مقالات کلوب اصفهان

مقالات کلوب اصفهان 2012-05-28T12:05:59+01:00 text/html 2007-06-04T11:42:04+01:00 فقیر حقیر محتاج برحمت خدا * نژاد مردم اصفهان * http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/49952/clubname/esfclub ·         <A href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">نژاد ایرانی</A> ·         <A href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">نژاد گرجستانی</A> ·         <A href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">نژاد ارمنی</A> ·         <A href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">نژاد عرب</A> ·         <A href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">نژاد یهود</A> <A title="استاناصفهان" href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">استان اصفهان</A> بر پایه&zwnj;ی پژوهش&zwnj;های باستان&zwnj;شناختی و کاوش&zwnj;های علمی که در نقاط گوناگون آن ، از جمله تپه&zwnj;های سیلک ، در 4 کیلومتری باختر شهر کاشان انجام شده است ، یکی از نخستین مراکز فرهنگی و محل زیست انسان پیش از تاریخ است . پیش از ورود آریاها به این منطقه ، از هزاره&zwnj;ی پنجم پیش از میلاد مسیح ، مردمی غیر آریایی در استان اصفهان می&zwnj;زیسته&zwnj;اند و بی&zwnj;گمان بعدها در ساختار اجتماعی ، فرهنگی و حتی ترکیب نژادی مهاجران آریایی تاثیر زیادی داشته&zwnj;اند . ورود آریاها ، که تیره&zwnj;ای از مردم سفیدپوست هند و اروپایی هستند ، به فلات ایرانی ، از نیمه&zwnj;ی هزاره&zwnj;ی دوم پیش از میلاد مسیح آغاز گردیده و در نواحی گوناگون میهن جدید خود ، دست به پراکنش و گسترش زده&zwnj;اند . نژاد ایرانی بیشتر مردم این تیره مسلمان می&zwnj;باشند و شماری زرتشتی نیز در میانشان زندگی می&zwnj;کنند . نیاکان آنان آرایی&zwnj;نژاد بوده&zwnj;اند ، که در گذشته&zwnj;های دور از دامنه&zwnj;ی کوهستان قفقاز عبور کرده به سوی <A title="ایرانhref">ایران</A> و هندوستان ، از جمله استان اصفهان سرازیر شده&zwnj;اند . بعضی از پژوهشگران بر این باورند که نسبت این تیره به منوچهر ، پادشاه پیشدادی ایران می&zwnj;رسد و فرهنگ این مردم ، بین سده&zwnj;های 8 و 14 پ . م ، پیدا و گسترش یافته است . با این حال بایستی گفت که این تیره در گذر زمان با مردمانی ، چون عرب ، ترک ، مغول ، ... آمیزش کرده و نژاد خالصی ندارند ، ولی ایرانیانی که به آیین زرتشت مانده&zwnj;اند ، از این آمیختگی به دور بوده&zwnj;اند . شماری خانوار از نژاد ایرانیان پیشین ، در داران و پیرامون آن سکونت دارند . مردم این تیره بیشتر آداب و رسوم زرتشتیان را نگاهداشته&zwnj;اند ، حتی پاره&zwnj;ای از واژگان آنان ، همانند واژگان پیشین فارسی دری است . گروهی نیز در روستای مشهد کاوه ، جمالو ، اورگان و بردشاه زندگی می&zwnj;کنند و خود را اولاد کاوه&zwnj; آهنگر می&zwnj;دانند . آرامگاهی هم در روستای مشهد کاوه ، در جنوب داران برپاست ، که مردم محل ، آن را آرامگاه کاوه&zwnj;ی آهنگر می&zwnj;پندارند . دژ خرابه&zwnj;ای ، در نزدیکی