جمعه‌ای كه جار می‌زند

 آیین سنتی و مذهبی قالیشویان كه همه ساله در دومین جمعه مهرماه در مشهد اردهال برگزار می‌شود، تنها آیین مذهبی اسلامی است كه هماهنگ با تقویم خورشیدی برپا می‌شود.

[آیین‌ها و مراسم مذهبی عموما براساس تقویم قمری است] در این مراسم شركت‌كنندگان كه از اطراف برای برگزاری این مراسم آمده‌اند در حالی كه چوب‌هایی به دست دارند، قالی‌ای را به‌نماد شستن خون امامزاده سلطانعلی فرزند امام محمدباقر در چشمه می‌شویند.

اما همه چیز با جمعه موسوم به «جمعه جار» كلید می‌خورد. این در واقع سكانس اول برنامه‌ای است مدون و جذاب كه هر گوشه‌اش آبستن نماد و بازمانده خاطره‌ای تاریخی از گذشته‌هاست. جمعه جار در واقع روز دعوت عام برای شركت در مراسم قالیشویان است. شیوه برگزاری این آیین هم به این ترتیب است كه «هر سال در روز جمعه جار، چند جارچی در محلات فین و محله بازار كاشان و روستای خاوه به راه می‌افتند و گشت زنان به روش سنت آباء و اجدادی خود با بانگ بلند و آوازی خاص ندا درمی‌دهند و مردم را از فرا‌رسیدن روز موعود قالیشویان و هفته زیارت امامزاده سلطان علی آگاه می‌كنند.» در واقع معمولا در این روز در محلی به نام پانخل در ابتدای بازار بزرگ و تاریخی كاشان، اشعار و سرودهای مخصوصی را بصورت دسته‌جمعی می‌خوانند و به این وسیله مردم را از اجرای مراسم قالیشویان در هفته آینده مطلع می‌كنند و از آنها برای حضور در مراسم دعوت به عمل می‌آورند.

با اجرای آیین جار اهالی فین (یكی از محله‌های كاشان) خود را برای عزیمت به اردهال آماده می‌كنند و به مرور تا روز پنجشنبه و عصر روز پیش از دومین جمعه مهر ماه، اهالی و مردم فین حتی آنان كه در دیگر شهرها زندگی می‌كنند خود را به اردهال می رسانند و با تهیه یك چوبدستی بلند برای اجرای مراسم آماده می‌شوند. در واقع «جمعه جار» آغازی است برای برگزاری مراسم اصلی یعنی: غسل قالی. مراسم اصلی در دومین جمعه پاییز برگزار می‌شود.

امسال نیز طبق سال‌های گذشته مراسم جار بعد از نماز مغرب و عشاء در مسجد جامع فین بزرگ كاشان محل‌سجده‌گاه آن حضرت به منظور آگاه كردن مردم همایش جار برگزار می‌‌شود.

خبر «جمعه قالیشویان» به سرعت دهان به دهان میان مردم همه قشرها و بازاریان و پیشه‌وران و دستفروشان می‌گردد، و در كمتر از یكی دو روز در همه شهرها و روستاها بخصوص شهرها و روستاهای نطنز، قم، محلات، ساوه، دلیجان، یزد، آشتیان و اصفهان پراكنده می‌گردد.

جارچیان با رساندن این پیام، همه مردم، بخصوص زائران و فروشندگان صاحب نذر را كه می‌باید هر ساله در قالیشویان شركت داشته باشند، به تكاپو و فراهم كردن اسباب و توشه زیارت و تهیه جا و مكان برای سكونت در مشهد اردهال وامی‌دارند. تكاپوی سفر بیش از همه قشرها در میان كاسبكاران و بازاریان چشمگیر است. بازاریان و فروشندگان برای عرضه و فروش كالاهایشان در مشهد اردهال با یكدیگر به رقابت می‌‌پردازند و می‌كوشند تا هر یك پیش از آغاز مراسم غرفه‌ای یا حجره‌ای مناسب در بازارچه و یا صحن پاپك و یا صحن های دیگر به دست آورند.

تعیین روز قالیشویی و اعلام آن به مردم به عهده ستاد برگزاری مراسم سنتی مذهبی قالیشویان فین است. این گروه روز مراسم قالیشویان را معمولا در دومین جمعه پاییز تعیین می‌كنند اگر این جمعه به روزهای سوگواری مذهبی، مانند تاسوعا، عاشورا، قتل حضرت علی امیرالمومنین(ع) یا با روزهای جشن مذهبی، مانند مبعث حضرت رسول(ص)، میلاد حضرت امیرالمومنین(ع)، نیمه شعبان میلاد امام زمان(عج)، همزمان شود، ضمن رعایت شأن اینچنین شب‌هایی و گرامیداشت این ایام، مراسم قالیشویی را اجرا‌می‌كنند.

دومین جمعه مهر ماه، در صحن و سرای سلطانعلی ابن‌محمدباقر(ع)، (مشهد اردهال) مراسم عزاداری و قالیشویی انجام می‌شود كه جایگاه خاصی در بین مردم دارد و سیر تاریخی مراسم قالیشویان فین كاشان در اردهال نیز یك سابقه نورانی و درخشان در بین علمای قم دارد.