بافت جمعیتی ایران، و کثیرالملله بودن آن، و راه یافتی دمکراتیک برای حل مشکلی که "مسئله ملی در ایران" نام گرفته است، به یک هوشیاری دمکراتیک نیاز دارد. می گویم هوشیاری دمکراتیک به این دلیل که در میان گروهها و احزاب سیاسی، به دلیل آلوده شدن دیدگاها یشان به میکروب برتربینی و ناسیونالیسم افراطی که من مفهوم شونیسم را در توصیف این میکروب بکار برده ام، هوشیاری ضددمکراتیکی در کار است که ایران را نه به منزلگاه همبستگی و اتحاد، بلکه به جولانگاه خصم و نفرت و خشونت سوق دهد.
 
اگر از آنان که همه جانبه به میکروب فوق آلوده شده اند، بگذریم، میتوان گفت که موزائیک زبانی- فرهنگی موجود در ایران برای کسی پوشیده نیست. همین موزائیک زبانی و فرهنگی از آنجا که پاسخ درخوری نیافته است، امروز به معضلی جدی در جامعه تبدیل شده است.
 
به همین دلیل پاسخ به مسئله ملی در ایران به یکی از گرهگاههای اساسی گذار ایران بسوی دمکراسی تبدیل شده است. لذا برای پاسخ به این معضل در شرایط بحرانی کنونی که به احتمال زیاد میرود معادلات سیاسی در داخل را تا حدود زیادی دستخوش تغییراتی سازد، چاره اندیشی مناسب و دمکراتیکی را طلب می کند.
 
به نظر میرسد تا فرصت باقی است، و تا کینه و نفرت برآمده از توهین و تحقیر علیه ملل غیرفارس در ایران به میان مردم کشیده نشده است و ملیتهای ساکن ایران رژیم حاکم را تنها مانع دستیابی به حقوق برابر خود می دانند، روشنفکران، احزاب و گروههای سیاسی متعلق به خلق فارس را صمیمانه مورد خطاب قرار داد و از آنان خواست که در نوع نگاه، بینش و بدنبال آن در عملکردشان نسبت ملیتهای غیرفارس در ایران تجدید نظر کنند و این ملیتها و انرژی موجود در میان آنان را نه بصورت منفی که منبعی برای سازندگی سراسری سرزمینی تلقی کنند که متعلق به یکی از آنان نیست، بلکه به تک تک آن ملیتها تعلق دارد...!
چشم ها را باید شست، نوع دیگر باید دید...!