د) راه دیگری که حاکمیّت اسلامی می توانددر برخورد با این نیازها در پیش گیرد ، آنست که نیاز جنسی جوانان خصوصاً در 10 ساله اول بلوغ که اوج نشاط جنسی است را به رسمیّت بشناسد و به عنوان یک واقعیت و یک نیاز که علی ایّ حال راهی را برای ارضای آن خواهد جست بپذیرد .

به عنوان مقدمه  این نکته را متذکر می شوم  که در دسته ای از روایات  آمده است که:

 مؤ من اوقات خویش را سه قسمت نماید : معاد ، معاش ، لذایذ و به این قسمت اخیر در انجام بهتر آن دوقسم کمک بگیرد . 3

لذا اگر چه در فرهنگ اسلامی ، لذات, هدف و محور نیستند ، اما به عنوان عامل مهمی که بدون آن نه عبادت و نه اقتصاد به سر منزل نخواهد رسید ، مورد توجه قرار گرفته است.

در غرب و جوامع مادی اگر شخص با تمام توان در 5 روز هفته به انجام فعالیت اقتصادی می پردازد ، برای آنست که دو روز آخر هفته را به خوبی از زندگی لذت ببرد . لذا دائماً اسباب لذت متنوع و جدید تری تعریف می شود . تا شخص از انگیزه کافی برای فعالیت اقتصادی برخوردار باشد . اما در فرهنگ اسلامی ، لذات وسیله کارآمدی شمرده شده اند که بدون این ابزار ، شخص از نشاط کافی برای پیش بردن امر دین و دنیا برخوردار نخواهد بود .

روایات دیگری نیز در فرهنگ اسلامی ما به تفصیل به ابعاد لذت جنسی پرداخته است از آن جمله :

" خیر لهو المؤمن التمتع بالنساء "  که در این روایات از تفریح جنسی به عنوان بهترین تفریح فرد مسلمان یاد شده است و یا در روایت دیگری از لذت جنسی در کنار نماز شب به عنوان ابزار لذت و خوشگذرانی و تفریح مؤمن نام برده شده است 4 . این روایات نشان می دهد، لذت جویی حلال جنسی در جهان بینی اسلامی ، امری است کار ساز و در مسیر کمال بشر و نه منافی آن.(2)

اما چنانچه که گذشت ، ازدواج دایم در دهه اول بلوغ جنسی ، غالباً میسر نیست و حداقل در سالیانی از این دهه ، مطلوب هم نیست به علاوه ، تعداد قابل توجهی از زنان و مردان هم که جوانی را پشت سر گذاشته اند ، شرائط ازدواج دایم را ندارند . حال با توجه به واقع بینی که مفروض تحلیل نوع رفتار حاکمیّت در این بند ( بند د ) می باشد ، حاکمیّت چه راهی را پیش روی نیازمندان به اطفاء میل جنسی قرار خواهد داد ؟

به نظر می رسد این راه نباید دشواریهای واقعی ازدواج دایم را داشته باشد ، به علاوه چهارچوبی تعریف شده باشد که حقوق زن و مرد را محترم شمارد و بهره مندی از نشاط جنسی را با کمترین هزینه ( البته به صورت نسبی ) به ارمغان آورد . با در نظر گرفتن این نکته که بحث در واکنش حاکمیّت اسلامی نسبت به نیاز جنسی افراد جامعه است جا دارد توجه ویژه ای به منابع فقهی شود ، چه در دیدگاه مسلمانان ، شرع چراغ راه عقل است و عقل با اذعان به ناتوانی از درک تمامی ابعاد رفتار فرد و اینکه این رفتار چه نتایجی در حیات روحی و روانی و مادی و معنوی فرد و جامعه خواهد داشت و به اصطلاح با اذغان به عدم درک آنچه مصلحت فرد و جامعه در آن نهفته است  ره جو و مدد جو از ارشاد و امر شرع است لذا برای آنکه در این مختصر قدری به فرهنگ پاسخگویی به نیاز جنسی از دیدگاه اسلام نزدیک شویم ، به روایاتی در این باب اشاره می شود .

