به گزارش مهر ، اخوان ثالث متخلص به امید در سال 1307 در مشهد چشم به جهان گشود . تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در همین شهر گذراند و در سال 1326 دوره هنرستان مشهد رشته آهنگری را به پایان رساند ، آن گاه در همین رشته مشغول به کار شد. سپس به تهران آمد و بهعنوان آموزگار در این شهر و شهرهای اطراف به تدریس پرداخت و در سال 1329 ازدواج کرد . اخوان ثالث چند بار به زندان افتاد و یک بار نیز به حومه کاشان تبعید شد.
مهدی اخوان ثالث نخستین دفتر شعرش را با عنوان ارغنون در سال 1330 منتشر کرد . اگرچه اخوان در دهه بیست فعالیت شعری خود را آغاز کرد ، اما تا زمان انتشار سومین دفتر شعرش، زمستان در سال 1336 در محافل ادبی آن روزگار شهرت چندانی نداشت.
او در سال 1333 برای بار چندم به اتهام سیاسی زندانی شد . پس از آزادی از زندان در1336به کار در رادیو پرداخت و مدتی بعد به تلویزیون خوزستان منتقل شد .
در سال 1353 از خوزستان به تهران بازگشت و این بار در رادیو و تلویزیون ملی ایران به کار پرداخت در سال 1356 در دانشگاه های تهران ملی و تربیت معلم به تدریس شعر دوران سامانیان و معاصر روی آورد . در سال 1360 بدون حقوق و با محرومیت از تمام مشاغل دولتی بازنشسته شد .
نامبرده در سال 1369 به دعوت خانه فرهنگ آلمان برای برگزاری شب شعری از تاریخ 4 تا 7 آوریل برای نخستین بار به خارج رفت و سرانجام چند ماهی پس از بازگشت از سفر، در چهارم شهریور سال 1369 در تهران درگذشت. وی در توس در کنار آرامگاه فردوسی حماسه سرای ایرانی به خاک سپرده شد. از او 4 فرزند به یادگار مانده است . جلال آل احمد و دکترعلی شریعتی از جمله دوستان دوران جوانی اخوان به شمار می روند .
مهارت اخوان در شعر حماسی و روایی است . او درونمایه های حماسی را در شعرش به کار می گیرد و جنبه هایی از این درونمایه ها را با استعاره و نماد می آراید .
پس از کودتای 28 مرداد و سقوط دولت مصدق شعر اخوان مانند بسیاری هم عصرانش رنگ یاس گرفت. این موضوع به خصوص در شعر پوچ گرایانه کتبیه مشخص است . در مجموع می توان گفت که شعر اخوان آیینه تحولات فکری و مسائل اجتماعی دوران وی به شمار می رود ، جوانان ایرانی به شعر او علاقه خاصی دارند . او از جمله بر محمد رضا شفیعی کدکنی تأثیر مشخصی داشته است .
اخوان ثالث از نگاه اهل قلم
جمال میرصادقی ، داستان نویس و منتقد ادبی درباره اخوان گفته است : من اخوان را از آخر شاهنامه شناختم . شعرهای اخوان جهان بینی و بینشی تازه به من داد و باعث شد که نگرش من از شعر به کلی متفاوت شود و شاید این آغازی برای تحول معنوی و درونی من بود.
نادر نادر پور ، شاعر، که در سالهای نخستین ورود اخوان به تهران با او و شعر او آشنا شد معتقد است که : هنر م. امید در ترکیب شعر کهن و سبک نیمایی بود و اثری عمیق در هم نسلان او و نسلهای بعد گذاشت .
" شعر او یکی از سرچشمه های زلال شعر امروز است و تأثیر آن بر نسل خودش و نسل بعدی مهم است . اخوان میراث شعر و نظریه نیمایی را با هم تلفیق کرد و نمونه ای ایجاد کرد که بدون اینکه از سنت گسسته باشد بدعتی بر جای گذاشت .
اخوان مضامین خاص خودش را داشت ، مضامینی در سوگ بر آنچه در دلش وجود داشت - این سوگ گاهی به ایران کهن بر می گشت و گاه به روزگاران گذشته خودش و اصولا سرشار از سوز و حسرت بود - این مضامین شیوه خاص اخوان را پدید آورد به همین دلیل در او هم تأثیری از گذشته می توانیم ببینیم و هم تأثیر او را در دیگران یعنی در نسل بعدی می توان مشاهده کرد . "
هوشنگ گلشیری نویسنده معاصر ایرانی مهدی اخوان ثالث را رندی می داند از تبار خیام با زبانی بیش و کم میانه شعر نیما و شعر کلاسیک فارسی. وی می گوید : تعلق خاطر اخوان را به ادب کهن هم در التزام به وزن عروضی و قافیه بندی، ترجیع و تکرار میتوان دید و هم در تبعیت از همان صنایع لفظی قدما مانند مراعات النظیر و جناس و غیره .
