از اصول و قواعد اهل سنت وجماعت در عقیده
 

تألیف: الشیخ صالح بن فوزان الفوزان

ترجمه:

إسحاق بن عبدالله بن محمد دبیری

---

• مقدمه مترجم

• مقدمه مؤلف

• تعریف رستگار (اهل سنت و جماعت)

• نام های گروه رستگار و تعریف آن

• اصول اهل سنت و جماعت

• اصل اول

• اصل دوم

• اصل سوم

• اصل چهارم

• اصل پنجم

• اصل ششم

• اصل هفتم

• اصل هشتم

• اصل نهم

• پایان (خاتمه)

---

 

مقدمه مترجم:

 

الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وبعد:

اصول و قواعد اهل سنت بسیار است، این كتاب فقط اشاره ای به بعضی از قواعد مهم شده كه ما آنرا به فارسی نگارش نمودیم.

امید است این قواعد مورد درك و فهم، و در صحنه عمل افراد جامعه قرار گیرد.

از خداوند مسئلت داریم كه ما و دانشمند محترم مؤلف این كتاب و خوانندگان گرامی از اجر و پاداش خیر دور نفرماید، و آنرا خالص برای رضا و خشنودی خود قرار دهد، و ما را از جمله این حدیث شریف بگرداند، رسـول اكرم (ص) فرمودند: ((إذا مات ابن الإنسان انقطع عمله إلاَّ من ثلاثة: صدقة جاریة أو علم ینتفع به، أو ولد صالح یدعو له)). مسلم.

اگر انسان دنیا را وداع گفت همه اعمال و كردار او قطع خواهد شد مگر از سه چیز: صدقه ای كه در جریان و روان باشد و به مردم برسد، و علم و دانشی كه مردم از آن استفاده ببرند، و فرزندی نیك و صالح كه برایش دعا كند.

اسحاق بن عبدالله دبیری

ریاض: 20/12/1421هـ. ق ـ 25/12/1379هـ.ش

 

 فهرست

---

 

مقدمه مؤلف:

 

الحمد لله رب العالمین هدانا للإسلام، )وما كنّا لنهتدی لولا أن هدانا الله(. [الأعراف 43].

[اگر هدایت و لطف الهی نبود ما خود در این مقام راه نمى یافتیم] .

و از خداوند مسئلت داریم تا وداع این دنیا، ما را ثابت قدم و استوار نگه دارد، چنانكه مى فرماید: )یا أیها الذین آمنوا اتقوا الله حق تقاته ولا تموتن إلاَّ وأنتم مسلمون(. [آل عمران 102].

[ای كسانی كه ایمان آوردید از خدا بترسید آن چنان كه شایسته ترسیدن از اوست، (همیشه بر پرهیزگاری و اخلاص در ایمان باشید تا نتیجه آن عاقبت خیر باشد)، ونمیرید مگر به دین اسلام].

وأن لا یزیغ قلوبنا بعد أن هدانا، )ربنا لا تزغ قلوبنا بعد إذ هدیتنا( . [آل عمران 8] .

[پروردگارا دل های ما را به كج روی و باطل مینداز بعد از این كه ما را به راه راست هدایت فرمودى] .

وصلی الله وسلم علی نبینا وقدوتنا وحبیبنا محمد رسول الله الذی بعثه رحمة للعالمین، ورضی الله عن أصحابه البررة الأطهار المهاجرین والأنصار، ومن تبعهم بإحسان ما تعاقب اللیل والنهار .

وبعد: این چند كلمه مختصری در بیان عقیده اهل سنت و جماعت است و انگیزه نوشتن آن این بود كه امت اسلامی در حالت پراكندگی و اختلاف بسیار زیادی قرار دارد، آن هم به سبب وجود بسیاری از گروه های متعدد معاصر كه با هم اختلاف داشته، هر یكی از آنها به روش و طریقه خود دعوت كرده، و گروه خود را شایسته و والاتر مى داند، تا این كه افراد نادان مسلمان گیج شده نمى داند كدام یك از این گروه ها را پیروی كند، و به چه كسی اقتدا و تأسی نماید، و كافری كه بخواهد مسلمان شود نمى داند اسلام حقیقی كه در باره آن خوانده و شنیده كدام است، آن اسلامی كه قرآن و سنت پیامبر (ص) به سوی آن دعوت كرده، اسلامی كه زندگی صحابه گرامی نمایان گر آن بوده، و اهل قرون برتر آن را سیره خود قرار داده بودند، یا اینكه فقط نام اسلام را مى بینند، و بنا به گفته یكی از باخترشناسان (مستشرقین): اسلام پنهان و پوشیده است، یعنی مسلمانانی كه پیرو اسلام هستند، بیان كننده اسلام حقیقی نیستند .

