یادداشت سیاسی هفته: رسانه و ضرورت جهانی شدن حرکت ملی آذربایجان

ائلگون(شنبه) ٣۰ آذر ۱٣٨۷ - ۲۰ دسامبر ۲۰۰٨

در حال حاضر وسایل ارتباط جمعی، خود جز  مهمى از پروسه توسعه و جریان نوسازی جهانى  می‌باشند و از اهمیت بی بدیلی برخوردار ند. به عقیده گی روشه، جامعه شناس معاصر کانادایی ، درکشورهای درحال توسعه و رو به رشد رسانه به اندازه مدرسه دارای کارکرد اجتماعی است.

پل هرسیون محقق و خبرنگار شناخته شده غربی در کتاب « فردای جهان سوم» تاکید می کند که رسانه‌ها، جایگاهی بی بدیل در تحقق و سرعت پروسه توسعه یافتگی و رشد شعور فرهنگی و اجتماعی دارند. رسانه ها با نشان دادن ارزش و نقش واقعی ظرفیت های محلی در توسعه، می توانند شهروندان را به خوداتکایی و باورمندی تشویق کند و جایگاه و موقعیت آنان را به تصویر بکشند.

شبکه جهانی اینترنت، امروز از مهم ترین مجاری، ابزار و لوازم ارتباطی جهان به حساب میرود و امتیازات و ظرفیت های فوق العاده ای را برای پیشبرد وتسریع روند توسعه ایفا می کند. « یکی از محاسن بزرگ راههای اطلاعاتی( اینترنت) این است که اگر درکشورهای در حال توسعه، زمینه فکری مناسب و تقاضای لازم برای آن ایجاد شود، می تواند کاربرد خارق العاده ای داشته باشد.»

همان طور که می دانیم این توصیفات جایگاه رسانه در جهان امروزی و تاثیر و عملکرد آن در زمینه های مختلف آموزشی، تبلیغات و ... است وبه هیچ و جه بازتابی از واقعیات های موجود در سطح جامعه ما نیست.حکومت های غیر دموکراتیک به طور اخص و کشورهای در حال گذار ( بسته به شرایط جامعه و مرحله گذار)  با کنترل رسانه ها، سعی در فریب و جلوگیری از بیدار شدن افکار عمومی دارند. به جرات می توان ایران را نمونه بارز این دیکتاتوری رسانه ای دانست که صرفا در اختیار حکومت است. ولی آیا این معضلات و مشکلات دلیلی بر عدم تحرک و یا به نوعی کم تحرکی در بدست آوردن رسانه های قوی در سطح جهانی آن می شود؟

 در دنیایی که رسانه ها مهمترین و عمده ترین وسایل ارتباطی و تبلیغی هستند، پرداختن جدی به این مسئله در حرکت ملی آذربایجان امری انکارناپذیر است. جدای از اهداف پوپولیستی و جمعی رسانه ها، وجود، کارکرد و مقبولیت آنها در تحمیل و نفوذ آنها در افکار عمومی و نهادهای بین المللی امری بدیهی است. چه بسا جنبش ها و نهضت هایی که علی رغم ابعاد کوچک فعالیتشان جایگاه درخوری به دست آورده اند و جنبش ها و نهضت های بزرگی که به علت عدم موفقیت در این بعد هنوز جایگاه واقعی خود را بدست نیاورده اند. جهانی شدن جنبش ها و حرکت ها و شناخت و حمایت از آنها در سطح بین المللی عوامل و شاخص های مختلفی دارد و رسانه تنها یکی از این ابزارهای لازم ( نه کافی) است. وجود رسانه های قوی که نقش تریبونی برای بازتاب افکار و اخبار مربوط به نهاد یا جنبش را داشته باشد بدون لحاظ فاکتورها و عوامل دیگر عموما غیر ممکن و در صورت امکان بیهوده است.

ضعف در بحث رسانه به طور عام و جهانی شدن آن  مشکلات و محدودیت هاى  عمده اى را به وجود می آورد از جمله:

1)      محدود شدن راههای ارتباط و تبادل افکار و در نتیجه جلوگیری از رشد فکری و اجتماعی جامعه

2)      محدود شدن زمینه های آموزشی و پرورشی که بسترساز بسیاری از گفتمان های دیگر است

3)      محدود شدن حرکت ملی در بعد داخلی آن و ایجاد گاف های زمانی و ارتباطی با نهادها و سازمان های بین المللی مرتبط

در نوشته حاضر، ما نگاه خود را بر روی گزینه سوم معطوف کرده ایم. یکی از مشکلات مطرح در حرکت ملی آذربایجان، نارسایی در بحث ارتباط و نفوذ در سازمان های بین المللی علی الخصوص نهادها و سازمان های حقوق بشری است. در حالی که بسیاری از این جنبشها و نهادهای اجتماعی در مقابل کوچکترین نقض حقوق آنها گوش جهانیان را کر می کنند، با توجه به ابعاد و جایگاه حرکت ملی آذربایجان اخبار و تحولات حقوق بشر آن به طرز شایسته در سطح جهانی بازتاب  پیدا نمی کند و گاها نیز با وقفه زمانی قابل توجهی بازتاب می یابد. ( مقایسه بیانیه های صادره از طرف نهادهای حقوق بشر و سایر فعالان قومی گواهی بر این مدعاست).