البته در ضمن نکاتی که در ذیل یادآور می شویم تنها به یک روایت در هر نکته به عنوان نمونه پرداخته می شود تا اختصار مراعات شده باشد . این نکته را هم متذکر می شویم که عناصری چون مصلحت اندیشی! یا قرار گرفتن تحت تأثیر عرف موجود جامعه موجب می شود که برخی داده های فرهنگ اسلامی ، توسط عالمان دینی بیان نشود به علاوه در بسیاری اوقات کسانی که به عنوان مبلغ دینی با مردم ارتباط دارند چندان از علم دین بهره نبرده اند . لذا ممکن است آنچه در ذیل به عنوان نظریه و تئوری اسلام در جهت پاسخگویی به نیازهای جنسی افراد جامعه بیان می شود ، برای خواننده گرامی تازگی داشته باشد . لذا چنانچه خود ائمه فرموده اند در بیان حقایق دینی ، حیا را کنار گذارده و به دور از مصلحت اندیشی به برخی متون دینی به همراه توضیح مختصری اشاره می شود.

1- امام صادق علیه السلام می فرماید : علی علیه السلام مکرر می فرمود : " لولا ما سبقنی به بنی الخطاب ما زنا الاّ شقی  " 5

این بدان معناست که سد باب ازدواج موقت توسط خلیفه ثانی موجبات آن را پدید آورد که مردان پاک سرشت و مؤمن گاهی در آنچنان فشار جنسی قرارگیرند که به ارتباط جنسی بی ضابطه و حرام تن در دهند.

2- امام صادق علیه السلام : رسول خدا صلوات الله علیه و آله فرمود : "رذال موتاکم العُزّاب" 6

در روایت دیگری می فرمایند : "رکعتان یصلیهما متزوج افضل من رجل عزب یقوم لیله و نهاره" 7

در روایت اول پست ترین مردگان مسلمین را آنان می شمارد که در دوران بی همسری مرده اند و در روایت دوم به فضیلت فرد متأهل بر غیر آن اشاره می نمایند .

در توضیح اینکه چه کسی « عزب » و بدون همسر محسوب نمی شود امام کاظم علیه السلام می فرمایند :

« منظور تنها آن شخصی نیست که همسر دایم دارد بلکه هر کسی که ارتباط مجاز شرعی (مثلا از راه متعه ), با جنس مخالف داشته باشد عزب نمی باشد » 8

از این دسته روایات که تنها به دو نمونه از آن اشاره شد چنین بر می آید که در فرهنگ اسلامی با توجه به اینکه معمولاً بین سالیان نیاز جنسی تا ازدواج دایم فاصله است ، نداشتن ارتباط مجاز قبل از ازدواج دایم ، مذموم و مورد نهی است .بلکه تشویق شده است که فرد پس از بلوغ جسمی نحوه ای از ارتباط سالم با جنس مخالف را داشته باشد تا هم از نشاط حاصل از آن برخوردار شود و هم از برقراری ارتباط غیر مجاز و مضر در اثر فشار جنسی دور بماند و این دقیقاً عکس آن چیزی است که در عرف فعلی جامعه ایران متداول است ، که شخص مؤمن و با حیا را کسی می دانند که پیش از عقد دایم هیچ گونه ارتباط جنسی با جنس مخالف نداشته باشد!!!

3-    امام صادق علیه السلام : " ان الله تبارک و تعالی حرّم علی شیعتنا المسکر من کل شراب و عوّضهم من ذلک المتعه  " 9. در این روایت به مسئله افزایش نشاط و شادابی جامعه در صورت رواج ازدواج موقت اشاره می نماید و می فرماید : شیعیان به جای آنکه از شراب ومسکرات لذت ببرند از لذت جنسی حاصل از ازدواج موقت بهره مند شوند.