اسماعیل خویی : اگر دو نام از ما به آیندگان برسد یکی از آنها احمد شاملو و دیگری مهدی اخوان ثالث است که هر دوی آنها از شاگردان نیما یوشیج هستند . اما خود اخوان زمانی گفت نه در صدد خلق سبک تازه ای بوده و نه تقلید، و تنها از احساس خود و درک هنری اش پیروی کرده : « من نه سبک شناس هستم نه ناقد ... من هم از کار نیما الهام گرفتم و هم خودم برداشت داشتم . در مقدمه زمستان گفته ام که می کوشم اعصاب و رگ و ریشه های سالم و درست زبانی پاکیزه و مجهز به امکانات قدیم و آنچه مربوط به هنر کلامی است را به احساسات و عواطف و افکار امروز پیوند بدهم یا شاید کوشیده باشم از خراسان دیروز به مازندران امروز برسم.... »
به گفته خویی ، اخوان ثالث از ادب سنتی خراسان و از قصیده و شعر خراسانی الهام گرفته است و آشنایی او با زبان و بیان و ادب سنتی خراسان به حدی زیاد است که این زبان را به راستی از آن خود کرده است. وی می افزاید که اخوان دبستان شعر نو خراسانی را بنیاد گذاشت و دارای یکی از توانمندترین و دورپروازترین خیالهای شاعرانه بود.
وی به عنوان نمونه به شعر زمستان اشاره می کند و می گوید این شعر فقط یک روز برفی طبیعی مشهد را تصویر میکند و از راه همین فضا آفرینی و تصویر آفرینی در حقیقت ما را به دیدن یا پیش چشم خیال آوردن دوران ویژهای از تاریخ خود می رساند که در آن همه چیز سرد ، تاریک و یخ زده و مملو از هراس است .
اسماعیل خویی معتقد است که اخوان همانند نیما از راه واقع گرایی به نماد گرایی می رسد. وی درباره عنصر عاطفه در شعر اخوان می گوید که اگر در شعر قدیم ایران باباطاهر را نماد عاطفه بدانیم، شعری که کلام آن از دل بر میآید و بر دل می نشیند و مخاطب با خواندن آن تمام سوز درون شاعر را در خود بازمی یابد ، اخوان فرزند بی نظیر باباطاهر در این زمینه است.
دکتر غلامحسین یوسفی در کتاب چشمه روشن می گوید مهدی اخوان ثالث در شعر زمستان احوال خود و عصر خود را از خلال اسطوره ای کهن و تصاویری گویا نقش کرده است .
یوسفی در مورد شعر زمستان که در دی ماه 1334 سروده شده است ، می نویسد : " در سردی و پژمردگی و تاریکی فضای پس از 28 مرداد 1332 است که شاعر زمستان اندیشه و پویندگی را احساس میکند و در این میان، غم تنهایی و بیگانگی شاید بیش از هر چیز در جان او چنگ انداخته است که وصف زمستان را چنین آغاز می کند :
سلامت را نمیخواهند پاسخ گفت
سرها در گریبان است
کسی سربرنیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار یاران را
نگه جز پیش پا را دید نتواند ، که ره تاریک و لغزان است
و گر دست محبت سوی کس یازی
به اکراه آورد دست از بغل بیرون
که سرما سخت سوزان است ...
آثار :
ارغنون (تهران 1330) ، زمستان (نشر زمان 1335) ، آخر شاهنامه (نشر زمان 1338) ، از این اوستا (نشر مروارید1344) ، منظومه شکار (نشر مروارید 1345) ، پاییز در زندان (نشر روزن 1348 ) ، عاشقانه ها و کبود (نشر جوانه 1348 ) ، بهترین امید (نشر روزن 1348) ، برگزیده اشعار (نشر جیبی 1349) ، درحیاط کوچک پاییزدرزندان (نشر توس 1355) ، دوزخ اما سرد (نشر توکا 1357) ، زندگی می گوید اما باز باید زیست ... ( نشر توکا 1357) ، تورا ای کهن بوم و بردوست دارم ( نشر مروارید 1368) ، گزینه اشعار (نشر مروارید 1368)
