دوست نازنینم احمد میراحسان در ضد نقدی که بر سنتوری نوشت همه خوبی های فیلم مهرجویی را ردیف کرد تا در پایان نتیجه بگیرد که سنتوری فیلم بدی است و فیلمی در حد و اندازه مهرجویی نیست. من اما می خواهم از سنتوری با تمام قدرت دفاع کنم چرا که سنتوری یکی از مهم ترین و جسورانه ترین فیلم هایی است که در سالیان اخیر در سینمای ایران تولید شده است.

سنتوری رویکرد هوشمندانه مهرجویی به تضاد سنت و مدرنیته در جامعه ایرانی است. فیلم بدون اینکه تظاهر به نمادگرایی و استعاره پردازی کند با اتخاذ ساختاری بسیار ساده و روایتی جذاب و سرگرم کننده و شخصیت هایی بسیار ملموس و باورپذیر، به تحلیل تقابل دو اندیشه سنتی و مدرن در جامعه ایران می پردازد. همانطور که میراحسان گفته است سنتوری ظاهری فریبنده و ساده پسند دارد. موزیکال بودن فیلم، جوان گرایی آن و ارتباط آن با موسیقی و فرهنگ پاپ ایرانی، همه، عناصری است که می تواند فیلم را متهم به سطحی گرایی کند اما ویژگی مهم سنتوری این است که برخلاف سطحی نمایی ظاهری آن فیلم بسیار عمیقی است که همه چیز در آن آگاهانه و با دقت چیده شده است.

مهرجویی فیلمی ساخته است که فشرده و جوهره اندیشه هنری، فلسفی، سیاسی و اجتماعی اوست و علیرغم ظاهر ساده و مردم پسند آن(خصوصا وجود موسیقی پاپ امروزی) حاوی معناهای عمیق تر و پیچیده تری در لایه های زیرین و پنهان آن است.

سنتوری فیلمی است که راه به خوانش های مختلف از آن می دهد: خوانش جامعه شناسانه، روان شناسانه، و نشانه شناسانه.

سنتوری از سانتی مانتالیزم رایج فیلم های موزیکال جدید ایرانی به شدت دوری می کند. ترانه هایی که در فیلم خوانده می شود مطلقا جنبه تزئینی و تحمیلی ندارد بلکه در ارتباطی دقیق و ارگانیک با ساختار روایتی فیلم است. اگرچه سنتوری ساختار روایتی اش بی شباهت به فیلم هایی چونWalk the Line و نشویل نیست.

ترانه های محسن چاووشی، صرفا به قصد جلب تماشاگر طرفدار این نوع موسیقی در فیلم قرار نگرفته. باز همانطور که میراحسان گفته است، انتخاب سازها کاملا آگاهانه است و اصلا این سازها بار استعاری و نمادین فیلم را بر دوش می کشند ضمن اینکه هر کدام از شخصیت های اصلی نیز با یک ساز تعریف می شوند.

سنتور به عنوان قدیمی ترین و کهن ترین ساز ایرانی که در بسیاری از اشعار و متون کلاسیک ایران از آن یاد شده، نمادی از هویت و فرهنگ ایرانی است که علیرغم تمام فشارها و یورش ها دوام آورده و به زمان ما رسیده است. گاهی در زیرزمین ها و در پستوها نهان شده و گاه از پس پرده بیرون جهیده و با نواها و نغمه های دل انگیزش، شور و ولوله درانداخته است.

از سوی دیگر پیانو و ویولون به عنوان سازهای غربی، نمادی از دنیای مدرن اند. عشق علی سنتوری(سنتور) به هانیه(پیانو) و تضادش با جاوید(ویولون)، تمثیلی از وضعیت اجتماعی امروز ایران و نحوه مواجهه اندیشه سنتی با اندیشه مدرن است. علی سنتوری با هانیه ازدواج می کند(فرهنگ سنتی بخشی از فرهنگ مدرن را می پذیرد) اما با جاوید کنار نمی آید. پیانو اما نمی تواند به همزیستی اش با سنتور ادامه دهد چرا که نمی تواند ضعف ها و نارسایی های سنتور(سنت) را تحمل کند و آن را طرد کرده و به سمت ویولون می گراید.

در سوی دیگر مادر علی به عنوان زنی سنتی که نمادی از بخش دیگری از فرهنگ ایرانی( فرهنگ مذهبی سنتی که موسیقی را برنمی تابد و با آن مخالفت می کند) است قرار دارد که یکی از عوامل اصلی سقوط و فروپاشی شخصیتی علی سنتوری است. اوست که سنتور را در زیرزمین حبس کرده و اجازه نواختن آن را به علی نمی دهد.

در این فرهنگ سنتی و پدرسالارانه(در اینجا تا حدی مادرسالارانه) است که فرزند، قربانی تفکر استبدادی و اقتدارگرایانه سنتی می شود و در نهایت برعلیه این فرهنگ می شورد و شورش او در قالب تخدیر، خودویرانگری و فروپاشی فردی تجلی می یابد.

علی سنتوری می تواند نماینده نسل جوان ایرانی باشد که بین سنت و مدرنیته گیر کرده و پادرهوا و معلق مانده است. عشق او به سنتور نشانه ای از عشق و علاقه او به ایران و فرهنگ کهن آن است و از سوی دیگردلبستگی او به موسیقی پاپ و تلفیق سنتور با سازهای مدرن غربی، نشانه گرایش او به فرهنگ مدرن است.

بحران های درونی علی سنتوری و سقوط او در دامن اعتیاد، نتیجه وضعیت آشفته و پریشان اجتماعی روزگار ماست.علی سنتوری تدریجا از یک هنرمند و نوازنده چیره دست سنتور به یک نوازنده خالتوری و معتاد تبدیل می شود. ترویج ابتذال، توسعه عوام زدگی و قربانی شدن هنر، درونمایه های اصلی فیلم سنتوری است و مهرجویی آگاهانه در قالب یک ملودرام اجتماعی در صدد ریشه یابی عوامل انحطاط فرهنگ و جامعه ایرانی است

پرویز جاهد