بسم الله الرحمن الرحیم

قل لا اسئلكم علیه اجرآ الا المودة فى القربى شورى 23

ای پیامبر به مردم بگو كه من دربرابر گفته هاى خود جز دوستى در میان خویشاوندان ،اجر و پاداشى نمیخواهم .

اكثر تفاسیر شیعه ازآن جمله مجمع البیان وحتى برخى از مفسرین اهل سنت نیز از جمله قاضى بیضاوی درتفسیر این ایه اشتباه كرده وگفته اند كه حضرت پیامبر ص باذكر(الاالمودة فى القربى) دوست داشتن اقربای خود وسایر خویشاوندان راكه عبارت ازآئمه ع است به مردم توصیه كرده است واینك مجملا به سه وجه مختلفى كه هردو تفسیر مذكور در این ایه ذكر كرده اند اشاره میكنیم .

1_قول اول این است كه :ازشما اجری نیخواهم مگراینكه مرا به جهت قرابتى كه میان من وشما است دوست بدارید .

2_قول دوم این است كه : من از شما غیر ازاینكه تقرب به خدا را دوست دارید اجری نمی خواهم .

3_قول سوم این استكه:من از شما اجرى نمیخواهم مگراینكه به خویشاوندان من محبت كنید .

ولی میگوییم هیچ یك از وجوه فوق صحیح نیست بدلایل زیر :

1_قول اول (مرا به جهت قرابتى كه میان من وشما است دوست بدارید .

2_قول دوم (تقرب به خدا را دوست دارید )نیز اشتبا است .

اولا _اگرچه دوست داشتن تقرب به خدا ازلحاز مطلب ومرام قران ،بى اشكال است ولى این معنى را ازعیارت (الا المودة فى القربى ) در اوردن خیلى بعیداست زیرا تقرب مطلق را با لفظ (قربى) بیان نمیكنند بلكه قربى )ان نوع تقرب را گویند كه در خویشاوندى موجود است ولغت نیز این معنى را تصریح میكند :

القربى:القرب فى الرحم:

ثانیآ_بر فرض اینكه لفظ (قربى)تقرب متلق باشد در این صورت لازم بوده مثلا (إلاالقربى) یعنى (مگر اینكه تقرب جویید) گفته شود ولفظ (مودت)اینجا موردى ندارد وبافصاحت مطابق نیست (حشو زاید است).

3_اما قول سوم من (از شما اجرى نمیخواهم مگراینكه به خویشاوندان مرا دوست بدارید) .نیز ازچند لحاظ قابل قبول نیست .

اولا_باید دانست كه لفظ القربى عام بوده وبه معناى مطلق خویشاوندى، است وهر گزنمیشود لفظ مطلق را معناى مقید داد یعنى (القربى)به معنى خویشاوندىمن)نیست زیرا در اخرش یاء متكلم وحده وجود ندارد  وا گر راجع به شخص پیامبر ص میبود لازم می آمد كه مثلا بگوید (الا المودة فى قربای : ولا اقل مى بایست برای خاص بودن ان،قرینه دركلام باشد درصورتیكه چنین قرینه درخود ایه ویاایات قبلى وبعدى وجود ندارد.

ثانیآ_ این معنى كه بیامبر بگوید من از شما مزدى نمیخواهم ولى توقع دارم كه خویشاوندان مرا دوست دارید ،غیر متین است .

ثالثآ_ اگر فرض كنیم كه منظور حضرت ازبیان (الا الموددة فى القربى)این بوده است كه خویشاوندان مرا دوست دارید ،در این صورت این درخواست  ،خودش یكنوع توقع اجر وپاداشى است . 

شاید تصور شود كه این درخواست  پیامبر ،اجرى درمقابل رسالت خود نیست ویك نوع توصیه عادى است كه مردم نسبت به یكدیگرمیكنند .

برای رفع این توهم میگوییم اگر موضوع به این سادگى بود بیان آن در كتاب اسمانى موردى نداشت واگر برفرض،این درخواست بیامبر را امر لزومى ووجوبى بدانیم بدین معنى كه براى ما لازم است در مقابل تبلیغ بیامبر خویشاوندان اورا دوست بداریم این یك اجر مسلم ومعلومى خواهد بود كه در مقابل تبلیغات خواسته شده است وبا عبارت(قل لااسئلكم علیه اجرآ ) متناقص است .

