چندی قبل به بحثی در كلوب برخوردم بنام موسیقی سنتی یا بزم كه دوست عزیز و خوش

 

 سلیقه ی ما، آقا مهدی گل، قلمفرسایی فرموده بودند . ایشان در عین اظهار دلتنگی برای اجرای

 

 بزمی جدید از ستار ، سوالاتی را در این زمینه مطرح نموده اند كه در زیر به آنها اشاره میشود :

 

1-       بنظر شما حالا كه مهستی فوت شده ، كی میتونه با ستار یه بزم بیادماندنی اجرا كنه ؟

 

2-       اصلا نظر شما درباره ی اجرای بزم توسط ستار چیه ؟

 

3-       نظر شما راجع به اجرای سنتی ستار چیه ؟

 

4-       چرا ستار بتنهایی نخونه ؟ خداییش نماز عشق ، معركه نبود ؟

 

در ادامه ی بحث ، خود این آقا مهدی گل نظراتی را بشرح زیر ابراز كرده بودند :

                                     

                                             بنظرم بزم با شكیلا بزم خوبی بشه .

               

                      اجراهای سنتی هم خیلی خوبه چون ستار قبلا اینو خیلی خوب نشون داده.

 

بر این پایه احساس كردم كه شاید زمان آن رسیده باشد تا مقاله ای كوتاه در این باب نوشته و آنچه

 

 را كه تصور میكنم برای بسیاری پرسش برانگیز و جذاب بوده ، مطرح كنم ، باشد كه فتح بابی گردد تا

 

دیدگاههای دوستان را نیز در این زمینه بشنویم .

       

              بزم در لغت بمعنای جشن و مهمانی همراه با عیش و نوش است. اما از بعدی دیگر به هر

 

 مجلسی كه در آن عده ای بیاد و خاطره ی گذشتگان و رفتگان ( The Departed ) به شادمانی و 

 

 پایکوبی و تصنیف خوانی بپردازند اطلاق میشود . هرچند که این شادمانی و پایکوبی آنقدر در ترانه ها و

 

 ویدئو کلیپها جا باز کرده که معنی و مفهوم بزم را در اذهان و حتی اجرا کاملا دگرگون ساخته است

 

 بطوریکه وقتی نام بزم بمیان می آید بسیاری آن را یک گردهمایی خسته کننده و ملال آور مجسم

 

میکنند که در آن جز آه و  ناله عملی صورت نمیگیرد !

        

            اما در ابتدا اجازه بدید تا تکلیف سوالات سوم و چهارم را مشخص کنم :

 

اجراهای آوازی ستار بسیار زیبا و قابل ستایش است و ما نیز همچون شما ، هر روز در انتظار اثر جدیدی

 

از استاد هستیم . در مورد چگونگی ، کیفیات ، و توانایی های ستار بقدر کفایت سخن گفته شده و ما

 

نیز گفته ایم پس ترجیح میدهم بیش از این شما را معذب واضحات نکنم . اما اینکه فرموده بودید چرا

 

ستار تنهایی نخونه ، باید عرض کنم که :

                       

                             ما نیز آثار سنتی ستار را بدون مزاحم بیشتر دوست داریم !

 

 اما در بزم ها معمولا شیرینی قضیه به همین حضور بیش از یک خواننده است که آن هم ویژگیهای

 

 خاص خودش را دارد ... و حال دو سوال اول :

        

         بنظر من زنده یادمهستی ، اتفاقا یكی از كسانی بود كه به هیچ وجه توانایی و قابلیت همنوایی

 

 باستار را نداشت. این را از دو جهت عرض میكنم : اول اینكه صدای ستار ، صداییست ظریف و مردانه.

 

 زمانیکه قرار باشد این صدا با صدای خواننده ای از بانوان محترم هم آوا شود ، بی شك بایستی صدایی

 

 ظریف و زنانه مورد سنجش قرار گیرد كه صدای خانم مهستی این ویژگی را نداشت و این اواخركه اصلا

 

 نداشت . بیماری و عدم پرهیز از شرب خمر و استعمال دخانیات،  از ظرافت این صدا كاسته بود هرچند

 

که در غیر این صورت هم  صدای خانم مهستی بطور اخص و ذاتی، جزو صداهای ظریف زنانه طبقه بندی

 

نمیشود، همانطور كه صدای دلكش هم نمیشود ! 

