در سال 1883م/1300ه.ش، مرتضی قلی خان صنیع الدوله پسر علیقلی خان مخبر الدوله به آلمان عزیمت کرد و موفق شد ساخت یک کشتی تجاری 600 تنی، دارای 450 قوه اسب بخار را به کارخانه کشتی سازی بندر معروف برمرهاون سفارش دهد. لرد کرزن سیاستمدار معروف انگلیسی و خبرنگار روزنامه تایمز لندن در ربع آخر قرن نوزدهم درباره این کشتی و کشتی دیگری که در آلمان ساخته و به آبهای ایران روانه شد می نویسد:

کشتی با ناوبانها و افراد آلمانی روانه خلیج فارس شد. با همین کشتی وسایل و ابزار کوچک دیگری حمل و در محمره به هم نصب گردید که همان کشتی سوزا(شوش) است. بهای دو کشتی 30000لیره و هزینه نگهداری سالانه آنها 3500لیره است. پرسپولیس به چهار توپ 5/70 میلیمتری کروپ مجهز می باشد و در اصل به دو منظور کلی یکی بمباران حدود ساحلی و ارعاب حکام محلی و شیوخ و دیگر حمل خرما و مسافران حج ساخته شده ولی نشنیده ام که تا حال برای منظور ثانوی به کار رفته باشد، اما هر وقت این کشتی آمادگی بحر پیمایی دارد حاکم بوشهر را که از نواب امین السلطان است در سواحل خلیج فارس از بندری به بندر دیگر می برد، باروت و گلوله های خود را مصرف می کند و با شلیک هفده گلوله ترس فراوان در دل و جان افراد و اهالی ساحل می افکند و ابهت و عظمت حکومت شهریاری را خاطر نشان می سازد.

کرزن می افزاید:

من این کشتی رادر یکی از سیرهای اتفاقی آن در بندر لنگه بازدید و بازرسی دقیق کردم. چهل تن ایرانی و عرب کارگر داشت و چهار افسر آلمانی که زبان آنگلیسی را در حوزه خلیج فارس فرا گرفته بودند، علاوه بر چهار توپ کروپ دو توپ برنجی هم برای منظور شلیک های سلام داشت و همچنین چهل دستگاه تفنگ موزر و شمشیرهای کوتاه.

وضع داخلی آن کاملا نو بود و طبقه پایین عرشه به یک کشتی راحت مسافری شباهت داشت نه یک رزم ناو، به علاوه دستگاه مخصوص برای اقامت حاکم به اطاق خواب وصل بود. اما عالیجناب از آن استفاده نمی کرد به رسم خاص ایرانی ترجیح می داد کف زمین بخوابد. سال پیش پرسپولیس در تعمیرگاه خشک بمبئی برای نظافت و تمیزکاری توقف کرد، چون بر اثر جرمها که به پهلو و در زیر آن جع شده بود سرعتش از هشت تا ده میل دریایی بخه پنج میل تقلیل یافته بود وناوبان درصدد بود که در آینده از رفتن به بمبئی صرف نظر و نقطه مناسبی را در سواحل قشم یا جزیره لافت مقابل آن پیدا و در مورد بعدی کشتی را در آنجا تمیز و رنگ کند.

توپهای پرسپولیس هنوز گلوله ای باخشم و خصومت شلیک نکرده است ولی ترس و رعب ناشی از چهار توپ کروپ به اندازه ای زیاد است که به محض حضور این کشتی در مدخل موجب برقراری آرامش می شود و به همین نحو شورش چابهار در سال 1888 عاجلا خاموش گردید.(لرد کرزن. ایران و قضیه ایران. ترجمه غ- وحید مازندرانی، تهران، علمی و فرهنگی 1362، چاپ 2، جلد2، ص 476-477)

بنا به نقل قول کاپیتان عباس دریا نورد که مدتی فرمانده کشتی بوده است:

کشتی پرسپولیس با ظرفیت 800 تن (نه  600 تن) در سال 1884 در آلمان به طرز بسیار محکم و شیکی که آخرین سیستم آن زمان بوده ساخته شده بود که دولت ایران آن را خریداری کرد. کشتی نامبرده علاوه بر سالن فوقانی و اتاق های زیبا و دستگاه سلطنطی زرین آن بعلاوه یک عکس بسیار بزرگ از ناصر الدین شاه توجه هر بیننده را به خود جلب می کرد. پرسپولیس کشتی جنگی نبود، اما سه دستگاه توپ های ته پر از کارخانه کروپ و مقداری تفنگ و فشنگ و باروت و غیره در جباخانه (اسلحه خانه) کشتی نامبرده موجود بود. (نامه ناخدا عباس به اسماعیل رائین. دریانوردی ایرانیان. ج2. ص738).

ناخدا عباس دریانورد در دفتر خاطرات خود چنین می نویسد:

در زمان سلطنت قاجاریه دو کشتی تشریفاتی یکی بنام مضفر و دیگری به نام پرسپولیس و چهار کشتی کوچک (هر یک به ظرفیت 75تن ) به نامهای مازندران- گیلان- آذربایجان- خراسان برای مبارزه با قاچاقریال خریداری شد که به فرماندهی ناخداهای آلمانی و فرانسوی انجام وظیفه می کردند (پس از مدت کوتاهی ناخدایان ایرانی ابراز لیاقت کرده و جای فرماندهان خارجی را گرفتند) با اینکه ناخدا عباس از سایرین مجرب تر بود و شایستگی بیشتری داشت، ولی چون با فرماندهان بلژیکی، آلمانی و اصولا بیگانگان روابط نزدیکی برقرار نمی کرد و حتی در شرایطی به مجادله بر می خواست نهایتا به ناخدایی کشتی کوچک مازندران برگزیده شد. (بهروزی علی نقی. ناخدا عباس دریانورد. ص90).

کشتی پرسپولیس سالی یکی دو بار به بنادر هند میرفت و در آنجا تحت تعمیر قرار می گرفت و مخارج رفت و برگشت و تعویض قطعات مستعمل مورد نارضایتی شاه قرار گرفته بود. از افسران این کشتی تا سال1275ه.ش (1896م /1313ه.ق)فقط چهار تن به اسامی "هانیکه" و "آلفرد همیک" فرماندهان، "شوستر" افسر دوم کشتی و "اشترس"  مهندس مکانیک موتورخانه در خدمت دولت ایران باقی ماندند.(دریانوردی ایرانیان ج 2، ص748)

ظاهرا این افراد فرماندهی کشتی را به عهده داشتند ولی در حقیقت کارهای اصلی این کشتی را افسران ایرانی و از جمله کاپیتان عباس دریانورد در دست داشتند چنانکه کاپیتان هاینکه را حاکم بوشهر (دریابیگی) متهم کرده بود که اصولا پا در کشتی نمی گذارد و تمام اوقات در افیس (اداره) آلمانیها مشغول تحریر و تجارت است. در اوایل دوران سلطنت مظفر الدین شاه به تدریج افسران و ناویان آلمانی خدمت دولت ایران را ترک کردند و به کشور خود بازگشتند. اینجا بود که دولت ایران تصمیم گرفت افسر لایق و کاردانی چون ناخدا عباس دریانورد استفاده کند.

منبع

چون پایه پنجم: احوال، اشعار و سفرنامه دریایی ناخدا عباس دریا نورد. حمیدی، جعفر-سعیدی، گلناز. بوشهر. موعود اسلام، 1381.