فرستنده مقاله آقای ارسلان با کلوب آی دی : http://www.cloob.com/name/goharyan

انواع گره: گره فارسى نا متقارن و گره تركى متقارن

گره فارسی نا متقارن كه به شكل زیر انجام میشود بیشتر در مناطق فارسی باف مورد استفاده قرارمی گیرد             كاشان / نایین / اردكان / اصفهان/ اراك

گره تركى متقارن كه به شكل زیر انجام میشود ودارای استحكام بیشتری نسبت به گره فارسی ایست مورد استفاده بیشتر مناطق قالی بافی ایران است

رج قالى

بافندگان جهت راحتى در نقشه خوانی و گره زنی از مقیاسی كوچك به نام گره ذرعی استفاده می كنند.در مناطق ترك باف كه برای  شمارش گره از نام رج بهره می جویند هر ذرع را 1.12 سانتیمتر حساب كرده و حال آنرا به مقیاس 7 سانتیمتر كوچك می كنند تا بتوانند راحتر نقشه خوانی كنند

یك ذرع 1.12 سانتیمتر و نیم ذرع 56 سانتیمتر و  یك چارك 28 سانتیمتر  و  نیم چارك 14 سانتیمتر  و  گره ذرعی هفت سانتیمتر.گره ذرعی واحد شمارش قالی های ترك بافت به نام رج می باشد. رج قالی را در 7 سانت در عرض فرش شمارش می كنند

ابعاد قالى هاى ایران 

معمولا ابعادی كه در بیشتر مناطق ایران بافته می شوند به شرح زیر است

توضیح 1 : ابعاد فوق به صورت استاندار ذكر شده اما به طور معمول تمامى قالی هاى دستباف از نظر طول و عرض چند سانتی بیشتر هستند ولی باید از لحاظ ظاهرى طول و عرض با هم متناسب باشد

توضیح 2 : تمامی قالی هاى دستباف ایران داراى سایز 9 متر به ابعاد 2.5*3.5 متر  و   12  متری  به ابعاد 3*4 متر می باشند

توضیح 3 : لازم به ذكر است در تمام مناطق فرش بافی ایران استثناآتی وجود دارد و برخی بافنده ها به سفارش مشتریان خود و یا به سلیقه شخصی اقدام به بافت قالی هایی به ابعاد غیر متعارف یا اصطلاحا غلط اقدام می كنند ما در این بخش خواسته مان بر آن بوده تا شما را به صورت كلی و آن چیزی كه به طور معمول بافته می شوند آشنا كنیم

توضیح4 : اغلب مربع از ابعاد 100*100 سانتیمتر تا 500*500 سانتیمتر تولید میشود . اما مواردی هم بوده كه بر حسب سفارش مشتریان تا ابعاد بزرگتر نیز تولید شده است

توضیح 5 :دایره سایز متفاوتی می باشد كه در كمتر مناطق فرش بافی بافته می شود ونادرندكسانی كه اقدام به تولید آن می كنند زیرا كه  بافت مشكلی دارد و نسبت به ابعاد مستطیل یا مربع و هم از نظر تقاضا در صد كمتری را به خود اختصاص می دهد اما این امر باعث كم ارزشی آن در بازار فرش نمیشود

ابعاد دایره به صورت نیم متربه نیم متر ( 50 سانت )  اضافه می شود  و  از  كوچكترین  آن 50*50 سانت   تا  نهایتن   5*5  متر  بافته می شود . لازم به ذكر است كه هنر مندان ایرانی می توانند و توانسته اند كه قالی هایی به ابعاد بسیار بزرگتر تولید كنند اما همانطور كه پیشتر ذكر شد این اطلاعات مربوط به قالی هایی است كه بیشتر مورد استفاده عموم مصرف كنندگان می باشد

شناخت قدمت فرش

آیتم هایى كه موجب شناخت سن قالى مى شوند عبارتند از : طرح فرش - ریشه - نوع مواد مصرف شده

