چکیده: در نوشتن زبان محاوره‌ای، افزودن «ه» و «ـه» به انتهای یک واژه به‌جای «است / هست» می‌باشد و استفاده به‌جای حرکت زیر (ــِـ / کسره) اشتباهی‌ست که متاسفانه در حال همه‌گیر شدن است.

حدود سه-چهار ماهی‌ست که غلط دیکته‌ای فاحش در نوشته‌های فارسی که به صورت زبان محاوره‌ای نوشته‌می‌شوند همه‌گیر شده‌است. این اشتباه نگارشی که معلوم نیست از کجا وارد روش نگارش نسل جدیدمان شده‌است، بیشتر در تارنگار های شخصی، نامه‌های خصوصی و زیرنویس‌های فیلم و سریال خودنمایی می‌کند، به طوری که گاه، خواندن جمله را دشوارتر کرده و حتی معنی واژگان را تغییر می دهد.

این لغزش نگارشی استفاده‌ی بی‌جا از «ه» و «ـه» به جای حرکت زیر «ــِـ» یا کسره است. برای مثال «این کتابه منه» که غلط است و باید به شکل «این کتابِ منه» نوشته شود. (از جمله‌ی غلط، این معنی استنباط می‌شود که «این کتابه (که کتاب بی‌اهمیتی است) یا این کتابه (اشاره به یک کتاب خاص) من هستم»)

روش‌های افزودن «ه» و «ـه» به پایان واژه

می‌دانیم که «ه» و «ـه» در زبان محاوره‌ای بدل از «هست» یا «است» به کار می‌روند، که بنا به حرف آخر واژه‌ی انتهای جمله، تغییر می‌کنند. به مثال‌های زیر بنگرید:

«این شهر خیلی آباده» = «این شهر خیلی آباد است».
«امروز هوا گرمه» = «امروز هوا گرم است».

حال اگر واژه‌ای به حرف «الف»، «و» و «ـه» پایان پذیرد، در زبان فارسی دو روش برای افزودن «ـه» داریم:

یک – چه در زبان محاوره‌ای چه در نوشتاری، از واژه‌ی «است / ست» استفاده می‌کنیم.
دو - در زبان محاوره‌ای پیش از «ـه»، «ئـ» می‌آوریم و به صورت «ئه» می‌نویسیم.

نمونه‌های زیر را ببینید:

«این نقاشی ِپانته‌آ ست»(محاوره‌ای و نوشتاری)
یا «این نقاشی پانته‌آ ئه»(محاوره‌ای)
«این حالتِ تو به خاطر گرماست»(محاوره‌ای و نوشتاری)
یا «این حالت تو به خاطر گرمائه»(محاوره‌ای)
 «این درخت هلوست»(محاوره‌ای و نوشتاری)
یا «این درخت هلوئه»(محاوره‌ای)
«پدرم خانه‌ست»(محاوره‌ای و نوشتاری)
یا «پدرم خونه‌ست»(محاوره‌ای و نوشتاری)
یا «پدرم خونئه»(محاوره‌ای)
«این باد پنکه ست»(محاوره‌ای و نوشتاری)
یا «این باد پنکئه»(محاوره‌ای)

همانطور که دیدید «ـه»ی خود واژه در حالتی که «ئـ» به انتهای آن می‌افزاییم، حذف می‌شود.

کاربرد برای راحتی گفتار

جایگزینی به عنوان حرف آخر فعل سوم شخص

در این کاربرد برای راحتی در گفتار، حرف «د» در پایان فعل سوم شخص به «ه» و «ـه» تبدیل می‌شود. مانند:
«این غذا رو دوست داره»
«باید بهش عادت کنه»

کاربرد برای تصغیر

جایگزینی به جای «ک» تصغیر فارسی

گاهی افزودن «ه» و «ـه» به یک نام در زبان محاوره‌ای کاربرد «ک» در فارسی را دارد و برای کوچک کردن (بی اهمیت جلوه دادن) به کار می رود. (از آن‌جایی که این «ک» را «کاف تصغیر» می‌نامند شاید بتوان «ه» و «هـ» را در کاربردی این چنینی «ها» تصغیر نام نهاد.) مثال زیر را ببینید:
این مرده کیه؟ (محاوره ای) = این مردک کیست؟ (نوشتاری)

کاربرد برای اشاره به موردی خاص

تنها در زبان محاورهای برای اشاره به موردی خاصی «ه» و «هـ» را به پایان نام می‌افزایند. مانند:

این دفتره (ه اشاره) با اون دفتره (ه اشاره) فرق داره (ه جایگزینی).
این خونهه (ه اشاره) از اون خونهه (ه اشاره) بزرگ تره (ه = هست).
اون ماهیه (ه اشاره) بزرگ تره (ه = هست).