آبهای خروشان سد سیوند ، تنگه بلاغی را می بلعد :

هنوز در پاسارگاد جای چرخ‌های ارابه شاهی دیدنی است.

تهران _ میراث خبر

گروه استان‌ها، پروین صیدی: اگر گذرت به تنگه بلاغی در پاسارگاد افتاد، هنوز هم می‌توانی پس از گذشت 2500 سال جای چرخ‌های ارابه شاهی را كه بر دل این جاده به یادگار مانده، ببینی.

جاده‌ای كه به فرمان داریوش بزرگ هخامنشی ساخت آن از سارد (پایتخت لیدی) آغاز شد و پس از اینكه پاسارگاد را به تخت جمشید متصل كرد به شوش پایتخت هخامنشیان كشده شد و از همان زمان به نام راه شاهی معروف شد.

داریوش شاه بارها و بارها برای اداره امور كشوری و … برگزاری جشن‌های بهاره در تخت جمشید با ارابه مخصوص خود از این جاده گذر كرد.

این جاده كه قرن‌هاست در زیر خروارها خاك مدفون شده به تازگی سر از غبار زمان برآورده كه با ما از رازها گوید.

از خاطره‌ها، از پیروزی‌ها، از عبور پر از جلال و شكوه داریوش و خشایارشا و اردشیر و دیگر شاهان هخامنشی در طول 220 سال سلطنت، از جشن‌ها و … ناگهان از سایه وحشت‌انگیز جنگ، از تعقیب داریوش سوم به وسیله اسكندر مقدونی كه از همین راه داریوش می‌گریزد و پس از سه روز «بسوس» (قاتل داریوش) باز از همین راه سر داریوش سوم هخامنشی را می‌آورد و بر دامن اسكندر می‌افكند و پس از آن آتش و خون.

آرامشی 250 سال بر این سرزمین حاكم بود دستخوش طوفان حوادث شده و همه چیز برباد می‌رود. مجموعه كاخ‌های ساخته شده بر روی صفه تخت جمشید بوسیله اسكندر به آتش كشیده می‌شود و اسكندر و سربازانش باز از همین راه به طرف شوش حركت كرده و آنجا را نیز ویران می‌كنند.

این راه تمامی این رازها را در دل خود نگاه داشته كه اكنون همه را فاش كند اما هنوز سر از خاك برنیاورده، این بار ناچار است برای همیشه به زیر آب رفته و غرق شود، برای همیشه خاموش بماند...در دل سرد سد سیوند!

كشف شواهد سفالگری از 7500 سال پیش _ یك محوطه باستانی 7000 ساله _ تدفین اموات مربوط به 6000 سال پیش _ آثاری از بقایای دوران ایلامی _ بقایای معماری یك روستای هخامنشی با دیوارهای دفاعی ولوله‌های سفالی دفع فاضلاب _ یك گورستان كلان سنگی ساسانی _ دو اسكلت دفن شده به همراه اشیاء در گور _ حوض ساخته شده از لاشه سنگ با اندود گچ _ كارگاه تولید شراب _ خمره ذخیره آذوقه (بزرگ‌ترین ظرف باستانی ایران با 120 كیلوگرم وزن) و …

همه اینها پس از چندین قرن سكوت و خاموشی اراده كرده‌اند كه با ما سخن گویند و از فرهنگ و هنر و آداب و رسوم و اعتقادات خود كه به نوعی اجداد ما هستند، پرده بردارند اما محكومند به فنا، فنا در دل سد سیوند!

این كشفیات تنها بخشی از آثار ارزشمندی است كه از دل منطقه بلاغی بیرون كشیده شده، شاید با بررسی‌های باستان‌شناسی بیشتر در این مكان هزاران اثر و شاهد زنده از دنیای گذشتگان و نیاكان ما سر از خاك برآورند و بخواهند مایه شگفتی و یا عبرت ما شوند!

اما سد سیوند همه و همه را با بیرحمی به كام خود می‌كشد.

به راستی این سد از كجا پیدا شده و از جان این محوطه كهن چه می خواهد؟

«جامعی»، مدیر پروژه احداث سد سیوند می‌گوید: «در سال 1371 هنگامی كه قصد داشتیم احداث سد را آغاز كنیم طی نامه‌ای، از سازمان میراث فرهنگی استان فارس استعلام كرده و خواستار بررسی منطقه از نظر فرهنگی شدیم اما از جانب سازمان میراث فرهنگی هیچ گونه اقدامی صورت نگرفت بنابراین ما كار احداث سد را آغاز كردیم.»

اگر آن زمان سازمان میراث فرهنگی فارس از اهمیت منطقه مطلع بود و با ساختن سد در این ناحیه مخالفت می‌كرد، با توجه به اینكه در منطقه بلاغی یك یا دو محل دیگر نیز برای سدسازی مناسب شناخته شده، تغییر محل ساخت سد امكان‌پذیر بود و اكنون پیشینه و هویت ما به زیر آب نمی‌رفت.

طی چند سال گذشته در كشورهای باستانی جهان برخی از سدها در كنار رودخانه‌ها و محوطه‌های باستانی به منظور توسعه اقتصادی و عمرانی و تامین آب ساخته شده‌اند. اما این سدها موجب به خطر افتادن بسیاری از محوطه‌های باستانی جهان شده است.

كارشناسان جهان با توجه به اهمیت طرح‌های عمرانی و اقتصادی، نجات‌بخشی محوطه‌های تاریخی را آغاز كرده‌اند كه از آن جمله می‌توان به سد «اسوان» در مصر اشاره كرد. كشور مصر برای ادامه روند توسعه اقتصادی و عمرانی كشور خود، كمیته‌ای جهانی را به رهبری یونسكو تشكیل داد و طی چند سال عملیات گسترده معابد نوبی را از خطر غرق شدن نجات داد.