 ما نمى گوئیم كه به طور كلی اسلام وجود ندارد، زیرا خداوند بقاء آنرا در دو چیز نهفته است: در بقای قرآن، چنان كه مى فرماید: )إنَّا نحن نزلنا الذكر وإنّا له لحافظون(. [الحجر 9].

[ما قرآن را بر تو نازل كردیم، و ما هم آن را محفوظ خواهیم داشت] .

و در بقای گروهی از مسلمانان كه اسلام حقیقی را بیان مى كنند و آن را حفظ و نگهداری كرده از آن دفاع مى كنند، چنان كه خداوند مى فرماید: )یا أیها الذین آمنوا من یرتد منكم عن دینه فسوف یأتی الله بقوم یحبهم ویحبونه أذلة علی المؤمنین أعزة علی الكافرین یجاهدون فی سبیل الله ولا یخافون لومة لائم(. [المائدة 54].

[ای مردمى كه ایمان آورده اید هر كس از شما از دین خویش برگردد، خدا گروهی را به میان مى آورد كه ایشان را دوست مى دارد، و ایشان او را دوست مى دارند، نسبت به مؤمنان پر محبت، و بر كافران سختگیرتر و پر خشم اند، در راه خدا جهاد مى كنند، و از سرزنش و نكوهش و ملامت هیچ كسی باكی ندارند].

و مى فرماید: )وإن تتولوا یستبدل قوماً غیركم ثم لا یكونوا أمثالكم(. [محمد 38].

 [و اگر پشت به فرمان او كنید و راهنمایىهای او را نپذیرید به جای شما گروهی غیر از شما مى آورد (كه فرموده خدا را تصدیق كنند و بر راه او روند و به شریعت او عمل كنند و به آنچه خدا فرمود عمل نمایند و پیرو پیامبر باشند)، آنگاه آنان مانند شما نخواهند بود].

بلی آن جماعت و گروهی است كه رسول اكرم (ص) از آنها خبر داده و مى فرماید: ((لا تزال طائفة من أمتی علی الحق ظاهرین لا یضرهم من خذلهم ولا من خالفهم حتی یأتی أمر الله تبارك وتعالی وهم علی ذلك)). [متفق علیه].

((همواره گروهی از امت من بر حق ظاهر و آشكارند، و عدم تأیید و عدم نصرت و یاری كسى، و مخالفت هیچ كس به آنها ضرر نمى رساند تا این كه امر خدا یعنی قیامت بر پا شود و آنان بر همان راه حق خود مى باشند)).

و از این جا بر ما واجب مى شود تا با این گروه مبارك آشنا شویم، آن گروهی كه اسـلام صحیح را بیان مى كنند ـ خدایا ما را از آنها بگردان ـ و همانا شناختن آن واجب است برای كسىكه بخواهد با آن اسلام حقیقی و صحیح و پیروان حقیقی آنها آشنا شده، و به آنها اقتداء و تأسی كند و بر روش آنها برود و به آنها بپیوندد، و برای غیر مسلمانان كه بخواهند به اسلام داخل شوند .

 فهرست

---

 

 

تعریف گروه نجات یافته، اهل سنت و جماعت:

 

مسلمانان در عصر رسول اكرم (ص)، امت یكتا بودند، چنان كه خداوند مى فرماید: )إنَّ هذه أمتكم أمة واحدة وأنا ربكم فاعبدون(. [الأنبیاء 92].

[این حقیقت آشكار است كه امت شما یكتاست، (و دارای یك راه و یك عقیده، و یك آیین است) و من پروردگار یكتا و آفریننده شما هستم، پس تنها مرا پرستش كنید].

یهود و منافقین چنان كوشش كردند تا بین مسلمانان در زمان پیامبر اكرم (ص) تفرقه و اختلاف بیندازند، ولی نتوانستند، چنان كه خداوند از قول منافقین چنین مى فرماید: )لا تنفقوا علی من عند رسول الله حتی ینفضوا(. [المنافقون 7].