 

بنابراین در بسیاری از همین بزمهای مشترك ستار و مهستی ، این عدم همخوانی جنس صداها ، باعث

 

میشد كه در خیلی از بخشهای هم آوایی ، صداها باهم  Match نشه و حتی برای برخی كه آشنایی

 

اندكی با این دو هنرمند داشتند ، مشخص نمیشد كه كی مرده و كی زنه !!!

 

برای اینكه منظورم را بهتر بشما منتقل كنم از شما میخواهم كه صدای مهستی را بهمراه معین درنظر

 

بگیرید : معین دارای صداییست بم و مردانه و مهستی هم صدایی بم و زنانه داشت : اگر این دو را

 

باهم بشنویم كاملا از هم قابل تفكیك هستند و كاملا اختلاف مردانگی و زنانگی این صداها مشخص

 

میباشد ... برعكس این قضیه هم چندان مشكل ساز نخواهد بود :

 

بطور مثال همین صدای آقای معین ( بم مردانه ) را با صدای خانم شكیلا ( ظریف زنانه ) در نظر بگیرید :

 

در اینصورت بجهت تفاوت فاحش در دو صدا میتوان گفت كه صدای معین كمی خشن و صدای شكیلا

 

كمی نازنازی جلوه گر میشود اماباز قابل چشم پوشی خواهد بود هرچند كه تناسب صدای معین با

 

مهستی بیشتر است ... اکنون میخواهم بدون بازگو كردن لطیفه ای کمی لبخند به لبتان بیاورم :

 

موقعیتی را فرض كنید كه مردانه ترین صداها درحال هم آوایی با عروسكی ترین صداها هستند یا

 

برعكس ( نازنازی ترین صداهای آقایون با صداهای خانومهای كلانتر )  در حالت اول داریوش را با

 

 سوزان روشن  و در حالت عكس آن شادمهر عقیلی را با هایده در نظر بگیرید ! 

                                   

                                        نتیجه حتما خنده دار خواهد بود ، اینطور نیست ؟

       

        و اما دلیل دوم : خانم مهستی همیشه یك ترانه خوان بودند و خود ایشان نیز هیچگاه ادعا نكرده

 

 بود كه سنتی خوان است اما به هر حال بجهت علاقه به تجربه ای متفاوت ، گاهگاهی در كنار ستار به

 

اجرای تصنیفهای قدیمی میپرداخت ... و شما بارها نظاره گر بوده اید كه ایشان بطور وحشتناكی در

 

خواندن بسیاری از تصانیف دچار مشكل بودند ، هم خارج میخواندند و هم اشتباه و این بخصوص در

 

كارهای زنده و تلوزیونی خود را بیشتر بروز میداد ...

 

بنده تابحال دو گفتگوی تلفنی با استادداشته ام كه گفتگوی دوم ، بطور خاص به همین موضوع اختصاص

 

پیدا كرده بود و به ایشان معترض شدم كه چرا كارهای مشترك را با خانم مهستی ارائه میدهند كه نه

 

از نظر توانایی با ایشان در یك جایگاه است و نه از نظر جنس صدا ... خیلی صحبت كردیم ... اجازه بدید

 

حالا كه دیگر مهستی در بین ما نیست بنده تنها به مفهوم پاسخ ستار اشاره كنم : آنچه در تمامی

 

صحبتهای استاد بچشم میخورد تنها دلسوزی و رفاقت و تواضع بود . همین و بس ! و الا خود ستار هم

 

تمام این نكات را میدانست .

        

         اكنون از شما میخواهم صدای ستار را با هایده در نظر بگیرید : آری ... صدای خانم هایده نیز با

 

 تمام توانایی ها و انعطافات، و آشنایی نسبی با ردیفهای موسیقی اصیل ، چندان دارای ظرافت زنانه

 

نبود ... امیدوارم اینطور استنباط نفرمایید كه ظرافت زنانه لزوما یك فاكتور مهم در موفقیت یك بانوی

 

هنرمند است ، به هیچ وجه اینطور نیست ... غرض بنده تنها زمانیست كه دو صدای غیر همجنس قرار

 

است با یكدیگر هم آوا شوند ...

