به بهانه ی انتشار مجموعه شعر تاتی اثر رضا موزونی

احیای شعر كودك كردی كرماشانی

جلیل آهنگرنژاد 

شعر كُردی كرمانشاهی در این سالها نفس هایی تازه می كشد. نفس هایی كه طعم ماندگاری دارد. این را آثار تولید شده در پهنه ی این گویش به ناظران و عامه ی مخاطبان می گویند. یكی از بخش های مهم این پروسه مانا، شعر كودك و نوجوان است. گوهر گمشده ای كه به راستی برای نهال های بارور گویشوران كرمانشاهی بسیار ضروری می نماید.

شاید از روزگاران پیش توجه به شعر كودك در پهنه ی ایران زمین – آنهم به گونه ای جدی و رسمی- امری غیر قابل قبول و باور بود. تاریخ ادبیات فارسی گواه صادقی بر این امر است. گاهی شاعران نام آور عرصه ی شعر فارسی از سر تفنن ابیاتی در این حوزه سروده اند و گاه ناخواسته یا به عمد از زبان كودك و نوجوان بهره گرفته اند تا عمیق ترین اعتراضات اجتماعی خویش را به گوش مخاطب برسانند.

 عبید زاكانی با منظومه ی مشهور موش و گربه اش نقطه ی عطفی بر این نگرش است. قرنها طول كشید كه پس از وی پروسه ای به نام ادبیات كودك و نوجوان در ایران قیافه ای جدی به خود گرفت و به عنوان نهالی بارور بعدها به درختی سایه گستر مبدل گشت.

 این اتفاق در حوزه ی ادبیات كُردی كرمانشاهی نیز به شكلی محدود وكم رنگتر از زبان فارسی افتاد. اگر چه در سایر شاخه های ادبیات كُردی از جمله سورانی، این اتفاق عمر بیشتری دارد و اولین آثار ادبیات كودك و نوجوان در شاخه های دیگر زبان كُردی دارای قدمتی بیش از یكصد وهفتاد ساله اند و ازنمونه ی آن می توان به آثار صدیق خالد، هروری و دیگران اشاره داشت. امادر حوزه ی ادبیات  بومی كرمانشاه آنچه كه به شكل رسمی نشان ازشعر كودك و نوجوان می دهد و به عنوان اولین های شعر در این بخش محسوب می شود، آثار كوتاه فولكلوری است كه در این روزگار نیز در اذهان دوستداران فرهنگ حك شده است. شاعران كمتری به این حوزه توجه داشته اند و در كل تعدادشان به شمار انگشتان دست نمی رسد.

در این میان رسمی ترین كارهایی كه مخاطبان كودك و نوجوان با آنها انس و الفتی عمیق یافته اند، به راستی كه آثار رضا موزونی است.

موزونی شاعری صمیمی، توانا و آشنا به نگاه و زبان كودكان است. او سالهاست كه در كسوت مربی و مدیر حوزه ی فرهنگی كودك و نوجوان در استان كرمانشاه به فعالیت مشغول است و با تالیف كتابهایی متعدد در این عرصه - چه به زبان فارسی و چه به زبان كُردی- خود را عمیقاً به این وادی وفادار نشان داده است.

سال 81 شمسی دوستداران شعر كُردی تولد اولین كتاب رضا موزونی با نام" یه شو اگر بچیدن" " به همدیگر شاد باش گفتند. كتابی كه در آن زلالی، صمیمیت و هنرمندی كسی را می دیدند كه با واژه هایی بكر، شط زلال شخصیت، نگاه و آرزوهایش را در نمایشگاه كلماتی ساده به همگان می نمایاند.     

در این كتاب چند اثر زیبا آمده بود كه در حال و هوای شعر كودك و نوجوان تعریف می شد. شعرهایی كه به سرعت با مخاطبان تشنه ی شعر كُردی دست دوستی داد و از آن زمان تا كنون هنوز بسیارند كسانی كه همان آثار را به بایگانی ذهنشان سپرده اند و با تكرار آنها خاطرات روزگار كودكی را مزمزه می كنند.

شعرهایی كه در آنها حضور كلماتی همچون: ملیوچگ، ویلكان، ماله كین، آسمان، موریژ، واران، كپو و ... با نگاهی زلال و تصاویری امروزین تداعی گر بسیاری از شیرینی های سالهای كودكی بوده اند.

اگر چه آن شعرها در بعضی لحظات میان شعر كودك و بزرگ سال مانده بودند اما به عنوان اولین سندهای رسمی شعر كُردی كرماشان به حساب می آمدند . وقتی این حرف رنگی مقبول تر به خود می گیرد كه در ادامه ی كارهای منتشر شده ی موزونی با دو اثر ماندگار دیگر به نامهای میمگه جارو برقی و تاتی روبرو شویم.

 شك نداریم كه میمگه جارو برقی یكی از ماندگارترین آثار ادبیات كودك در حوزه ی كردی كرماشانی به حساب می آید. این را شعرهای ماندگار آن دفتر به ناظران حوزه ی شعر كردی می گویند. موزونی در دفتر شعر جارو برقی با تكنیك های شعر كودك آشنایی تامی دارد و در قیاس با آثار قبلی او گامهایی موفق برداشته است.

جدا از رضا موزونی كسانی دیگر نیز در این حوزه طبع آزمایی كرده اند كه می توان به محمد حسنی نیا ،‌كیومرث بلده و... اشاره داشت

تازه ترین اثر این شاعر، تاتی است. تاتی دومین مجموعه شعر مستقل موزونی برای كودكان و چهارمین كتاب اوست كه به مخاطبان و دوستداران ادبیات این سامان هدیه شده است. این مجموعه شامل یازده شعر برای كودكان است كه به زبان صمیمی و ساده ای همراه با تصاویر شاد كه هر كدام به نحوی با لعابی از فرهنگ بومی آمیخته و ارائه شده اند.

برای آشنایی هر چه بیشتر مخاطبان و روان خوانی آن ترجمه فارسی شعرها هم روبروی آن آمده است. در این مجموعه نیز عناصری همچون ملیوچگ، تاتی و چند جاندار دیگر با لباس شعر به تصویر كشیده شده است. از تصاویر و مضامین این دفتر می توان به این نكته پی برد كه مخاطب آن گروه سنی خاصی است، گروهی كه به گونه ای بایستی با جانداران آشنا و ناآشنا ارتباطی حسی بگیرند. ارتباطی كه از یك معرفی ساده بیشتر است