طرحهاى قالى هاى دستباف ایران با گذشت زمان تغییر مى كند و نمونه بارزآن در منطقه تبریز كه طراح ها حداقل یكسال یكبار تغییراتى در طرح و رنگ نقوش خود اعمال مى كنند

ریشه از دیگر عوامل ظاهریست كه از جنس آن اعم از اینكه پشم یا نخ باشد و دست ریس یا ماشینی بافته شده باشد مى توان سن قالى را تخمین زد. معمولا تمامى قالى هایى كه ما  آنها را آنتیك مى نامیم جنس ریشه شان از پشم مى باشد و چون در زمان گذشته ( حدود 80 سال پیش ) دستگاه ریسندگى در ایران نبوده و یا اگر بوده در بین اغلب بافندگان استفاده ازنخ ماشینى متداول نبوده است ازپشم دست ریس به عنوان چله قالى استفاده مى كردند

نوع مواد مصرفی در پرز فرش و نوع موادى كه از آن براى رنگرزى الیاف استفاده مى شود دیگر آیتم شناخت قدمت فرش مى باشد. در گذشته از مواد گیاهى براى رنگرزى الیاف استفاده مى شده كه شامل پوست گردو و پوست انار و زاج و گیاه قرمز دانه و روناس و نیل و... مى شدند

اصطلاحات رایج در فرش

قرمز دوغى : در استان مركزى از دوغ جهت ملایم كردن رنگ قرمز روناس استفاده مى شد بدین ترتیب كه الیاف رنگرزى شده با روناس را به مدت 2 تا 3 روز در دوغ شناور كرده و بعد آبگیرى و سپس خشك مى كردند و دوغ به خاطر دارا بودن اسید لاكتیك قرمز روناس را ملایم مى ساخت

واگیره : فرشى با ابعاد كوچك كه داراى یك چهارم نقشه است و از آن براى بافت قالى دیگر استفاده مى شود

طرح ضل السطان : اسم یكى از پسران ناصر الدین شاه كه حاكم اصفهان بوده زنى از كردستان اختیار مى كند و چون او قالى بافى مى دانسته حاكم براى او چندین دار قالى برپا مى كند با طرح خاص كه بعدها به اسم حاكم معروف مى شود

نماد خروس :نقش خروس در قالى نماد سروش است كه در ایران باستان و در آیین زرتشت بیدار كننده مومنان بوده و آنان  را به نیایش صبحگاهى فرا مى خوانده

بى بى بافت : قالى كه با سایز سجاده ایى توسط هنرمندان منطقه بختیارى و داراى یك پود و ظریف و اكثرا با طرحهاى لچك و ترنج تولید مى شود

طرح هراتى :در زمانى كه نادر شاه افغانستان را فتح كرد از هنرمندان هرات خواست تا طرحهاى خود را به ایرانیان بیاموزند

طرح ماهى : یك لوزى در وسط و در روى اضلاع این لوزى چهار برگ نوك تیز تكیه كرده اند كه بطور مبهمى یاد آور یك چهارم قرص ماه هست و این نقش را منسوب به ماه - ماهى مى نامند

صوف :قالیهایى كه در متن حالت گلیم و نقش و گلها از نوع فرش و برجسته مى باشد و بیشتر در مناطق قم و اصفهان بافته مى شوند

قابال: هر 14000 گره در عرض قالى را نامند.در یك شش مترى بافت تبریز 50 رج در هر 10 ردیف بافت در عرض قالى را یك قابال گویند كه به طور متوسط اگر یك بافنده در عرض یكسال بخواهد شش متر قالی ببافد باید در روز یك قابال یعنى چهارده هزار گره بزند

طرح فرش

طراح هنرمند نقاشى است كه نقشه فرش را بر روى كاغذ شطرنجى رسم مى كند و با اسم خود آن طرح را ثبت كرده و به بافندگان مى فروشد.در منطقه فرش بافى آذربایجان قالى ها را با نام طراح مى شناسند : علیا -تقى زاده - شیرفر - خطیبى و بیش از 200 نوع طرح دیگر . اما در دیگر مناطق مانند قم طراح و بافنده با یك نام است

منبع مطلب:  سایت قالیکده