چرا بعضی از مسائل برای مردان بد و برای زنان پسندیده است مثلاً ترس؟
از امام علی(ع) در نهج البلاغه نقل شده که:"برخی از نیکوترین خُلق و خوی زنان، زشت ترین اخلاق مردان است، مانند ترس، تکبر و بخل".(1) اما بلافاصله حضرت دلیل را مشخص کرده و از آن بر می آید که این سه خصلت (که برای زنان پسندیده و برای مردان ناپسند است) به صورت خُلق و خوی اخلاقی نیست، یعنی ترس یا بخل یا تکبر به عنوان صفت منفی، برای همة مردم اعم از زن و مرد ناپسند و مذموم است، ولی این سه خصلت برای زنان به عنوان یک رفتار اخلاقی در اوضاع ویژه پسندیده است، از این رو حضرت می فرماید:"هرگاه زنی متکبر باشد، بیگانه را به حریم خود راه نمی دهد و اگر بخیل باشد، اموال خود و شوهرش را حفظ می کند و چون ترسان باشد، از هر چیزی که به آبروی او زیان برساند، فاصله می گیرد".(2)
در این جا نمی گوید زن خوب است متکبر باشد، مطلقاً حتی با زنان دیگر یا با پدر یا برادر یا عمو و دایی و محارم خودش، بلکه می گوید زن در مقابل نامحرم رفتارش متکبرانه باشد. فرق است بین تکبر و رفتار متکبرانه، یعنی رفتارش بزرگ منشانه باشد. تواضع و فروتنی هایی که مثلاً یک مرد در مقابل مرد دیگر یا یک زن در برابر زن دیگر نشان می دهد، برای زن شایسته نیست که در مقابل مرد نامحرم از خود نشان دهد و خود را کوچک کند. ترس نیز در این روایت ناظر به مسئله عفاف زن است. ترس به عنوان یک صفت منفی برای زن و مرد ناپسند است اما این حدیث می گوید:زن در مقابل نامحرم محتاط باشد، آن هم در موردی که عفت در معرض خطر قرار می گیرد. مقصود از بخل نیز همان طوری که در ادامه حدیث آمده، بخل در مال فردی و شخصی نیست. زن امانتدار مال شوهر است، پس باید آن را حفظ کند و این امر اختصاص به زن ندارد.
امانتدار هر که باشد، وظیفه دارد از مال امانت محافظت کند.(3)
پی نوشت ها:
1. نهج البلاغه، قصار 226، فیض الاسلام.
2. همان.
3. استاد مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام، ص 180 ـ 160