شما كتابی دراین رابطه آماده چاپ دارید؟
نه. درحال حاضر در اوایل تحقیق دارم منابع راجمع وجورمی كنم.

مهمترین شعری كه دراین لحظه ازمختومقلی به ذهن شما می رسد چیست؟
بازهم قرنجیك شعری را به زبان تركمن به این خانم گفت واو شعر را به زبان تركمنی خواند.

هیچ شعری ازمختومقلی به ذهنت نمی رسد كه برای خودت مهم باشد؟
من همین قطعه راخیلی دوست دارم چون دركتابهایی كه من آنها راخوانده ام این مهمترین شعر مختومقلی بوده است.

می توانی آنرا به فارسی ترجمه كنید؟
ازجیحون تابه خزر ایل تركمن وسعت دارد درصحرا وبیابنها تركمنها هستند ودوبیت آخر آن را نتوانست ترجمه كند.
حاجی دوجی – دانشجوی تربیت معلم گنبد ـ 19 ساله ـ ساكن روستاهای مراوه تپه

مختومقلی راازچه زمانی شناختی؟
ازسه الی چهارسالگی برسرمرقدش می آمدم . چون منزل مادر ده كیلومتری اینجاست .
درخانواده شما مختومقلی تا چه حد شناخته شده است؟
بسیارزیاد. بخشی ها شعرهای مختومقلی را درمراسم عروسی می خوانند واین نشانه ارادتمندی آنها به اوست .

واقعا مختومقلی رادوست داری؟
شیفته اش هستم.

مختومقلی رابه چه عناوینی می شناسی؟
به غیرازشعراوبرای من یك عارف پیشرفته است. وی آینده را در اشعارش پیش بینی كرده ووقتی شعرمی گفته دراین عالم نبوده و روحش به عالم معنا عروج می كرده است.

آیا شعری ازمختومقلی به یادداری كه آینده را درآن پیش بینی كرده باشد؟
(حضور موثر قرنجیك بازهم حس می شد.)
مثلی است درباره او كه از چیزی درآینده خبر داده كه به وسیله باد روی هوا راه می رود وچراغی هم درآن روشن است وفكر كنم ماشین راگفته باشد. مختومقلی در270 ، 250، دویست وسی الی چهل سال پیش ماشین وموتور را پیش بینی كرده است.

مهمترین داستانی كه ازمختومقلی شنیدی چیست؟
مختومقلی شعری دارد كه درآن می گوید: دوره دوره عاشق هاست . داستانش ازاین قراراست كه وی داشت ازكنار بركه‌ای رد می شدوپسر ٍفقیری كه درآنجا گریه می كرد اورادید وبه دنبالش رفت. آن پسر مشكل عشقی داشت وعاشق دختر پولداری بود كه پدر دختر به آنها اجازه ازدواج نمی داد. پسر ازمختومقلی درخواست می كند كه شعری در وصف عشق بگوید. مختومقلی درآن شعر آن دختر را كه گزل نام داشت به پری تشبیه كرد و درآن شعر خطاب به دختر می گوید كه توقسمت آن پسر فقیری وپسر خوشحال می شود. بعد هم این دختر وپسر با میانجیگری مختومقلی به هم می رسند .

ٍٍٍـ چرا برای تواین شعرمهم است؟ چون یك داستان عشقی دارد؟
خوب عشق درذات هركس هست. اولین باركه این شعر را شنیدم خیلی بر من اثر داشت. بعدها هم كه درعروسی ها آنرا بخشی ها می خواندند بیشتر تحت تاثیر این شعر قرار می گرفتم.

حرف دیگری درباره مختومقلی داری كه برایت مهم باشد؟
امیدوارم كه نسبت به مختومقلی تبعیض روا ندارند. دراطراف مقبره اش امكانات رفاهی وتفریحی ایجاد شود. الان دراین دشت برهوت فقط چهارتا ستون بلند كرده اند. دراینجا نه مكان خواب هست نه مكان تفریحی. چند سال پیش از طرح باغداری دراینجا صحبت كردند كه از آن خبری نشد . مردم همه اش اینجا خاك می خورند. اینجا همه اش توفان می شود.

چرا وقتی كه دولت به این كارتوجهی نمی كند خود تركمنها هم آستین بالا نمی زنند ودست به كارنمی شوند؟
تركمنها كشاورز هستند. سه الی چهار سال اخیر خشكسالی وقحطی بوده است. بیچاره ها جواب وامهاشان را نمی توانند بدهند، چه برسد به كمك به این مكان.

