عصر امام صادق(ع) دوره ای است که فرقه ها و مذاهب متعدد کلامی، فقهی پدید می آید. در این دوران به دلیل فترت حاصل از زوال بنی امیه و خلافت نوبنیاد بنی عباس، مشرب های فکری مختلف مجال ظهور و بروز می یابند. و حتی برخی از مذاهب اسلامی مهم اسلامی در این دوران پایه گذاری می شوند. نحوه تعامل حضرت با این فرق و مذاهب موضوعی است که برای امروز جامعه اسلامی ما می تواند مفید و موثر باشد. در گفت وگویی با حجت الاسلام احمدی به بررسی رفتار امام صادق(ع) با سایر فرق اسلامی پرداختیم. وی در این گفت وگو از توصیه امام (ع) به شیعیان برای شرکت در نمازهای اهل سنت سخن گفت و به برخی از روایات و رفتارهای حضرت در این باره اشاره کرد.

حجت الاسلام احمدی در این گفت وگو به آزاداندیشی، سعه صدر و انعطاف  فکری امام صادق(ع) در برخورد با دیگر مذاهب اسلامی اشاره می کند و با بیان این که بررسی و مطالعه رفتار و گفتار آن حضرت نکته های تازه و جذابی برای ما خواهد داشت که می توانیم در زندگی از آن بهره بگیریم ؛ به نحوه تعامل امام صادق(ع) با بنیان گذار مذهب حنفی اشاره می کند و می گوید: بنیان گذار این مذهب ابوحنیفه است که حیات وی مصادف با دوران امام صادق (ع) بود. نحوه تعامل امام صادق (ع) با ابوحنیفه بسیار جالب و تامل برانگیز است. در میان علمای مذاهب اسلام هیچ کس به اندازه ابوحنیفه با امام صادق (ع) و مذهب تشیع چالش نداشته است اما امام همیشه با مهربانی با او برخورد می کردند، به گونه ای که ابوحنیفه ۲سال به طور مرتب به عنوان شاگرد در درس امام صادق(ع) حاضر می شود و طی این ۲سال بهره ها می برد در منابع اهل سنت نیز آمده است که او اعتراف می کند من هرچه دارم حاصل آن ۲سال شاگردی امام صادق(ع) است و اگر آن ۲سال نبود من نابود می شدم. امام صادق(ع) با ابوحنیفه به گونه ای برخورد کردند که او در درس امام (ع) شرکت می کرد از علم حضرت بهره ها می برد. هرچند که فتواها و آرای ابوحنیفه برخلاف آرای امام صادق(ع) بود و مکتب قیاس و استحسان را در فقه اهل سنت بنیان گذاشت. از دیگر شاگردان امام (ع) می توان به سفیان ثوری اشاره کرد. امام صادق(ع) این افراد را راهنمایی می کردند ولی این طور نبود که آن ها را طرد کنند.

احمدی در بخشی از سخنان خود به ماجرای تامل برانگیزی اشاره می کند و می گوید:« ابوحنیفه روزی خدمت امام (ع) رسید و عصای رسول ا... را در دست امام (ع) دید. خواست عصا را ببوسد، امام فرمودند ابوحنیفه تو به عصایی که منسوب به رسول ا...(ص) است احترام می گذاری و می خواهی به رسم تبرک آن را ببوسی اما نمی خواهی دست مرا که فرزند رسول ا... هستم و گوشت و پوست و خونم از رسول ا...(ص) است، ببوسی». منظور امام بوسیدن دست نبود بلکه می خواستند کج اندیشی او را بیان کنند اما در عین حال امام (ع) همواره با آغوش باز و روی گشاده با وی برخورد می کردند.

نویسنده کتاب امام صادق(ع) الگوی زندگی تصریح می کند: امام صادق(ع) با فرق و مذاهب و حتی ادیان دیگر چالش عمیق فکری، علمی و دینی دارند و با آزاداندیشی و روی گشاده با آن ها برخورد می کنند به شیعیان هم توصیه می کنند که با مذاهب و فرق دیگر تعامل و ارتباط داشته باشند. اما متاسفانه ما که خود را پیروان آن حضرت می دانیم در این مسائل از امام صادق(ع) پیروی نکردیم. جشن های ربیع نمونه رفتارهای نادرست ماست اشکالی ندارد که ما جشن برگزار کنیم اما این جشن ها نباید به محمل اهانت به سایر مذاهب اسلامی تبدیل شود. بدتر این که از این رفتارهای ما سوء استفاده هم می شود. به عنوان نمونه از جشن های عیدالزهرا(س) فیلم برداری می کنند و در اینترنت می گذارند و بعد می گویند ببینید شیعیان این طور درباره شما قضاوت می کنند. خب این مسائل به وحدت اسلامی آسیب می زند و مضر است. ما اگر پیرو واقعی امام صادق(ع) هستیم باید به تاسی از خود امام (ع) از این رفتارها بپرهیزیم و چنان باشیم که خود امام (ع) فرمودند: شیعیان باید طوری رفتار کنند که زینت ما باشند.

وی به حدیث زیبا و تامل برانگیزی از امام صادق(ع) در راستای وحدت مذاهب اسلامی و نحوه تعامل فرق و مذاهب اسلامی اشاره می کند و اظهار می دارد: حدیث از امام صادق(ع) در کتاب وسائل الشیعه جلد سوم باب پنجم ابواب صلاة الجماعة آمده است. ( این احادیث به لحاظ سند، کاملا معتبر و موثق است) امام در این حدیث خطاب به شیعیان می فرمایند: شما شیعیان در نمازهای جماعت اهل سنت شرکت کنید، در صف اول نماز هم بایستید تا بدانند شما شیعه هستید و کسی که با آن ها در صف اول نماز جماعت شرکت کند مانند کسی است که در صف اول نمازجماعت پشت سر رسول ا...(ص) شرکت کرده باشد.

همچنین عبدا... بن سنان از امام صادق (ع) نقل کرده است که آن حضرت می فرمایند: مردم (دیگر اندیشان)را بر دوش خود سوار نکنید.منظور امام آن است که با آن ها به نحوی برخورد نکنید که آن ها وادار به عکس العمل در مقابل شما شوند.

امام صادق (ع) ادامه می دهند: زیرا خداوند در قرآن می فرماید با مردم به نیکی سخن بگویید. با آن ها معاشرت کنید به عیادت بیمارانشان بروید در تشییع جنازه میت آنها شرکت کنید به نفع یا علیه آنها شهادت بدهید (براساس واقعیت درباره آن ها شهادت بدهید). با آن ها به مساجد آن ها بروید و نماز بخوانید و ...

از این جملات امام (ع) برمی آید که ما به عنوان شیعه باید با بقیه مذاهب ارتباط و تعامل داشته باشیم. از توهین به مقدسات آنها که باعث ایجاد چالش و تفرقه می شود خودداری کنیم.

حجت الاسلام احمدی در پایان این گفت وگو با بیان این که گفتار و رفتار امام صادق(ع) که به نمونه هایی از آن اشاره شد، نشان می دهد امام صادق(ع) به دنبال وحدت مذاهب اسلامی بودند گفت: علاوه بر آن امام (ع) می خواستند با آزاداندیشی نقد علمی و تعامل با دیگر مذاهب اسلامی زمینه رشد اسلام و علوم دینی را فراهم کنند چون با نقد و چالش و تضارب آرا که در فضای تعامل و سعه صدر انجام می شود، یک دین و علم رشد می کند.