آبادی جمالو به نام مزدکیان وجود دارد ، که مردم ، این محل را زادگاه مزدک ، همدوره&zwnj;ی قباد ، پدر انوشیروان و بنیان&zwnj;گذار آیین مزدکی می&zwnj;دانند . نژاد گرجستانی مردم این تیره ، در زمان پادشاهی <A title="شاهعباسبزرگ" href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">شاه عباس بزرگ</A> به ایران آمده&zwnj;اند . زبان آنان گرجی است و در فریدن ، فریدون&zwnj;شهر ( آخوره ) ، ... پراکنده&zwnj;اند . بخشی از آنان مسلمان و بخشی هم مسیحی هستند . نژاد ارمنی مردم این تیره ، در <A title="ارمنستانhref">ارمنستان</A> و دامنه&zwnj;ی کوهستان&zwnj;های گرجستان زندگی می&zwnj;کرده&zwnj;اند . شاه عباس صفوی پس از گشودن آن منطقه ، ارمنی&zwnj;ها را به منظور <A title="بازرگانیhref">بازرگانی</A> و رواج آن در ایران ، به ایران کوچانید و حدود یک هزار و 800 خانوار ارمنی را به اصفهان فرستاد و در جلفا جلفا ، در جنوب زاینده&zwnj; رود اسکان داد . نژاد عرب عرب&zwnj;ها به فرمان نادرشاه افشار از <A title="خراسانhref">خراسان</A> به این منطقه کوچانده شدند . شماری از آنان به فریدن آمدند و در روستاهای دره&zwnj;بید ، دامنه و اشکرد ، ... ساکن شده به <A title="کشاورزیhref">کشاورزی</A> و گله&zwnj;داری مشغول شده&zwnj;اند . نژاد یهود در سال 585 پ . م ، نبوکد نصر / بخت&zwnj;النصر ، پادشاه بابل به فلسطین تاخت و شهر اروشلیم را گشود و هزاران یهودی آن جا را به بابل کوچ داد . کوروش بزرگ هخامنشی ، در سال 540 پ . م ، پس از گشودن بابل ، به یهودیان آن جا آزادی داد و موافقت کرد و به اورشلیم باز گردند . با این حال بسیاری از آنان به ایران مهاجرت کردند و در پیرامون شهرها ، از جمله اصفهان پراکنده شدند . یهودی&zwnj;ها در اصفهان ، در کوی جوباره ساکن شدند و امروز نیز در این کوی زندگی می&zwnj;کنند . مردم این تیره سرخ&zwnj;مو و سیاه&zwnj;چهره بوده&zwnj;اند که به مرور زمان در اثر دگرگونی آب و هوا ، ویژگی&zwnj;های نژادی خود را از دست داده&zwnj;اند .   منبع : دانشنامه <A href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">رشد</A> text/html 2007-06-04T11:39:45+01:00 فقیر حقیر محتاج برحمت خدا * زبان مردم اصفهان * http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/49951/clubname/esfclub مردم <A title="استاناصفهان" href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">استان اصفهان</A> به زبان فارسی و با لهجه&zwnj;های شیرین اصفهانی ، نایینی ، نطنزی ، خوانساری ، خوری ، کاشانی ، اردستانی ، جندقی ، گزی ، فریدنی ، لری ، کوهستانی ، ... سخن می&zwnj;گویند . مردم <A title="شهراصفهان" href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">اصفهان</A> به زبان فارسی و لهجه&zwnj;ی شیرین اصفهانی سخن می&zwnj;گویند . از ویژگی&zwnj;های لهجه&zwnj;ی اصفهانی ، اضافه کردن حرف « س » به آخر واژگان است ، که به جای است ، گفته می&zwnj;شود . یهودیان به زبان عبری و ارمنی&zwnj;ها با خودشان به زبان ارمنی سخن می&zwnj;گویند . بختیاری&zwnj;های شهر اصفهان