در قدیم ، در گوشه و كنار شهرهای ایران و در سر راه ها و منزلگاه های میان شهری ، قهوه خانه های قدیم درون شهری بهترین و جذاب ترین اماكن عمومی شهرها برای گذراندن اوقات فراغت بودند . قهوه خانه های سر راهی یا میان جاده ای كه به آنها چایخانه هم می گفتند ، بیشترشان سرپناه هایی برای استراحت و رفع خستگی مسافران خسته و مانده بین راهی بود .

     نخستین قهوه خانه در ایران در دوره صفویان و به احتمال زیاد در زمان سلطنت شاه طهماسب ( ۹۸۴-۹۳۰ هجری قمری ) در شهر قزوین پدید آمد و بعد در زمان شاه عباس اول    (۹۹۶ هجری قمری ) در شهر اصفهان توسعه یافت . قهوه خانه در آغاز ، همان گونه كه از نامش پیداست ، جای قهوه نوشی بود . با آمدن چای به ایران و كشت این گیاه در بعضی از مناطق شمالی ایران و ذائقه پذیر شدن طعم چای دم كردن در میان مردم ، كم كم چای جای قهوه را در قهوه خانه گرفت . از نیمه دوم قرن سیزدهم هجری ، چای نوشی در قهوه خانه ها معمول شد . لیكن نام قهوه خانه همچنان بر آنها باقی ماند . پس از پا گرفتن قهوه خانه های عمومی در شهرهای ایران ، در دربار پادشاهان صفوی ، آبدارخانه هایی بود كه در آنها قهوه می ریختند و به درباریان و مهمانان آن می نوشانیدند . همراه با رسم قهوه پزی در دربار صفوی ، شغل قهوه چی گری نیز پدید آمد و از مناصب مهم درباری شد . قهوه چیان را از لحاظ نوع قهوه خانه ای كه می گرداندند و چگونگی كار و وظیفه شان می توان به چهار دسته تقسیم كرد.

     ۱. قهوه چیان شهرها كه در هر محله و كوچه و گذر یا در هر بازار و بازارچه و سرایی قهوه خانه ای داشتند . هر یك از حمام های عمومی معتبر شهرها نیز قهوه خانه یا آبدارخانه ای داشت كه آن را یك قهوه چی یا قلیاندار یا غلام قهوه چی می گرداند .

     ۲. قهوه چیان قهوه خانه های خصوصی . در دوره صفوی در دربار پادشاهان كسانی به نام « قهوه چی باشی » آبدار خانه دربار را می گرداندند.

     ۳. قهوه چیان قهوه خانه های موقت به هنگام عزاداری و روضه خوانی های بزرگ ، همچنین در مجالس عروسی و مهمانی های بزرگ بر پا می شد . این قهوه خانه ها در خانه ها و تكیه ها و مساجد دایر بود .

     ۴. قهوه چیان دوره گرد یا سیار ، بساطی جمع و جور داشتند .  آنان قهوه یا چای را به كوچه و بازار می بردند .

     فضاهای ساختمان قهوه خانه با مجموعه ای از پرده و تابلوی نقاشی ، شمایل حضرت علی علیه السلام ، عكس های پهلوانان ، اسباب و اشیای قدیمی و زینتی ، اسباب و اشیای مذهبی و گل و گلدان آرایش شده است . لباس كارنان قهوه خانه ، از قهوه چی و بساط دار و جارچی گرفته تا چای بده و دیزی پز و استكان جمع كن ، لباسی است همشكل و طرح لباس ها از شكل لباس های رایج مردم و قهوه چیان در اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی برگرفته شده است .