[بر اصحاب و یاران رسول الله مال را انفاق نكنید تا از دور او پراكنده شوند (و او را رها كنند)].

و خداوند در رد آنها چنین پاسخ داد: )ولله خزائن السـموات والأرض ولكن المنافقین لا یفقهون(. [المنافقون 7].

[گنج های آسمان ها و زمین نزد خداست، لیكن منافقان (این را) نمى دانند (و آنرا درك نمى كنند)].

یهودیان كوشش كردند تا بین مسلمانان تفرقه و اختلاف بیاندازند و آن ها را از دین اسلام باز دارند، چنان كه بارىتعالی مى فرماید: )وقالت طائفة من أهل الكتاب آمنوا بالذی أنزل علی الذین آمنوا وجه النهار واكفروا آخره لعلهم یرجعون( . [آل عمران 72].

[و گروهی از اهل كتاب گفتند به دین و كتابی كه برای مسلمانان نازل شده اول روز (با نیرنگ) ایمان آورید، و آخر روز كافر شوید، شاید (با این حلیه) آنها نیز از دین اسلام برگردند].

ولی این دسیسه های آن ها به پیروزی نرسید، زیرا خداوند آن ها را آشكار كرد و رسوا نمود، بار دوم به این دسیسه ها دست زدند و آن چه بین انصار از جنگها و دشمنىها قبل از اسلام رخ داده بود براىشان بازگو مى كردند، و آنچه بین آن ها از شعرها گفته شده بود بازگو مى كردند، ولی خداوند دسیسه های آنها را آشكار نمود، چنان كه مى فرماید: )یا أیها الذین آمنوا إن تطیعوا فریقاً من الذین أوتوا الكتاب یردوكم بعد إیمانكم كافرین و كیف تكفرون وأنتم تتلی علیكم آیات الله وفیكم رسوله ومن یعتصم بالله فقد هدی إلی صراط مستقیم . یا أیها الذین آمنوا اتقوا الله حق تقاته ولا تموتن إلاَّ وأنتم مسلمون واعتصموا بحبل الله جمیعاً ولا تفرقوا واذكروا نعمت الله علیكم إذ كنتم أعداء فألف بین قلوبكم فأصبحتم بنعمته إخواناً وكنتم علی شفا حفرة من النار فأنقذكم منها كذلك یبین الله لكم آیاته لعلكم تهتدون . ولتكن منكم أمة یدعون إلی الخیر ویأمرون بالمعروف وینهون عن المنكر وأولئك هم المفلحون ولا تكونوا كالذین تفرقوا واختلفوا من بعد ما جاءهم البینات وأولئك لهم عذاب عظیم . یوم تبیض وجوه وتسود وجوه فأما الذین اسودت وجوههم أكفرتم بعد إیمانكم فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون(. [آل عمران 100 ـ 106].

[ای مؤمنان اگر پیروی و اطاعت گروهی از اهل كتاب نمایید شما را بعد از ایمان داری به كفر بر مى گردانند، و چگونه شما (مؤمنان) كافر خواهید شد در حالی كه آیات خدا بر شما خوانده مى شود، و پیغمبر خدا در میان شما است . و كسی كه به دین خدا چنگ زند به راستی به راه مستقیم هدایت یافته . ای مردمی كه ایمان آورده اید از خدا آن چنان كه شایستهء ترسیدن از اوست بترسید، و نباید مرگ شما فرار سد مگر در حالی كه مسلمان باشید . و همگی به ریسمان خداوندی كه همانا اسلام است چنگ زده و از یكدیگر پراكنده مشوید، و نعمت هایی كه خدا به شما ارزانی فرمود به یاد آورید، دشمنان همدیگر بودید، خدا میان دل هایتان الفت و مهربانی انداخت و به لطف خداوند همه برادر (دینى) یكدیگر شدید، و در پرتگاه (چاله ای از) آتش بودید، خدا شما را نجات داد، (خدای توانا به بركت دین اسلام شما را همگی با هم برادر و همدست و دوستدار یكدیگر گردانید)، آن چنان كه یاد شد خدا آیات خود را برای شما روشن فرمود تا به راه راست بروید . و باید از شما مسلمانان همیشه گروهی باشند كه به سوی خیر و خوبی دعوت كنند و از بدی باز دارند و آنانىكه چنین كنند، (امر بمعروف نمایند و نهی از منكر كنند آنان) رستگاران هستند . و شما (مسلمانان) مانند مللی نباشید كه راه تفرقه و اختلاف پیمودند پس از آن كه آیات و دلایل روشن از جانب خدا برای هدایت آنها آمد، و چنین گروهی گرفتار عذاب سخت خواهند بود . روزی كه كسانی رو سفید و كسانی رو سیاه گردند، آنهائىكه روىشان سیاه شود (به آنان گفته مى شود) آیا بعد از ایمان آوردنتان كافر شدید! (نتیجه اش این است كه در برابر كفر آوردنتان عذاب خداوندی بچشید)].