هان طور که قبلا اشاره کردیم داشتن رسانه های جمعی قوی و دارای نفوذ در گرو تحقق شرایطی است که فراهم نبودن هر یک از آنها در رسیدن به این ایده ال مشکلات اساسی به وجود می آورد و شاید امکان آن نیز از بین برود. عوامل ریز و درشت بسیاری در رسیدن به این هدف دخیل هستند ولی شاید بتوان دو فاکتور عمده را که زمینه ساز بسیاری از این پیش شرط ها نیز هستند را نام برد

1)   دیاسپورا و لابی گری: این دو، مفاهیمى جدا از یکدیگیرند ولی چون در راستای همدیگر هستند، ماهم به صورت مشترک به آنها اشاره می کنیم. به نظر می رسد در حرکت ملی آذربایجان به طور جدی به بحث دیاسپورا و لابی گری و وجود الزام آور آن در حرکت ملی نپرداخته ایم. داشتن دیاسپورای قوی و بانفوذ در سطح جهانی و بین المللی باعث تثبیت موقعیت و افزایش اتوریته ی جنبش یا نهاد ذی نفع می شود. بحث لابی گری نه تنها در حرکت ملی آذربایجان، بلکه در کشورهای ترک همسایه همچون ترکیه و آذربایجان نیز بحثی جدید است که در دهه اخیر به طور عینی شکل گرفته است. اما در مورد دیاسپورا چه در آذربایجان شمالی و چه جنوبی به جرات می تون گفت بدان پرداخته نشده است و اخیرا کسانی چون مهریبان خانیم با تاکید بر ضرورت وجود دیاسپورای آذربایجانی از تشکیل چنین کانون هایی در کشورها حمایت کرده اند. در اهمیت دیاسپورا همین قدر که بسیاری از کارشناسان عامل اصلی بقای ارمنستان را داشتن دیاسپورای قوی و بانفوذ در سطح جهان می دانند.( بحث لابی گری و دیاسپورا، بحث جامعی است و سعی می شود در نوشته های بعدی بیشتر دان پرداخته شود)

2)   تخصصی شدن: وقتی صحبت از رسانه و جهانی شدن می کنیم، بی شک این خواسته ما ابزار و اشخاص خاص خود را می طلبد. یکی از این ابزارهای مهم و کلیدی داشتن نیروهای متخصص و کارامد در زمینه های مختلف ( بسته به سیاست ها و اهداف آن) است. افرادیکه بدون داشتن دغدغه های فکری دیگر بتوانند با خیالی راحت به کار خود بپردازند. اگر این طرز نگرش را به ابعاد دیگر حرکت ملی تعمیم دهیم، نیاز به تخصصی شدن در زمینه های مختلف به صورت ضرورتی اجتناب ناپذیر خود را نشان خواهد داد.

امروز باید ببینیم حرکت ملی از ظرفیت و پتانسیل موجود در این زمینه چقدر بهره جسته است؟ آیا سطح و کارکرد رسانه های ما با توجه به شرایط و منابع همین قدر بوده است؟ و مهم تر از همه این که برای برون رفت از این وضعیت، چه باید کرد؟

با توجه به راههای جذب مخاطب و با آگاهی به مشکلات ذکر شده در بحث رسانه های جمعی، اینترنت یکی از بهترین و کم هزینه ترین راههای ارتباط است. جوانان آذربایجانى باید بیش و پیش از همه به توانایى هاى رسانه اینترنت پى برده و از آن براى رسیدن به حقوق فرهنگى و انسانى خود بهره جویند. اینترنت بهترین امكان براى تبادل اندیشه ها وتجربیات در جامعه استبداد زده ماست. از توانایى هاى اینترنت باید بسیار بیشتر از زمان حاضر براى بسط زبان مادرى، موسیقى و هویت خود استفاده كرد. اینترنت در صورت رعایت برخى مسائل امنیتى زمینه هاى مناسبى در اختیار جوانان مى گذارد تا در گروههاى مجازى گرد هم آمده و پایه هاى سازمان هاى غیر دولتى فردا را بنا نهند. جوانان آذربایجانى باید به نوشتن روى آورده و ایده ها و خلاقیتهاى خود را با دیگران در میان بگذارند. تبادل افكار و نظرات از طریق اینترنت كه مخاطبان بسیارى را در بر مى گیرد مى تواند نقش بسیار مهمى در رشد و اعتلاى افكار شخصى و گروهى داشته و براى احساسات ملى و میهنى كانال هاى منطقى نظرى پدید آورد.

حركت ملى آذربایجان هنوز در این زمینه به كار بیشترى نیاز دارد. با اینكه وبلاگ هاى زیادى از سوى جوانان آذربایجانى بوجود آمده اند اما كمتر وبلاگى مطالب و اخبار بكر و ویژه دارد. بویژه كمبود انتقال اخبار محلى بیشتر به چشم مى خورد. جوانان باید بدانند كه انتقال اخبار محلى كه بدور از احساسات و نظرات شخصى باشند براى پیشبرد حركت ملى آذربایجان از اهمیت بسیارى برخوردار است. در این مورد هنوز كار زیادى لازم داریم.

گله جك بیزیمدیر

www.oyrenci.com