به گویش لری گفتگو می&zwnj;کنند . شماری از اصفهانی&zwnj;ها به زبان کنینانی ، که آمیخته&zwnj;ای از زبان فارسی پیشین و امروزی است ، سخن می&zwnj;گویند . زبان مردم جندق فارسی است ، مردم بعضی از روستاها ، چون خور ، گرمه ، خنج ، دادکین ، اردیب ، ایراج و فرخی دارای لهجه&zwnj;ی ویژه&zwnj;ای هستند و واژگان پهلوی در زبان آنان بسیار است . در شهر کاشان و پیرامون آن ، زبان فارسی در همه جا ، حتی در روستاهایی که گویش ویژه&zwnj;ای دارند دانسته می&zwnj;شود و در سخن گفتن به کار می&zwnj;رود . در بخش قمصر ، در روستاهای : برزک ، سادیان ، مرق ، کامو ، جوشقان قالی ، ارتجن ، آزاران ، پنداس ، نشلج ، تجره ، ... به گویش راجی / رایجی سخن گفته می&zwnj;شود . زبان مردم نایین ، ویژه&zwnj;ی مردم شهر نایین است . روستاهای پیرامون نایین و آبادی&zwnj;های دورتری ، مانند کوپا ، نارسنه ، که امروز به انارک سرشناس است ، لهجه&zwnj;های جداگانه دارند . اختلاف لهجه&zwnj;ی نارسنه با نایین زیاد نیست ، یعنی تنها آوای ادای واژگان ، اختلاف دارد ، و واژگان مشترک ، زیاد دارند . اختلاف لهجه&zwnj;ی مردم روستای کوپا با مردم شهر نایین نیز اندک است و از چند واژه بیشتر نمی&zwnj;شود ، به عنوان نمونه ، نایینی&zwnj;ها ، زن را « جن » می&zwnj;گویند ، در حالی که کوپایی&zwnj;ها ، زن را « جنجی » گویند . گویش خوری با ویژگی&zwnj;های خود ، با گویش&zwnj;های نایین و شهرک&zwnj;های پیرامون کاشان و اصفهان بستگی دارد و خود از گویش&zwnj;های مرکزی ایران است . خور به دلیل دور بودن از آبادی&zwnj;های بزرگ همسایه&zwnj;ی خود ، همانند جزیره&zwnj;ای در میان بیابان افتاده و از این رو گویش آن به گونه&zwnj;ی کهن بازمانده است ، به طوری که پاره&zwnj;ای از واژگان آن ، به گونه&zwnj;ی دوران <A title="نمایکلیهخامنشیان" href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">هخامنشیان</A> بازمانده است . گویش خوانساری ، انشانی ، دلیجانی ، و دیگر نیم زبانان ، که گویندگان آنها در گستره&zwnj;ی <A title="ایرانhref">ایران</A> ، تاجیکستان و <A title="افغانستانhref">افغانستان</A> ، با تفاوت اندکی روان&zwnj;اند ، یکی از شاخه&zwnj;های زبان فارسی پهلوی بوده است ، ولی امروزه در اثر گسترش فارسی معمولی ، که فارسی دری آمیخته با واژگان عربی ، ترکی ، مغولی است ، اندک اندک فراموش می&zwnj;شود . از آن جا که خوانسار ، در پناه کوهستان بوده و راه&zwnj;های ارتباطی سختی داشته است ، کمتر در مسیر یورش دشمنان قرار گرفته و موجودیت فرهنگی خود را دست نخورده نگاهداشته است . خوانساری&zwnj;ها برای روان کردن گفتگو و برای این که منظور خود را با کمترین زحمت و زمان اندکی بیان کنند ، تلاش نموده&zwnj;اند که خود واژه و ترکیب&zwnj;های آنها را ، روان و کوتاه سازند . از این رو برخی واژگان را دگرگون ساخته&zwnj;اند . مانند : واتن گفتن به جای رفتن و واژگانی را هم از صدایی که شنیده می&zwnj;شود گرفته&zwnj;اند ، مانند : اشنیزه به جای عطسه و کوکو به جای سرفه . در واژگانی که امروزه عربی شده&zwnj;اند ، نام باستانی