و رسول اكرم (ص) برای انصار موعظه گفت و آنها را از نعمت اسلام و اجتماع آنها بعد از تفرقه یادآوری نمود، در این حال انصار با هم دست دادند و همدیگر را به آغوش كشیدند . [تفسیر ابن كثیر 1/397، و كتاب أسباب النـزول للواحدی ص 149 ـ 150].

اینجا بود كه دسیسه های یهود بر هم خورد و مسلمانان امت یكپارچه باقی ماندند، و خداوند آنها را به اجتماع و هماهنگی بر حق امر فرمود و از اختلاف و تفرق باز داشتند، چنان كه مى فرمایـد: )ولا تكونوا كالذین تفرقوا واختلفوا مـن بعـد ما جاءهم البینات(. [آل عمران 105].

[و مانند مردمی مباشید كه از هم پراكنده شدند و اختلاف به میان آوردند و تفرق و اختلافشان بعد از رسیدن نشانه های آشكار از خدای تعالی به ایشان بود].

و هم چنان مى فرماید: )واعتصموا بحبل الله جمیعاً ولا تفرقوا(. [آل عمران 103].

[و همگی به رشتـه (دیـن) خـدا چنگ بزنیـد، و به راه های متفرق پراكنده مشوید].

خداوند اجتماع و هماهنگی را در به جا آوردن عبادات در نماز و روزه و حج و طلب علم و دانش مشروع كرده است، و رسول اكرم (ص) مسلمانان را به هماهنگی تشویق نمودند و از تفرقه و اختلاف بر حذر داشتند، و از چیزی خبر مى دادند كه به هماهنگی و اجتماع تشویق كرده و از تفرقه باز مى دارد.

و خبر دادند كه در این امت اختلاف و پراكندگی به میان خواهد آمد، چنان كه در امت های قبل از اسلام چنین بوده است، و فرمودند: ((فإنَّه من یعش منكم فسیری اختلافاً كثیراً فعلیكم بسنتی وسنة الخلفاء الراشدین المهدیین من بعدی)).

[أبوداود والترمذی وأحمد وابن ماجه].

(زیرا هر كس از شما عمری طولانی كند، اختلافات و تفرقه های بسیاری خواهد دید، پس بر شماست كه پیرو سنت من و سنت خلفای راشدین هدایت شده كه بعد از من مى آیند باشید.

و در حدیث دیگر مى فرماید: ((افترقت الیهود علی إحدی وسبعین فرقة وافترقت النصاری علی اثنین وسبعین فرقة وستفترق هذه الأمة علی ثلاث وسبعین فرقة كلها فی النار إلاَّ واحدة، قلنا: من هی یا رسول الله؟ قال: من كان علی مثل ما أنا علیه الیوم وأصحابی)).

[الترمذی والحاكم والآجری فی الشریعة وابن نصر المروزی فی السنة ص 22 ـ 23، واللالكائی فی شرح أصول اعتقاد أهل السنة والجماعة 1/145 ـ 147].

(یهود بر هفتاد یك فرقه و گروه تقسیم شدند، و نصاری بر هفتاد دو گروه، و این امت (یعنی مسلمانان) بر هفتاد سه گروه تقسیم خواهد شد، همه این فرقه ها و گروه ها در آتش جهنم اند مگر یك گروه، (صحابه گویند): پرسیدیم ای رسول خدا (ص) این گروه رستگار چه گروهی است؟ فرمود: آنچه كه من و یاران من امروز بر آن هستیم.

