1 - در كشور ما سالانه می‌باید 1200میلیون برگ اسكناس امحا گردد، اما به علت هزینه بالای امحای آنها فقط 700 میلیون برگ اسكناس فرسوده از گردش پولی كشور خارج می‌شود. اما به هر حال جمع‌آوری اسكناس‌های فرسوده و چاپ مجدد آنها سالانه بیش از 100میلیارد ریال هزینه در بردارد.

2 - كاغذ، مركب و قطعات چاپ اسكناس وارداتی می‌باشند و فقط تولید اسكناس است كه در ایران صورت می‌گیرد، بنابراین چاپ اسكناس توسط بانك مركزی هر ساله هزینه گرانی را بر اقتصاد ایران تحمیل می‌كند.

3 - عمر مفید اسكناس در كشور ما 5 سال و هزینه تمام شده هر برگ اسكناس 146 ریال است.

4 - حجم اسكناس در گردش كشور بسیار بالا است و تعداد اسكناس‌های در گردش حدود 6/31میلیارد برگ می‌باشد.

5 – استهلاك اسكناس‌های كشور به‌دلیل ارزش اسمی اندك آنها، بسیار زیاد است، چرا كه هرچه ارزش اسمی اسكناس كمتر باشد، برای پرداخت باید از تعداد بیشتری از آنها استفاده كرد كه همین امر سبب افزایش استهلاك و در نتیجه هزینه‌های چاپ آن برای اقتصاد می‌شود.

6 - صف‌های طولانی و بی‌نتیجه خودپرداز كه با عبارت «دستگاه موقتا كار نمی‌كند» به یكباره خلوت می‌شود، اصل ترویج كارت‌های اعتباری و استفاده از آنها را در مبادلات با اختلال جدی
مواجه می‌كند. دلیل اصلی چنین اتفاقی ظرفیت اندك مخزن این خودپردازها و استفاده از اسكناس‌های خرد در آنها می‌باشد.

تمامی مواردی كه در بندهای قبل مورد اشاره قرار گرفت، معلول یك علت واحد هستند و آن هم چیزی نیست جز ارزش اسمی اندك اسكناس‌های موجود در كشور و پر واضح است كه مرتفع‌ كردن این علت چاره‌ای ندارد جز انتشار اسكناس‌های درشت با ارزش اسمی بالا كه اخیرا از سوی وزیر اقتصاد نیز مورد اذعان قرار گرفته است.

كارشناسان مسائل اقتصادی در مواجهه با این مساله مواضع مخالف و موافق اتخاذ كرده‌اند.

مخالفان مدعی‌اند كه چاپ اسكناس درشت با ارزش اسمی بالا اثرات نامطلوبی را بر اقتصاد جامعه خواهد داشت، ازجمله: كاهش ارزش پول ملی در برابر پول‌های خارجی و بروز تورم در جامعه.

اما موافقان این طرح بر این اعتقادند كه چاپ اسكناس با ارزش اسمی بالاتر نه تنها اثرات مذكور را ندارد، بلكه اثرات مثبتی را نیز در پی خواهد داشت.
چرا كه آنچه سبب بروز تورم می‌شود، افزایش نقدینگی در اقتصاد است نه افزایش حجم اسكناس. این‌ دو مقوله كاملا با یكدیگر متفاوتند.

اسكناس در واقع به عنوان وسیله‌ای برای پرداخت و تسهیل كننده مبادلات روزمره به‌كار گرفته می‌شود و عملا نمی‌تواند تورم‌زا باشد. به عنوان مثال، پرداخت یك برگ اسكناس 50‌هزارریالی به جای 5‌برگ اسكناس 10‌هزار ریالی به لحاظ علمی نمی‌تواند تورم ایجاد كند. چرا كه اساسا اسكناس جزو كوچكی از نقدینگی است (در اقتصاد نقدینگی عبارت است از مجموع اسكناس و مسكوك، سپرده‌های دیداری و سپرده‌های مدت‌دار). اما نباید از این نكته غافل شد كه ضرورت چاپ اسكناس درشت معلول نرخ تورم بالا است. زیرا وقتی برای سال‌های متوالی، تورم بالا در اقتصاد یك كشور حاكم باشد، عملا ارقام اسمی پول برای معاملات، درشت می‌شود. معمولا در بسیاری از كشورها پس از مدت طولانی كه تورم بالا وجود دارد، دولت‌ها اقدام به تغییر واحد پول داخلی خود می‌كنند. این اقدام نیز به لحاظ تئوریك هیچ تاثیری منفی اقتصادی نخواهد داشت، ولی به دلیل پیامدهای نامطلوب ذهنی - روانی و همچنین مشكلات و مسائلی كه در عرف عملیات حسابداری ایجاد می‌كند، نیاز به یك برنامه‌ریزی دقیق و علمی دارد. اگر چه تاثیر اقدام مذكور یعنی تغییر واحد پول می‌تواند در بلندمدت تاثیر بسزایی در روند مواجهه با تورم بگذارد، اما به نظر می‌رسد در كوتاه‌مدت برنامه‌ریزی برای چاپ اسكناس‌های درشت بتواند مثمر‌ثمر واقع شود.

برخی از مزایایی كه می‌توان برای چاپ اسكناس‌های با ارزش اسمی بالاتر برشمرد، عبارتند از:

1 - افزایش رفاه فردی و اجتماعی در كشور

2 - كاهش استهلاك اسكناس‌های در گردش

3 - ایجاد امنیت بیشتر و حمل و نقل آسان‌تر

علاوه بر موارد فوق راهكار دیگری كه می‌توان از آن استفاده كرد، استفاده از كارت‌های اعتباری و پول الكترونیكی است كه می‌تواند با ایجاد مزایای بیشتر و نیز كاهش هزینه‌های هنگفت چاپ و انتشار اسكناس زمینه را برای حركت به سمت بانكداری نوین الكترونیكی نیز فراهم كند.
نویسنده: سمیه مردانه