آنها به کار می&zwnj;رود . مانند : تیرون به جای تهران ، اسفون ، به جای اصفهان ، پریه یا پره به جای پریدن . نام&zwnj;های بلند عربی را کوتاه و روان بیان می&zwnj;کنند : زلعابدین به جای زین&zwnj;العابدین ، معیل ، به جای محمد اسماعیل و محمدلی ، به جای محمد علی . در ترکیب واژگان نیز ابتکاراتی به کار برده و از ریشه&zwnj;ی واژگان فراموش شده ، جمله&zwnj;هایی ساخته&zwnj;اند ، که برای بیان آنها در فارسی معمولی ، دو سه برابر واژه زمان به کار می&zwnj;رود ، مانند : کدبرانی ، یعنی از برای چه می&zwnj;خواهم یا به چه دردم می&zwnj;خورد ، یا چدگنا ، یعنی چه پیش آمدی برایت به وجود آمد .   منبع : دانشنامه <A href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">رشد</A> text/html 2007-06-04T11:37:43+01:00 فقیر حقیر محتاج برحمت خدا * مکتب شهرسازی اصفهان * http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/49950/clubname/esfclub مکتب اصفهان (قرن یازدهم تا شروع قرن سیزدهم هـ .ق.) با انقراض حکومت مغولان ، رشد مذهب شیعه نخست با نهضت سربداران شروع شد و سپس با استقرار دولت صفوی به بار نشست. حکومت صفوی با تکیه بر مفاهیم عرفانی از سویی، و تکیه بر تعابیر و تفاسیر شریعت از نقطه نظر مذهب شیعه از سویی دیگر، موفق شد تا پایگاه اجتماعی بسیار گسترده&zwnj;ای را در پهنه&zwnj;ای وسیع به دست آورد و بدین&zwnj;سان متمرکزترین دولت ایرانی دوره اسلامی را بعد از دولت قاهر ساسانی شکل دهد. دولت صفوی بنا به سنتهای کهن ، سازماندهی ، راه&zwnj;اندازی و ایجاد تأسیسات و تجهیزات زیرساختی را بر عهده گرفت و رشد این تأسیسات ، رونق شهرگرایی و شهرنشینی را نیز به دنبال داشت. در این دوره مفهوم شهر مجدداً ابداع شد و شهر ترکیبی بود از فعالیتهای کشاورزی ، صنعتی و بازرگانی ، در عین حال مقر دیوانی و حضور دولت نیز به شمار می&zwnj;آمد. در این دوره ، جمع&zwnj;بندی ماهرانه از هنر، معماری و شهرسازی روزگاران کهن به گونه&zwnj;ای بود که خود سبک جدیدی را در این عرصه&zwnj;ها سبب گردید (حبیبی ، 1374). سبک اصفهان ، تحقق آرمانشهر دولت صفوی ، شهر ـ قدرت ، شهر ـ نمایش ، شهر ـ بازار، شهرـ سرمایه و شهر ـ ایوان بود. علاوه بر اینها ، شهر در مکتب اصفهان با منطقه تحت نفوذ ارتباط مستقیم و دو سویه داشت ، لذا شهر ـ منطقه نیز بود. ویژگیهای کالبدی شهرهای مکتب اصفهان را می&zwnj;توان به اختصار به صورت زیر بیان کرد : یک محور جدید و وسیع شهری (چهارباغ) که تا این زمان در شهرسازی و شهر ایرانی سابقه نداشت طراحی شد. میدانی وسیع و گسترده با تعریفی روشن و صریح در شهرها ایجاد شد که در اطراف آن گرمابه ، مسجد و مدرسه ، خانقاه و مسجد ، آب انبار و بازارچه و امثال آن ، وجود داشت. برای اولین بار منطقه&zwnj;بندی شهری معنا پیدا کرد. مجموعه&zwnj;های شهری جدید در کنار شهرهای کهن به عنوان یک دستورالعمل در همه جا به کار گرفته شد و بدین طریق مهر و نشان مکتب اصفهان را بر شهرهای موجود وارد کرد. هر مجموعه زیستی (شهر و یا روستا) از این پس دارای یک میدان و یا مرکز ثقل شد و عناصر اصلی حکومتی