بنام خدا

تقابل دیدگاه های هنر

مقایسه معماری سنتی ایران در مقابل معماری مدرن غرب میتواند ما را به نتایج متفاوتی رهنمون سازد. هدف از رویاروی قراردادن این دیدگاه ها ، نمایش برتری یكی نسبت به دیگری نیست ، بلكه اطلاع از حضور همزمان آنهاست. مهم این است كه بدانیم چه میخواهیم ، تا با توجه به امكانات و محدودیت هر یك از این دیدگاه ها ، برد و كاربرد آنها را مد نظر قرار دهیم. هر یك از این دیدگاه ها ، چراغی است كه میتواند بر حسب توان خود ، محدوده ای را روشن كند.
كاملا منطقی است كه باید از تحولات معماری غرب با خبر باشیم و به همان اندازه نیز منطقی است بدانیم ، كه برای چه میبایست از آنها اطلاع داشته باشیم و چگونه آنها را به كار ببندیم. و جان كلام اینكه ما با چه دیدگاهی به این تحولات نگاه میكنیم.
واضح است كه باید بر حسب دسته بندی و نام گذاری غربی ها و همانند یك شهروند غربی كه در متن آن جوامع وجود دارد ، بطور طبیعی به این موضوع نگاه كرده و آنها را درك كنیم. و آنچه از صافی ادراك میگذرد و به ما میرسد ، خود زایش سئوالاتی خواهد بود كه پاسخ قاطع و مدونی برایشان وجود ندارد. و اگر بخواهیم این دسته بندی ها و اصطلاحات و نام گذاریها را ، بر اوضاع معماری ایرانی منطبق كنیم كار دشواری را در پیش رو خواهیم داشت.
آنچه مسلم است معماری غرب مدام در تحول بوده و بسرعت ، زایش ومرگ سبكها و شیوه های جدید در معماری را اعلام میكند و با بررسی جزء به جزء بنا های ساخته شده ، چندین سبك را استخراج و ویژه گیهای آنها را دسته بندی میكند و با سازه های اعجاب آور و مصالح جدید ، با شدت هر چه بیشتر به تولید میپردازد.
ولی آنچه مسلم است و باور عمومی نیز بر این است كه دیگر معماری مدرن خسته كننده شده است . و گواه این مدعا همین است كه معماری مدرن غرب برای رفع خستگی ، در حال احداث بناهایی با رنگ و شكل و مصالح جدید و تنوع در آنهاست . تا شاید بتوان از این طریق صدای مخاطبان را ساكت كرد. و البته آنچه ناشنیدنی است صدای مخاطبان و مصرف كنندگان آن فضا ها و بناها است. و جالب اینكه هیچ مورخ هنری به واكنشهای مردم و مصرف كنندگان توجهی ندارد و همچنین منتقدان و سبك شناسان معماری نیز بیشتر درگیر تقسیم بندیها و وضع واژه های تازه هستند.
در این میان هنگامی كه به معماری سنتی ایرانی میرسیم و وقتی به مقوله حیاط مركزی در معماری برمیخوریم كه در قرون متمادی از دیرباز تا امروز در معماریهای مختلف مورد استفاده قرار گرفته ، نمیتوان ، بی زمان بودن و بی مكان بودن این شكل از معماری را نادیده گرفت . و نتیجه نگرفت كه این شیوه از سازماندهی فضا مستقیماً مرتبط است با بخشی از نیازهای مانای آدمی كه به مكان و زمان خاصی تعلق ندارد.
مسلماً هر اثر هنری در زمان و مكان خاصی خلق میشود ولی چون در همه زمانها و مكانها بر دل مینشیند لاجرم ماندگار و جهانی خواهد ماند.
در جمع بندی ، این تقابل را میتوان به این شكل خاتمه داد كه معماری غربی یك اثر هنری جهانی ، " بی مكانی " و معماری سنتی ایرانی یك اثر ماندگاری ، " بی زمانی " را خلق كرده است.
متشكرم