4-     امام صادق علیه السلام:من خوشم نمی آید که مردی از شیعیان من بمیرد در حالی که سنتی از پیامبر را ترک کرده باشد .شخصی پرسید : آیا پیامبر ازدواج موقت نموده اند ؟ امام فرمودند : بلی و این آیه را تلاوت نمودند :" إذ أسرّ النبّی الی بعضی ازواجه  .....10"  11

و در روایتی  دیگر از امام باقر علیه السلام در شأن نزول این آیه آمده است : " رسول خدا صلوات الله علیه و آله به صورت مخفیانه ازدواج موقت انجام می دادند پس برخی از همسران ایشان مطلع شده و به پیامبر اسلام صلوات الله علیه و آله بد گمان گردیدند . پس پیامبر فرمود : این ازدواج موقت بود و بر من حلال و شما آن را از دیگر همسرانم بپوشانید 12 . این روایت علاوه بر آنکه نشان دهنده آن است که پیامبر صلوات الله علیه و آله و معصومین علیه السلام این عمل را انجام می داده اند ، به این نکته نیز اشاره دارد که ازدواج موقت،بهتر است در خفا و توأم با پرده پوشی انجام شود . چنانچه در روایات دیگری  هم بر این نکته تأکید شده است که شاهد گرفتن هنگام عقد ، در عقد موقت لازم نیست به خلاف عقد دایم . و همچنین در روایات دیگری نیز گفته شده است : « قول زن در نداشتن شوهر و تمام شدن عده و مانند آن تصدیق می گردد و تفتیش و سؤال لازم نیست  ».لذا ضرورتهای مخفی ماندن عقد موقت که مصلحت زن و شوهر در آن است ، در نظر گرفته شده است .

5-    شیخ مفید (ره) در کتابی به نام « رساله المتعة » روایت مربوط به  متعه را جمع آوری نموده است . در یکی از روایات این کتاب امام صادق علیه السلام می فرمایند : « ای اسماعیل جعفی آیا امسال ازدواج موقت کردی ؟ اسماعیل پاسخ داد : بلی با یک زن از اهل بربر . حضرت فرمودند : اسماعیل! ازدواج موقت نما ولو با زنان اهل سند  »13

این روایت نشان می دهد که حضرت تأکید داشتند اصحابشان این کار را انجام دهند تا از یک سو این سنت اسلامی احیا شود و از سوی دیگر آثار و منافع و خواص خویش را در جامعه به جای گذارد .ثانیاً  با وجود مخاطراتی که در انجام این عمل وجود داشته _ چون اهل سنت این عمل را [ به خاطر منع عمر از آن ]بدعت می دانستند!! _  حضرت به اصحاب خویش دستور می دادند این عمل را با کسانی که از کلیّت قوانین اهل سنّت بیگانه اند انجام دهند . البته بدعت های زیادی در زمان خلفا پایه گذاری شد اما تأکید ائمه بر احیای این سنت خاص جز به خاطر  آثار مطلوب  فردی و اجتماعی آن نیست .

6-  امام رضا علیه السلام : " ازدواج موقت حلال است لمن لم یغنه الله بالتزویج فلیستعفف بالمتعة  فان استغنی عنها بالتزویج فهی مباح له اذا غاب عنها  "14 « کسانی که خداوند آنها را بی نیاز نگردانده است به واسطه ازدواج دایم ، پس با انجام دادن ازدواج موقت عفت ورزند...." جالب است که امام علیه السلام عفت ورزی را به وسیله انجام ازدواج موقت مورد امر قرار می دهد [ بر خلاف تفسیر به رأی بعضی جاهلان که دعوت به عفت ورزی در آن آیه قرآن را منافی با ازدواج موقت می دانند!!!] و البته به کسانی که دارای همسر دایم هستند توصیه می فرمایند در صورت دوری از همسر دایم این کار انجام دهند.

[ به خاطر روایات صریح دیگر در جواز و حتی توصیه متاهلین به حد اقل یک بار متعه, هیچ یک از فقهاء از روایت فوق ,حرمت متعه را برای فرد متاهل نتیجه نگرفته اند]

امام باقر علیه السلام  در روایت دیگری  تصریح می فرمایند که شخص می تواند ازدواج موقت نماید اگر چه همسر دایمش در دسترس باشد . 15

7-  امام رضا علیه السلام به برخی دوستان خویش نوشت :

« حرص نزنید بر انجام ازدواج موقت . بر شماست که فقط این سنت را احیا نمایید پس به سبب زیاد مشغول شدن به ازدواج موقت از همسران خویش باز می مانید و ایشان از ما تبری می جویند و کافر می شوند و لعنت می کنند کسی را که شما را بر انجام این کار امر کرد »16

این روایت گویای ضرورت دوری از افراط و تفریط در این عمل است و البته حضرت علیه السلام کسانی را نهی می فرمایند که همسر دائم داشته و در انجام این عمل رعایت اعتدال را ننموده اند .