و دیوانی ، دینی و اقتصادی در کنار آن قرار گرفتند. طراحی مجموعه شهری و نه بنای منفرد معماری بنیان نهاده شد. شهرسازی مکتب اصفهان ویژگیهای دیگری را نیز همچون سلسله مراتب فضایی ، تعادل و توازن ، فضای انسانی و مردم&zwnj;وار، فقدان نقطه گریز ، وحدت در عین کثرت و کثرت در عین وحدت و ویژگیهایی از این قبیل را دارا بود. (حبیبی ، 1374)   منبع : دانشنامه <A href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">رشد</A> text/html 2007-06-04T11:30:09+01:00 فقیر حقیر محتاج برحمت خدا * نام های اصفهان در گذر تاریخ * http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/49944/clubname/esfclub شهر اصفهان ، مرکز شهرستان <A title="استاناصفهانhref">استان اصفهان</A> ، با پهنه&zwnj;ای حدود دویست و پنجاه کیلومترمربع ، در دل فلات <A title="ایرانhref">ایران</A> قرار دارد . شهر اصفهان از روزگاران کهن تا کنون به نامهای : آپادانا ، آصف&zwnj;هان ، اسباهان ، اسبهان ، اسپاتنا ، اسپادنا ، اسپاهان ، آسپدان ، اسپدانه ، اسپهان ، اسپینر ، اسفاهان ، اسفهان ، اصباهان ، اصبهان ، اصپدانه ، اصفاهان ، اصفهان ، اصفهانک ، انزان ، بسفاهان ، پارتاک ، پارک ، پاری ، پاریتاکن ، پرتیکان ، جی ، دارالیهودی ، رشورجی ، سپاهان ، سپانه ، شهرستان ، صفاهان ، صفاهون ، گابا ، گابیان ، گابیه ، گبی ، گی ، نصف جهان و یهودیه سرشناس بوده است . بیشتر نویسندگان بر این باورند که چون این ناحیه پیش از <A title="اسلامhref">اسلام</A> ، به ویژه در دوران <A title="ساسانیانhref">ساسانیان</A> ، مرکز گردآمدن سپاه بود و سپاهیان مناطق جنوبی ایران ، مانند : کرمان ، فارس ، <A title="خوزستانhref">خوزستان</A> ، سیستان و ... در این ناحیه گرد آمده و به سوی محل نبرد حرکت می&zwnj;کردند ، آنجا را « اسپهان » گفته ، سپس عربی شده و به صورت « اصفهان » درآمده است . این شهر دارای واژگان کهنتری است که با نام کنونی آن ، هیچ گونه پیوندی ندارد ، مانند :انزان ، گابیان ، گابیه ، جی ، گبی ، گی ، گابا . یاقوت حموی ، می&zwnj;نویسد : « اصفهان یا اسپهان از کلیه اسباه است که به معنی سپاه و سگ می&zwnj;باشد . » استاد پورداود ، می&zwnj;گوید : « ارزش این وجه اشتقاق فقط در این است که می&zwnj;رساند در لهجه قدیم اصفهانی ، اسباه به معنی سگ نیز بوده است » پورداود یادآور شده است که بطلمیوس ، جغرافیانگار سده دوم میلادی ، نام این شهر را « اسپدان » نگاشته ، سپس می&zwnj;گوید واژه اصفهان روی اسپاهان قرار گرفته که خود شامل سپاه به معنی ارتش و هان اسم مکان ، یعنی جای سپاه است . نویسنده کتاب حدودالعالم از این شهر به نام « سپاهان » یاد کرده ، می&zwnj;گوید : « سپاهان شهری عظیم است و آن دو شهر است : یکی را جهودان خوانند و یکی را شهرستان و در هر دو منبر نهاده&zwnj;اند ...» محمد حسین بن خلف تبریزی ، درباره نام اصفهان ، نوشته است : « اصباهان ، معرب اسپاهان است و آن شهری است مشهور در <A title="عراقhref">عراق</A> و نام اصلی او این است . و نام مقامی است از جمله دوازده مقام موسیقی و آن را اصفهانک نیز