رابعآ _ در جواب كسانیكه میگویند منظور بیامبر از این سفارش این بوده است كه حضرت على ع بایازده فرزندش به امامت منصوب كند ،میگوییم گر چه میتوان گفت این سفارش درخواست اجر و وپاداشى نیست ولى همچنانكه دربند اول (همین قول سوم) ذكر شد لفظ (القربى)عام است وهر گز ما نمیتوانیم بدون قرینه ،ایه عام یا مطلق را خاص بگیریم وهمینطور حق نداریم ایه خاص یا مقید را بدون قرینه عام یا مطلق معنى دهیم .

خامسآ _باید توجه كرد كه این سوره (شورى )مكی است یعنى قبل از هجرت نازل شده خضرت بیامبر در ان وقت طرفدارى بیشترى نداشت وجز عده خیلى كم ایمان نیاورده بودند،حتى بیامر را توهین واذیت میكردند ،لذا بعید است درحالیكه خود بیامبر را انكار میكردند وقبول نمینمودند بگوید ،اقرباى مرا دوست دارید وبه انان احترام بگذارید  ،واین قضیه بدان ماند كه در جایكه به شخص محترم ارزش قائل نیستند ومقامش رانادیده میگیرند ،مثلآ فرزند خودرا به مردم بسپارد تا احترامش كنند .

 اینك حل ایه _بادلایل فوق هچ یك ازاقوال سه گانه اى مذكور در تفسیر عبارت(الا المودة فی القربى )نمى تواند صحیح باشد و با مقایسه ایه اى مورد بحث با ایات كه در این مضمون در قران كریم ذكر شده به این نكته پی میبریم كه فقط در همین ایه پس از بیان (لا اسئلكم علیه اجرا)جمله (الا المودة فى القربى )بیان شده واغلب در این گونه مواردپس از بیان (لا اسئلكم علیه اجرا) یا از قران دفاع میكند ویا صحبت   ازهدایت وارشاد مردم است وجملااتی نظیر (ان هو الا ذكر للعلمین )یوسف 104(این قران جز یاد آوری برای عالمیان چیزی دیگرى نیست )موجود است ویا در سوره فرقان ایه 57 میفرماید (قل لاآسئلكم علیه من أجر إلا من شاء ان یتخذ الى ربه سبیللآ) أی بیامبر به مردم بگو كه من به رسالت خویش وبه ابلااغ احكام الهى ازشما مزدى نمیخواهم مگر اینكه میخواهم كسى به بروردگارش راهى یابد .یعنى نظر من جز اینكه مردم إسلام آورند وسعادتمند شوندچیزى دیگرى نیست .

با توجه به این دو ایه ومقایسه اى انها با ایه مورد بحث معلوم خواهد شد كه جملات (ان هو إلا ذكر للعالمین )و (إلا من شاء ان یتخذ الى ربه سبیلا ) وإلا المودة فی القربى ) بیك  معنى است ..یعنى در جمله اولى بعد از اینكه میگوید من ازشما توقع اجر ویاداشى ندارم میفرماید غرض من این است كه شما بوسیله این قرآن كریم هدایت یابید

و در جمله دومى میفرماید منظور من این است كه شما براه پروردگار بیایید وبلآخره در ایه مورد بحث میفرماید :من شما را به طر حقیفت دعوت میكنم واز شما یاداشى نمى خواهم وهدف من ایجاد إتحاد ویگاگى وبوجود اوردن حسن معاشرت در میان افراد بشر میباشد .

البته این هدف،در نتیجه اى تعالیم عالی قران كریم حاصل شد وعرب های ستیزه جو كه بر اثر اب خوردن شترى از اب خوردن شتران قوم دیگر سالها قتل ونزاع در میان یكدیگر بر پا میكردند كاملآ با یكدیگر متحد وبرادر شدند و همینطور اختلافاتى كه در نتیجه پیروی از هواى نفس ،میان خویشاوندان موجود بود،تبدیل به محبت ومعاشرت نیكوگردید .

نتیجه_ در ایه اى مورد بحث (قل لااسئلكم علیه اجرآإلاالمودة فى القربى ) هچ قرینه اى به اینكه منظور از (مودت در قربى) دوست داشتن اقوام خود بیامبر باشد موجود نیست ومسلمآ این عبارت كلام عام است ومنظور این است كه أی مردم من به این رسالت خود از شما اجر و پاداشى نمیخواهم ومنظور من این است كه به وسیله اى این قرآن كریم كینه ها و عداوت ها را از میان شما برداشته واتحاد و یگانگى درمیان قبایل وافراد بشر ایجاد كنم .

تفسیرللآیات المشكله من القران الكریم.

تالیف : علامه یوسف شعار تبریزى.

ص.341/342/343/344