و در آخر عصر صحابه آنچه پیامبر (ص) به آن خبر داده بودند واقع شد و امت پراكنده شدند، ولی این تفرقه تأثیر زیادی در كیان امت اسلام در قرون مفضله (قرنهایی كه پیامبر از آنها به عنوان قرون برتر نام بردند) نداشت، با سده های بهتر و بزرگوار كه رسول اكرم (ص) درباره آن به خوبی ستوده اند و فرمودند: ((خیركم قرنی ثم الذین یلونهم ثم الذین یلونهم)). [متفق علیه].

بهترین قرن ها مدت زمانی كه من در آن هستم مى باشد، سپس قرنی كه بعد از من مى آید، سپس قرنی بعد از قرن دوم مى آید.

قرن: یعنی یك دوره صد ساله.

راوی حدیث گوید كه: نمى دانم بعد از قرنی كه رسول اكرم (ص) در آن بود، دو قرن ذكر كرد، یا سه قرن، و فضیلت این قرن ها به سبب زیادی علماء هم چون محدثین و مفسرین و فقهاء كه شامل علمای تابعین و تابع تابعین و امام های چهارگانه و شاگردان آنها بود، و هم چنان نظر به وجود یك دولت قوی كه گروه های مخالف در آن با دلایل و حجت كیفر خود را مى دیدند.

 بعد از تمام شدن قرن های مفضله (سده های گزیده) مسلمانان با اصحاب دین های مخالف اسلام مخلوط شدند، و كتب ادیان كفر به عربی ترجمه شد، و پادشاهان مسلمانان بعضی از كافران و گمراهان را به خاندان خود خواندند و آنها را وزیر و مستشار خود كردند، در این جا بود كه اختلاف پیدا شد و گروه ها و گروهك ها و مذاهب باطل به میان آمد، و از آن وقت تا حال حاضر این سلسله جریان داشته، و تا آنگاه كه خدا بخواهد چنین خواهد بود.

لیكن به حمد خداوند متعال گروه رستگار اهل سنت و جماعت با چنگ زدن به اسلام درست و حقیقی پایدار مانده، و به آن عمل نموده، و دیگران را به آن دعوت مى نمایند، و وجود این گروه مصداق حدیث پیامبر خداست كه از بقای آن و پایداری و استوار بودن آن، خبر داده است، و این فضل خداوند راجع به بقای این دین و دلیل حجت بر گمراهان و گروه عناد و ستیزه مى باشد.

این گروه مبارك روشنگر روش صحابه بزرگوار با پیامبر خدا در گفته ها و كارها و اعتقاد مى باشد، چنان كه پیامبر (ص) مى فرماید: ((هم من كان علی مثل ما أنا علیه الیوم وأصحابی)). [در ص 18 گذشت].

آنها كسانىاند كه به آنچه امروز من و یاران من بر آن هستیم چنگ زده اند.

آنها باز ماندگان صالح و نیكوكار آن كسانىاند كه خداوند در باره آنها چنین فرموده است: )فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقیة ینهون عن الفساد فی الأرض(. [هود 116].

[چرا كه در قرن ها و ملت های گذشته مردمی با عقل و ایمان وجود نداشت كه خلق را از فساد و اعمال زشت در زمین منع و نهی كنند].

 

 فهرست

---

 

نامهای گروه رستگار و نجات یابنده و تعریف آن:

 

از آن جایىكه این گروه، از گمراهی دور هستند، باید نام ها و نشانه های آن را دانست تا این كه به آن اقتداء و تأسی نمود، زیرا آن نام های بزرگ و عظیمی دارد كه توسط آن از دیگر گروه ها ویژگی خاصی به خود كسب نموده است، و از مهمترین این نام ها و نشانه ها این كه از گروه های رستگار، و گروه تأیید و پیروز شده اهل سنت و جماعت است، و معانی هر یكی از آن چنین است:

1 ـ گروه رستگار:

یعنی رستگار از آتش جهنم، چنان كه پیامبر (ص) وقتی گروه ها را ذكر نمودند این گروه را استثنا كردند و فرمودند: ((كلها فی النار إلاَّ واحدة)).

همه آنها در آتش جهنم اند مگر یكى، یعنی آن یكی در آتش نیست.

2 ـ كسانی كه به كتاب خدا و سنت رسول الله (ص) و به آنچه كه پیشینیان از مهاجرین و أنصار بر آن بودند چنگ زنند.