8-   از امام صادق علیه السلام سوال می شود : آیا می توان با زنی که زناکار است ازدواج موقت نمود ؟ حضرت پاسخ می دهند : « اشکال ندارد ،چون تو با این کار او را از عمل حرام دورمی کنی » 17

این روایت نشان از سهل گیری شریعت و واقع بینی آن است که حتی برای زنان خاص که از روند طبیعی خارج شده اند برنامه اصلاحی دارد .

روایات فوق که گویای گوشه ای از فرهنگ پاسخگویی به نیاز جنسی در جامعه اسلامی است و مورد عمل و اعتماد فقها نیز می باشد ، بیانگر آنست که ما با یک استحاله فرهنگی در این زمینه مواجهیم . انسان در طول زندگی مفاهیمی را تعریف نموده و اسم گذاری می نماید . تطبیق هر کدام از آن عناوین آثار و لوازم خاصی را به دنبال دارد . دین می آید و با بازتعریف و ایجاد دگرگونی در این مفاهیم, نظام ارزشی خویش را معرفی می نماید.

مفاهیمی چون شهوترانی و افراط در ارضای نیاز جنسی و خروج از  اعتدال ، معنای عرفی مغایر با معنا و مفهوم شرعی این کلمات پیدا کرده اند که درعرف امروز جامعه کسانی که بخواهند به توصیه ائمه علیهم السلام قدری نزدیک شوند ، افرادی شهوتران و لاقید به حساب می آیند!!! ،

غافل از آنکه خود ائمه علیهم السلام اولین عمل کنندگان به دستورات خویش هستند و تا زمانی که مفاهیم و تعاریف شرعی در کتابها خاک بخورد و فرهنگ و هنجارهای جاری در جامعه غیر از آن باشد   نمی توان توقع سعادت و بهروزی که دین وعده داده است را برای جامعه داشت .

ازدواج موقت به مانند ازدواج دایم نحوه ای تعهد سپاری زن و مرد به یکدیگر است که به تبع آن حقوق و تکالیفی برای زوجین ثابت می گردد . این عقد از سهولت ، سیالی ، روانی خاصی برخوردار است و ازکمترین ارتباط چون محرم شدن زوجین در شنیدن کلام یکدیگر ( اگر ارتباط کلامی توأم با نحوه ای لذت جویی باشد ) تا تمامی مراحل ارتباط زن و مرد را پوشش می دهد و در حدود مختلف قابل تعریف و به زوجین اجازه برقراری ارتباط می دهد . طبعاً هر کدام از زوجین که از تکالیف خویش تعدی نماید به واسطه وجود آن عقد, قابل الزام است.

متأسفانه موج غربزدگی سایه افکنده برفرهنگ یکصد سال اخیر ما موجب شد بسیاری گمان نمایند برای دستیابی به پیشرفتهای غرب راهی جز دست شستن از فرهنگ اسلامی – ایرانی خود و پوشیدن فرهنگ غربی در همه زمینه ها نیست .

لذا چون در فرهنگ لیبرال غربی ، آزادی عمل در نحوه ارتباط زن و مرد حاکم است ( والبته این لاقیدی با مذاق غرایز از برقراری ارتباط توأم با تعهد و تعریف حقوق و حدود طرفین سازگارتر است) بسیاری از عناصر فرهنگ ساز و گروههای مرجع جدید همچون تحصیل کردگان غرب و هنرمندان و ....با تمام توان به زشت نمودن و تخریب فرهنگ جنسی بومی و تأسیس فرهنگ جنسی جدید مبتنی بر ارزشهای مغرب زمین پرداختند .