به اعتقاد كار شناسان می توان چند اثر شاخص تنگه بلاغی را كه از غنای فرهنگی بیشتری برخوردارند ایزوله كرد. به این صورت كه با عایق بندی و ایزوگام این آثار، مانع غرق شدن آنها و یا ورود آب به محوطه ایزوله شده شد و این آثار برای مراجعان و علاقه‌مندان قابل بازدید نیز می‌باشد.

گاهی اوقات حتی می‌توان بقایای یك معماری یا گور و یا یك سازه را با جابجایی، از خطر غرق شدن نجات داد. چنانكه در چین هنگام ساخت سد در محل «معبد وشو» این بنا را با دو بار جابجایی نجات دادند.

«محمدحسن طالبیان»، مدیر پایگاه پژوهشی پارسه و پاسارگاد با اشاره به تلاش بی‌وقفه تیم‌های نجات می‌گوید: «عملیات نجات‌بخشی در این محوطه‌ها تا زمان دست یابی به اطلاعات كلی و نتایج مطلوب ادامه دارد. او امیدوار است تا قبل از آبگیری سد بتوانند تمامی 129 محوطه شناسایی شده در این منطقه را بررسی و نجات‌بخشی كنند.»

كارشناسان زمان مورد نیاز برای نجات‌بخشی تمام محوطه‌ها را 4سال می‌دانند اما زمان تخصیص داده شده از طرف سازمان آب منطقه‌ای استان فارس (مجری ساخت سد سیوند) برای این كار تنها یك سال می‌باشد. این در حالیست كه تا آبگیری سد تنها 6 ماه زمان باقیست، اما آیا می‌توان تمامی این محوطه‌ها را در این فرصت اندك نجات داد یا اینكه باید همه را به سد سیوند سپرد؟

تیم‌های نجات‌بخشی با بررسی و مطالعات خود در این محوطه‌ها تنها قادرند برخی اطلاعات و آثار منقول را نجات دهند در حالیكه بقایای ارزشمند غیرمنقول این محوطه‌ها برای همیشه نابود می‌شود.

ساخت سد سیوند از سال 71 روی رودخانه پلوار در منطقه بلاغی آغاز شد. تنگه 18 كیلومتری بلاغی در فاصله 4 كیلومتری از محوطه ثبت جهانی پاسارگاد قرار دارد این تنگه تا پایان دی ماه امسال آبگیری می‌شود و 129 محوطه مهم باستانی و تاریخی را با خود به زیر آب می‌برد.

محوطه پاسارگاد در استان فارس پنجمین محوطه جهانی ایران است كه طی آخرین جلسه یونسكو در تیرماه سال 83 كه در چین برگزار شد به علت دارا بودن شاخص‌های فراوان در فهرست جهانی یونسكو ثبت شد.

سازمان آب منطقه‌ای فارس بهمن ماه سال گذشته پس از اینكه باستان‌شناسان در تنگه بلاغی و در درون دریاچه سد سیوند 129 محوطه باستانی را شناسایی كردند، تمام پروژه‌های خود را به سازمان میراث فرهنگی برای بررسی ارایه داد.

بررسی‌های اولیه را گروهی از كارشناسان بنیاد پژوهشی پارسه و پاسارگاد و كارشناسان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری آغاز كردند. پس از آن یك هیئت مشترك از ایران و ایتالیا با ادامه بررسی‌ها موفق به كشف یك روستای هخامنشی با بقایای معماری و دیوارهای دفاعی و لوله‌های سفالی مخصوص دفع فاضلاب شد.
هم اكنون چهار تیم مشترك از فرانسه _ آلمان_ لهستان و ژاپن با همكاری ایران در این تنگه مشغول بررسی و نجات‌بخشی این محوطه‌ها هستند.

گاهی اوقات در مسیر برخی پروژه‌های بزرگ از قبیل احداث بزرگراه‌ها _ لوله‌كشی‌های گاز و آب و یا ساخت سد به یك یا چند محوطه تاریخی برخورد می‌شود.

در این‌گونه مواقع كه امكان تغییر مسیر بزرگراه یا لوله كشی میسر نیست برای جلوگیری از نابودی محوطه‌ها و آثار آن، تیم‌های نجات‌بخشی، از طرف سازمان میراث فرهنگی و گردشگری موظف به انجام بررسی‌های باستان‌شناسانه و اقدام به نجات آثار و اطلاعات این محوطه‌ها می‌شوند. معمولا این عملیات به سرعت و در حداقل زمان انجام می‌شود.

باستان‌شناسان در طول مدت كاوش، تمام اشیا و آثار كشف شده در محوطه‌ها را به دقت كد‌گذاری كرده و در كارگاه سایت نگهداری می‌كنند تا پس از پایان كار نجات‌بخشی محوطه، مطالعات و بررسی‌های خود را روی تك‌تك این اشیا انجام دهند.
تمامی این اشیا و آثار حتی تكه سفال‌های پراكنده در سطح محوطه، هر كدام معرف بخشی از فرهنگ، اقتصاد و آداب و رسوم گذشتگان ما هستند كه با بررسی و مطالعات دقیق روی آنها می‌توان به مجهولات بسیاری پاسخ گفت.

بنابراین دقت در نگهداری و بررسی اشیا از اهمیت بسزایی برخوردار است.
در برخی از كشورها برای نگهداری و حفظ این اشیا از عوامل تهدیدكننده اقدام به ساخت یك موزه در محوطه می‌كنند و اشیا كشف شده از آن منطقه را برای همیشه در آن منطقه نگهداری می‌كنند.