از آنجائیکه بخش عمده ای از ترکمنان (آن گروه از طوایفی که جزو پتانسیال حکومت مرکزی  ترکمنان ایران بودند. ترکمنان حکّام ایران از قبیل غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، آتابکان اقصاء نقاط دنیا و حکومتهای قره قویونلوی و آق قویونلوی تا اواخر قاجاریان ) در ادواری از تاریخ که در آسیای مرکزی سکونت داشته اند، در یک شرایط کوچ رو یعنی چهارواداری بسر برده اند، این شکل از معیشت تأثیر خودرا روی هنر موسیقی آنها نیز برجای گذاشته است.

هنر موسیقی در میان این خلق در نتیجه پروسه تکامل خود متناسب با اینگونه از شرایط معیشت کامل میگردد. اینچنین شکل از روند معیشت اجتماعی را ساز نی هفت بند که مختص شرایط زندگی چوپانی، اختصاص یافتن دوتار در داربست چهارتارم آلاچئق با آن نوای ضعیف تارهای آن گواه بر این عقیده میباشد. در آن گروه از ترکمنهائیکه در یک مکان سکونت داشتند و از تمدّن شهری برخوردار بودند، اشکال مختلف آلات موسیقی از قبیل رباب، دف، چنگ، قره نی، سورنا ( زرنای"زورنی")، نی و ناغارا (نانّگارا یا لانّگرا) مورد استفاده قرار میگرفته است و در بستر موسیقی مقامی – اوزانی روند رشد خودرا در دیگر نقاط جغرافیائی امپراتوری دول ترکمن و تلفیق با فرهنگهای غیر ترک اشکال نوینی را می یابد که ما امروز شاهد آن در فرهنگهای غیر ترکمنی هستیم. چنانچه در دوره حکمرانی سلطان اوزین حسن آق قویونلوی در برخوردها و جنگهائیکه با لشکریان حریفان اتفاق می افتاد، در بین دسته های سربازان گروهی نقره زن بودند. دریکی از این جنگها، سلطان اوزین حسن پادشاه مقتدر ایران لشکریان خودرا بین فرزندان خود فوج-فوج تقسیم میکرده است. اگر در بین آنها صدای نقره هرکدام روبه ضعیف شدن میرفت، به مفهوم عقب نشینی لشکریان فوج مزبور را میرساند. چنانکه در جنگ با یکی از دشمنان خود، صدای نقره فرزند برومند سلطان اوزین حسن بنام یعقوب چنان شدید می آمده که خبر از پیروزی قریب الوقوع آن را میرسانده است. { والتر هینتس،.....}

بسته به شرایط محیط زندگی مردم گونه ای از آداب و رسوم موسیقی که مختص معرکه های وسیعتری می باشد، در بین ترکمنها مرسوم بوده است. در چنین شرایطی رقصهای ملّی ای چون رقص خنجر، کوشت دپدی، اوچ دپدی و شامان بجای آورده میشده است. با اینگونه از آداب هنری حتّی بیماران روحی و روانی مورد معالجه قرار گرفته و روان درمانی میشده اند. این روش بعدها در شکلهای رقص خنجر و ذیکیر( ذکر) با فرهنگ اسلامی عجین گشته و حتِّی در مواردی شکل اسلامی بخود گرفته است.

همچنانکه موسیقی تبیین کننده روح و روان این خلق را تشکیل میدهد، در عین حال طبیعت یعنی " یورد ترکمن" را که سرزمین آباء و اجدادی خود میباشد، به تصویر میکشاند. در چنین حالتی در ذهن ما آن گستردگی صحراهای وسیع ترکمن را در آواز نی و یا اینکه منظره باصفای داخل آلاچئقهای ترکمن را در نوای دوتار احساس میکنیم. جائیکه جمع کثیری را در یک هوای آزاد صحرا در خود جای میدهد، طبق عادت آواز نی عبارت میشود از دوتا بخشی مقابل هم که جهت جلب هواس جمعی از حضّار صدای آواز نی را تا حدّالامکان بالا میرسانند. امّا اگر در مورد ویژگی دوتار خواسته باشیم چیزی بیان شود، در آن صورت، دوتار آن غنای بخصوصی را که در شکل باطنی و خودمانی در خود جمع کرده است، بیانگر سطح زندگی آلاچئق ترکمنی را با تمام ویژگیهای خانوادگی خود مانند اعتقاد به حفظ آنها در مقابل قهر طبیعت مثل برف و طوفان که بطور همآهنگ از دیگر آلات موسیقی متفاوت میگردد، وجود دارد.

پروفسور و. م. بلیایف نیز در بیان ویژگیهای دوتار در آثار خود بدان اشاره میکند. او چنین میگوید: " تمامی علائم فرهنگی زیست این مردم که در پی دامهای خود بطور پراکنده معیشت میکنند، در موسیقی مردمی آن تجسّم شده است." در بین مردمیکه در یک چنین شرایط طایفه-تیره ای بطور پراکنده زندگی میکنند، مسلّماً سبکهای هنری بخشیگری نیز بطور متفاوت رشد کرده است. به عبارت دیگر بدلیل عدم وجود وسائل ارتباط جمعی و قلّت رفت و آمدها در بین طایفه ها و تیره های ترکمن که در مسافتهای دور از همدیگر مسکن داشته اند، در بین هر کدام از آنها روش دوتار نوازی در مسیر تکامل پویای هنر موسیقی بطور مستقلّ از همدیگر ویژگیها و اصولهای مخصوص به خود را کسب کرده است. همانطوریکه هر کدام از طایفه ها برای خودشان لهجه های ویژه ای دارند، در دوتارنوازی و اجرای آواز هم در هر یک از آنها اصول و روشهای ویژه خودشان را دارا می باشند. به این پدیده " سبکهای بخشیگری" گفته اند.

در اعصار گذشته مثلاً تا قبل از 90-100 سال قبل که مهمترین وسائل ترابری اسب و شتر یا حداقلّ الاغ بوده است، هنگامیکه بخشی یا نوازنده ای غریب از راههای دور بطور اتفّاقی بهم میرسیدند، آنها از همدیگر با این سؤال : "شما نماینده کدام سبک موسیقی هستید؟" یا اینکه "نام خلیفه یا بخشی استاد تان چیست؟"، "او در خدمت کدام سبک موسیقی است؟". ... جهت آشنایی و باز کردن سر صحبت  این سؤالات را از همدیگر میکرده اند.  

در رابطه با دوتار روایت دیگر نیز از فارابی نقل میشود که " ... فارابی روزی در یکی از مجالس خلیفه بغداد با نوعی از آلت موسیقی که آنرا از روی دوتار ابداع کرده بود حضور می یابد و با آن مقامی از مقامات ترکمنی را می نوازد که همه مدعوینی که در مجلس حضور داشتند بخواب فرو میروند. فارابی دوتار را به دو نوع تقسیم بندی میکند که یکی دوتار خراسان نام دارد که همان دوتارهای کنونی ترکمنی است و دیگری دوتار بغداد می باشد که آنرا بدست خود در بغداد ابداع کرده است. ...

dootar.blogfa.com