چنان كه پیامبر (ص) در باره آنها فرمودند: ((هم من كان علی مثل ما أنا علیه الیوم وأصحابی)).

آنها كسانىاند كه چنگ مى زنند به آنچه امروز من و یاران من بر آن هستیم.

3 ـ این گروه از اهل سنت و جماعت هستند، كه به دو امتیاز برتری دارند:

 الف ـ چنگ زدن به سنت پیامبر (ص) تا آن كه اهل سنت شده اند، بر خلاف گروه های دیگر كه به اعتقاد خود و گفته های رهبرانشان تمسك مى ورزند، بنابر این به سنت رسول الله (ص) نسبت داده نمى شوند، بلكه به بدعت و گمراهی خود مانند فرقه قدریه و فرقه مرجئه، یا به امامان خود مانند فرقه جهمیه، یا به كارها و كردار زشت خود مانند رافضه و خوارج نسبت داده مى شوند.

ب ـ كسانی كه اهل جماعت هستند به سبب اجتماع آنها بر حق و عدم پراكندگی و تفرق، بر خلاف گروه های دیگر كه بر حق یكپارچه نیستند، بلكه هوا و میل خود را پیروی مى كنند و حقی در نزدشان وجود ندارد تا آنها را با هم یكپارچه سازد.

4 ـ كسانی كه تا روز قیامت پیروز و كامیاب هستند، زیرا دین خدا را یاری داده و خداوند این گروه را یاری فرموده است، چنان كه مى فرماید: )إن تنصروا الله ینصركم(. [محمد 7].

[شما اگر خـدا را یاری كنید، خـدا نیز شما را (در همه جا و همه چیز) یاری كند].

به همین سبب رسول اكرم  فرمودند: ((لا یضرهم من خذلهم ولا من خالفهم حتی یأتی أمر الله تبارك وتعالی وهم علی ذلك)).

و عدم تأیید و عدم نصرت و یاری كسى، و مخالفت هیچ كس به آنها ضرر نمى رساند تا این كه امر خدا یعنی قیامت بر پا شود و آنان بر همان راه حق خود مى باشند.

 

 فهرست

---

 

اصول اهل سنت و جماعت:

 

اهل سنت و جماعت بر اساس اصولی ثابت و واضح و آشكار عمل مى كنند، آن هم در اعتقاد و اعمال و رفتار و اخلاق و این اصول بزرگی است كه از كتاب خدا و سنت رسول الله (ص) و آنچه سلف صالح از صحابه و تابعین و پیروان نیكو بر آن بودند تلقی كرده، فراگرفته اند، و این اصول و قواعد در چند چیز ذیل خلاصه مى شود:

 فهرست

---

 

 

اصل و قاعده اول:

 

ایمان به خدا و فرشتگان و كتاب ها و پیامبران خدا و روز آخرت و ایمان به قضا و قدر، خیر و شر آن.

1 ـ ایمان به خدا: تصدیق به یگانگی خدا، یعنی تصدیق كردن توحید سه گانه و اعتقاد داشتن و عمل كردن به آن، آنهم: توحید ربوبیت، و توحید الوهیت، و توحید اسماء و صفات است .

توحید ربوبیت: و آن عبارت است از توحید افعال خداوند، یعنى: معتقد بودن به این كه همه چیز هم چون آفریدن، و روزی دادن، و زنده كردن، و میرانیدن از جانب خــداست، و ایـن كه او پروردگار و مالك همه چیز است.

و توحید الوهیت: این كه تنها خدای یگانه سزاوار تمام عباداتی است كه بنده آن را به شكل مشروع برای نزدیك شدن به خدا انجام مى هد، هم چون: دعاء، و ترس، و امید، و دوستی، و قربانی، و نذر، و یاری خواستن، و پناه گرفتن، فریادرسی و كمك، و نماز و روزه، و حج، و انفاق در راه خدا، و آنچه را مشروع نموده و به آن امر فرموده است، و برای خدا دیگری را شریك قرار نمى دهند، نه فرشته ای مقرب، و نه پیامبری فرستاده، و نه ولىای از أولیاء، و نه غیر از این ها.

توحید اسماء و صفات: ثابت كردن نام ها و صفاتىكه خدا آن را به خود، و یا پیامبرش آن را به او ثابت نموده است، و پاك دانستن و منـزه داشتن خدا از هر عیب و نقصی كه خود را از