در این میان رمان و داستانهای صادق هدایت ، جمالزاده ، صادق چوبک و ... در تغییر نگرش جامعه نسبت به ازدواج موقت و تزریق مفهوم خود فروشی به این مفهوم متعالی دینی بسیار مؤثر بودند .

گامهایی که در مسیر تغییر فرهنگ اسلامی در ابعاد مختلف برداشته شده است آنچنان دقیق و مؤثر بوده که حضور کارشناسان علوم انسانی و سیاستمداران غربی که اسلام را مانع منافع خویش می دانسته اند محرز می سازد .به عنوان مثال در بحث فرهنگ جنسی

اولاً گروههای مرجع جدیدی همانند وسوپراستارها پدید آمدند

ثانیاً نحوه ارتباط جنسی بی قاعده به نحو هوس انگیزی در رادیو، تلویزیون،داستانها وسینما و ..عرضه شد

ثالثاً آزادی جنسی به عنوان حق طبیعی انسان مورد تأکید قرار گرفت و ...

از طرف دیگر چنانچه در روایت مورد اشاره قرار گرفته است واهمه زنان و علی الخصوص زنان شوهر دار از به خطر افتادن موقعیت خویش به واسطه رواج ازدواج موقت در مؤثر واقع شدن تبلیغاتی که علیه این عقد مشروع انجام می شد مؤثر بوده است . حال آنکه خیل زنانی که امکان ازدواج دایم برایشان فراهم نیست نیز برای بهره مندی از حداقلهای این نیاز چشم به راه دستی از غیب اند که راهی مشروع پیش رویشان بگذارد.

جای بسی تأسف است که پس از انقلاب ابزار پاسخگویی به نیازهای جنسی بازتعریف نشده و در مسیر بر آوردن این نیازها در زندگی جمعی ، هنجارهای مناسب پی ریزی نشده و به وعظ و سخنرانی و دعوت به تقوی بسنده شد . به نظر می رسد با توجه به آنچه گذشت ، ازدواج موقت نقش بسزایی در تعریف  هنجارهای پاسخگو به نیازهای جنسی در جامعه اسلامی خواهد داشت .

و این وظیفه حاکمیت است تا با کمک گیری از دانشمندان علوم انسانی و ابزار حاکمیت مدرن گام هایی را در جهت جامعه پذیر نمودن این سنت اسلامی بردارد . باشد که پس از آن جامعه ای با نشاط تر و دین مدار تر را تجربه نماییم.

............................................................

این دو حاشیه , و موارد قلاب دار متن از نویسنده مقاله نیست:

(1) :[باید توجه داشت این آیه می فرماید : "کسانی که امکان نکاح دارند باید عفت ورزند ". و نکاح هم در اسلام دو نوع است دائم و موقت. یعنی آیه هم شامل ازدواج دائم و هم موقت است .پس اینکه بعضی عوام مخالف با متعه آیه را به رای و نظر خود تفسیر می کنند و می گویند" خدا فرموده اگر امکان نکاح دائم ندارید باید عفت بورزید نه اینکه دنبال ازدواج موقت بروید"!!! باید متوجه باشند که اگر توبه نکنند به خاطر تفسیر به رای قرآن عذاب الهی در انتظارشان است.]

(2) :[بر عکس جهان بینی صوفیانه که به ترک حلال و ریاضت و رهبانیت دعوت می کند.هر چند این دعوتشان تنها مخصوص دیگران است! و اکثر مشایخ تصوف در عشق پسران زیبا رو !غوطه ور بوده اند و مریدان را نیز با شعار پوچ اما فریبنده "مجاز پل حقیقت است"! به آن سفارش می کردند!!!]

...............................................................

پی نوشت:

1-    نور / 33.

2-    بقره / 187.

3-    کافی / ج 5 / ص 87.

4-    وسائل الشیعه / ج 21 / ص 14.

5-    کافی 5 / 448

6-    کافی 5 / 329

7-    وسائل 20 / 19

8-    تهذیب 7 / 240

9-    وسائل 21 / 7

10-   تحریم / 2

11-   وسائل /21 / 13

12-  همان /21/10

13- همان 21/15

14- همان 21/ 22

15- همان 21 /23

16- همان 21/ 23

17- همان 21 /29

.....................................................................................................