آیا دربین تركمنها سرمایه دار برای سرمایه گذاری دراین امر وجود ندارد یا برای دولت تركمنستان این امكان وجود ندارد ؟
خوب تركمنها دركارهای دیگر سرمایه گذاری می كنند، چرا دولت دراینجا سرمایه گذاری نكند؟

خود توبه عنوان دانشجو تاكنون برای اینجا چه كرده ای؟
جمعی ازما نامه هایی به دیوان عالی داده ایم كه جوابش آمده ولی كاری صورت نگرفته است.

ازاین همایش راضی بودی ؟
نه. هیچ نظمی دراین برنامه نبود. این همه ازمسئولان آمدند اما مردم مسئولان را نمی بینند . دور آنها حلقه زده اند باید صحنه ای درست كنند كه بلندتر باشد. برنامه ریزی وجود ندارد.
برنامه هایشان را درگرگان وگنبد اجرا كردند واصل موضوع كه مقبره مختومقلی است رارها نمودند. برای چه درتالار گنبد برنامه برگزار می كنند ؟
دراینجا مردم بسیاری آمده اند اما كسی به آنها بها نمی دهد. به امید روزی كه اسم مختومقلی دركتابهای تاریخ ادبیات فارسی ایران چاپ شود. مختومقلی شاعر ایرانی است. تركمن كه چه عرض كنم. ایرانی است.ٍ

نیما حاجی قاسمی

منبع : روزنامه گلشن مهر ( چاپ چهارشنبه 9 خرداد 1386)

آیا  آقای  حاج قاسمی، مطالبی را كه راجع به فخرالدین اسعد گرگانی تو مدرسه خوانده ویاد گرفته از ایشان بگیرند.(چون ما تركمنها در مدرسه هیچ چیز راجع به مختومقلی نمی خوانیم)و آنگاه اگر راجع به فخرالدین اسعد گرگانی از ایشان سوال می شد غیر از اینكه بگویند فخرالدین اسعد گرگانی یك سالن تئاتر تو گرگان روبروی لشكر میباشد. جواب دیگری داشت.همین حالاهم خود ایشان در گرگان می توانند بروند بپرسند چند بیت كه سهل،اصلا مضمون كتاب ویس و رامین  چی بوده است.اینراهم نمی خواهد بپرسند.فقط بپرسند ویس و رامین نوشته چه كسی است.تا ببینیم ما تركمنها عشقمون به مختومقلی الكی هست یا شما عشق نداشته تان به امثال فخرالدین اسعد.

.....................................................................................................

آقای پیخی:من به جای سرزنش ان روزنامه را تحسین میكنم كه با مصاحبه ای كه انجام داد تیرش را به هدف زد و به نكته ای كه ضعف ما تركمن هاست اشاره كرد (كه واقعیت است) ، دیدیم كسانی كه مصاحبه كردند هیچ گونه شناختی از فراغی نداشتند كه اغلب شان نیز قشر تحصیل كرده و دانشجو بودند و اكثریت انها برای شركت در جشن و خوش گذرانی و اینكه فراغی از ماست(تعصب خشك) حضور پیدا  كرده اند. در این بین من تعجبم از خانم  سارلی است كه نتوانستند پاسخی قاطع به مصاحبه دهند زیرا ایشان به همراه خانواده ی خویش به نوعی مدعی فرهنگ تركمن هستند و نشر یه ی فراغی را منتشر می كنند

حال سوالم این است كه شركت كنندگان در ان مراسم با چه هدفی دران شركت می كنند و یا اصلا شركت در ان مراسم درست است ، دلیلش ان است كه انجا مزار فراغی است و اتفاقاتی در انجا می افتد كه شما بهتر از من می دانید.

ایا برگزار كنندگان مراسم برنامه ی خاصی برای برای اشنایی جوانان با فراغی دارند كه مطمئنم ندارند

چون در این بین بیشتر مسایل سیاسی و سایر مسایل مطرح است تا فرهنگ و شناخت فراغی

با اینكه هزاران مقاله و كتاب درباره  فراغی نوشته شده اما اینها هیچ موقع برای ما افتخار و سر بلندی نخواهند اورد  تا موقعی كه ما از اینها استفاده كنیم و ان را گسترش دهیم . در پایان  باز هم تاكید میكنم با این گونه مراسم ها و جشن ها جامعه ی تركمن هیچ گونه شناختی نسبت به فراغی بدست نخواهند اورد

.....................................................................................

آقای تموم شد:من فکر میکنم در کتاب های مدرسه همچون آشنایی با فردوسی یا حافظ و سعدی میتوان با فراغی و سایر مشاهیر ترکمن نیز آشنا شد.

یادم است کلاس پنجم که بودم معلم درس فارسی ما مجبور میکرد که حداقل یک شعر از این شعرای فارسی را از حفظ بخوانیم وگرنه نمره بی نمره!