                     

                          حال دقت كنید به آلبوم شب عاشقان ... چه نتیجه ای میگیرید ؟

 

 آنچه من از این برنامه استنباط كردم آن بود كه اگر دو هنرمند مسلط به كار خود ، تصمیم به اجرایی دو

 

نفره بگیرند، حتی اگر جنس صدایشان متفاوت از یكدیگر باشد ، آن تكنیك برتر كه هردو دارای آن هستند

 

موجب خواهد شد كه این ناهمگونی صدا بسیار كمتر بچشم بیاید و در كلیت ، اثری موفق ارائه شود كه

 

شب عاشقان همینطور بود .

 

اما در رابطه با خانم مهستی اینطور نبود و بجرات و بدون رودربایستی باید عرض كنم كه ایشان با عدم

 

داشتن اندوخته ی تكنیكی در زمینه ی موسیقی اصیل و جنس صدای متفاوت با ستار و همینطور

 

 هم آوایی های نابجا در بزمها ، بشدت از ارزش كلی آثار مشترك کاسته بودند .

 

در اینجا ذكر دو نكته ی دیگر را نیز جایز میدانم :

 

همانطور كه میدانید در بزمها معمولا تصانیف از آثار از قبل خوانده شده انتخاب میشوند، چراكه اصلا

 

ماهیت بزمها ، یاد كردن از گذشته ها و گذشتگان است و جالب اینجاست كه خانم مهستی با اینكه

 

بندرت آواز میخواند و تنها تصنیفهای بزمها را دوباره خوانی میكرد ، در خواندن آنها نیز دچار مشكل بود ...

 

من شخصا تعجب میكردم كه آهنگی كه سالیان درازیست توسط فرضا مرضیه یا الهه خوانده شده

 

و بسیاری از افراد عادی هم آنها را از بر هستند چرا خانم مهستی اینقدر ناشیانه آن را اجرا

 

میكردند !  در هر صورت ایشان برحمت خدا رفتند و بغیر از بزمها ، ترانه های خاطره انگیزی را در دوران

 

جوانی و بعضا میانسالی بیادگار گذاردند. نکته ی دیگر آنکه :

 

تناسب صداها که در هم آوایی بسیار مهم است ، برای هنرمندان همجنس نیز صادق است :

 

فرض كنید داریوش با شادمهر عقیلی بخواند : نتیجه اینكه اگر كسی این دو را نشناسد احتمالا تصور

 

میكند این دو پدر و پسر هستند ، اونم چه پدر خشمگینی با چه پسر كاكل زری ای !

 

یا خانم مهستی را با شكیلا تصور كنید : بطور حتم مادرودختر هستند ، نه ؟ البته احتمالا اگر صدای

 

مهستی را با سوزان روشن متصور شویم كمی بیشتر از مادر و دختر به ذهنمان میرسد ، مثلا نوه و

 

مادربزرگ !

 

آقا مهدی ، من با نظر شما موافقم ، هم آوایی ستار و شكیلا ، مناسب بنظر میرسد  اما بشرطی كه

 

خانم شكیلا فقط تصنیف ها را بخواند نه آوازها را ... از نظر جنس صدا شاید لیلا فروهر نیز با ستار جور

 

دربیاد اما لیلا با اینكه صدای نسبتا با وسعتی دارد ، به هیچ وجه از نظر متانت و نوع آهنگهای انتخابی

 

در كنار شكیلا قرار نمیگیرند .

 

فكر میكنم بهترین صدایی كه مناسب همنوایی با استاد ستار است ، صدای خانم مرضیه باشد. هر چند

 

كه متاسفانه و باز هم متاسفانه ایشان چند سالیست كه به سازمان مجاهدین خلق پیوسته اند و قرار

 

 گرفتن یك مجاهد با تفكرات التقاتی در كنار یك مشروطه خواه  برای  اجرای یك برنامه ، آرزویی بس

 

دست نیافتنیست !