قبل از هر چیز تعریف حقوق بشر :
« حقوق بشر محصول نیاز روز افزون انسان به یک زندگی مرفه و مدنی است که در آن حیثیت ذاتی هر کس مورد حمایت و احترام باشد »
این اندیشه فراسوی آسایش و تسهیلاتی است که علم و تکنولوژی و برابری انسانها می تواند فراهم سازد . زیرا وقتی ما از حقوق بشر صحبت می کنیم مقصودمان فقط نیازهای زیستی انسان نیست ، بلکه هدفمان آن شرایطی است که امکان می دهد کیفیات هوش و شعور خورد را بالا ببریم و نیازهای روانی خود را بر آورده سازیم . حقوق بشر برای طبیعت ما جنبه بنیادی دارد و بدون آن نمی توانیم مانند یک انسان زندگی کنیم .
شاید در ذهنتان این سوال به وجود آید که چه حقوقی آنقدر بنیادی هستند که نمی توان بدون آنها مانند یک انسان زندگی کرد ؟
در مفهوم گسترده ، دو نوع حقوق در اعلامیه جهانی شناخته شده است . نوع سنتی آن یعنی حقوق مدنی و سیاسی که طی اعصار و در طول توسعه جامعه دمکراتیک تحول یافته است . نوع دیگر عبارت از حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی است که در زمانهای متاخر شناخته شده است . یعنی این حقوق هنگامی درک شد که معلوم گردید بعضی از حقوق مدنی و سیاسی اگر با برخورداری از بعضی از حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی همراه نباشد بی ارزش خواهد بود .
اما حقوق مدنی و سیاسی و حقوق اقتصادی و اجتماعی چه معنایی دارند و شمال چه قوانینی هستند ؟
حقوق مدنی و سیاسی :
« نخست آنکه ما باید حق زندگی ، آزادی و امنیتشخصی داشته باشیم . ما نباید در بردگی بسر ببریم و یا با روشهای غیر انسانی یا خفت آور تنبیه شویم .همه باید در مقابل قانون برابر باشیم و نباید بنا بر اراده و هوس دیگران بازداشت و تبعید شویم . اگر متهم به ارتکاب جرمی شدیم باید حق داشته باشیم به نحو مطلوب از خود دفاع کنیم و تا هنگامی که جرممان ثابت نشده است بی گناه شناخته شویم . حریم زندگی ، خانواده ، مسکن و مکاتبات ما باید در برابر هر گونه مداخله خود سرانه مورد حمایت قرار گیرند . ما باید حق برخورداری از مالکیت شخصی داشته باشیم . پس از این حقوق ، موضوع آزادیهای اساسی مطرح می شود . آزادی هایی چون ازادی افکار ، وجدان و مذهب ، آزادی عقیده و بیان ، آزادی عضویت در اجتماعات و انجمن های مسالمت طلب و حق مشارکت در حکومت کشور خورد از طریق انتخابات و دستیابی بدون تبعیض به مشاغل عمومی . »

حقوق اقتصادی و اجتماعی :
« این حقوق عبارتند از حق کار و انتخاب آزادانه شغل ، حق داشتن شرایط مساعد در کار و حمایت در برابر بیکاری . هر مرد و زن حق دارد در برابر کار مساوی ، مزد مساوی بخواهد . همه دارای حق استراحت و فراغت هستند . برخورداری از سطح زندگی متناسب از حقوق دیگر ماست آن حق برخورداری از غذای مناسب ، پوشاک ، مسکن ، خدمات پزشکی و بیمه های اجتماعی است . کودکان و مادران حق دارند از مراقبتها و کمکهای ویژه بهرمند گردند . همه باید حق استفاده از آموزش و پرورش داشته باشند و نیز در زندگی فرهنگی جامعه خود مشارکت نمایند . »

در ادامه مطلب باید گفت که نفی و انکار حقوق افراد ، پایه گزار کشمکشهای اجتماعی ، جنگ ، خصومت بین ملتها و دشمنی میان گروههای مختلف در یک کشور است . این نفی و انکار بصورت خواستهای فوری و قهر آمیز برای زندگی بهتر در فضایی آزادتر ضاهر می شود .
در پایان باید گفت که حقوق بشر را نباید موضوعی که فقط مورد توجه فیلسوفان و حقوق دانان قرار می گیرد تلقی کرد . زیرا این حقوق در زندگی روزمره هرکس اعم از زن ، مرد و کودک تاثیر دارد .

نویسنده : مبین دهباشی

mobin66@gmail.com