خوانند .» در کتیبه&zwnj;های پارسی هخامنشی، انزان شامل ناحیه اصفهان بوده و پیش از کورش ، مرکز قدرت <A title="نمایکلیهخامنشیانhref">هخامنشیان</A>در این ناحیه بوده و پس از کورش انزان به گابیان تبدیل یافته و استرابن هم آن را به همین نام خوانده است و گابیان رفته رفته به جی تغییر یافت . هرتسفلد نگاشته است : اصفهان نام بلوکی از ولایت پریت کان و نام شهر « گبی » بوده است . گبی بعدها « گی » و سپس عربی شد و به « جی » تبدیل یافت . در سده 2 میلادی ، نام گبی و اسپدانا در نقشه بطلمیوس دیده می&zwnj;شود . وی « اسپدانا »ی پارسی زمان هخامنشی را از کتاب ارتستنس ، مدیر کتابخانه اسکندر مقدونی برداشته بود. در یک نقشه جهان نما که 100 سال پیش از بطلمیوس ترسیم شده است ، این نام به صورت ساسانی « سپانه » یعنی سپاهان نگاشته شده و معنی آن ، جای لشکریان است . اسکندر مقدونی هنگام دنبال کردن داریوش هخامنشی به پارتاک یا پارک یاگی آمد و آن را گشود و اکسازر را که والی شوش بود به حکومت پارتاک گمارد . <A title="تاریخ،انبانهخردhref">تاریخ</A> نگاران پیشین ، پارتاک را پاریتاکن نامیده&zwnj;اند که به پارسی آن روزی پرتیکان می&zwnj;گفتند و امروز فریدن می&zwnj;خوانند . پرتیکان به تمامی ناحیه اصفهان اطلاق می&zwnj;شده است . مفضل سعدبن حسین مافروخی اصفهانی ، نویسنده کتاب محاسن اصفهان درباره نام اصفهان ، می&zwnj;نویسد : « ... و همچنین گفته&zwnj;اند که اصل لفظ نام اصفهان ، اسفاهان بود ، چرا که در ایام فرس ، گودرزبن گشواد بر آن مستولی و مالک بود و هر وقت که پای اقتدار در رکاب استظهار آوردی هشتاد پسر صلبی او با او سوار گشتند ، همه سواران جنگی فرزانه و جملگی دلاوران فرهنگی مردانه زیارت بر احفاد و اشیاع و عباد و اتباع چون سوار می&zwnj;شدند مردم می&zwnj;گفتند اسفاهان ، یعنی لشکر ، تداول کلام ، عوام اصفهان را بدان نام نهاد . » مافروخی بار دیگر سخن از سپاه و سپاهیگیری به میان آورده ، می&zwnj;گوید : « ... در روایت است که اردشیر بابکان گفت هرگز هیچ ملکی بر غلبه و استیلا هیج ملک قدرت نداشت تا اصفهانیان مدد بنمودند و پرویز گفت کار ملک بر ما قرار نگرفت الا به معاونت مدد اهل اصفهان و انوشیروان لشکر و سپاه اصفهان را بر تمامیت لشکرهای جهان تفصیل داد و از میان ایشان اهل فریدن را اختیار کرد .» ابن اثیر در کتاب اللباب می&zwnj;نویسد : « اصفهان به کسر اول یا فتح آن شهر بلاد جبال است و آن را از آن جهت اصفهان گفته&zwnj;اند که معرف سپاهان است و سپاه به معنی لشکر و هان علامت جمع است و اینجا محل تجمع سپاه اکاسره بوده است .» حمزه اصفهانی بر این باور بود که واژه اصفهان یا اسپاهان از سپاه گرفته شده که در فارسی به معنی قشون و سگ است . لاکهارت نیز بر این باور بود که از روزگار پارتها ، واژه اسپاهان به این ناحیه اطلاق شده است . گفتار بالا می&zwnj;رساند که این نام با سپاه و سپاهیگری بستگی داشته است و شاید چنین نقشی را « جی » به عهده داشته است نه « یهودیه » که گسترش آن ، اصفهان کنونی را به وجود آورده است . واژه سپاه در پارسی باستان به معنی اسب نیز آمده است ، زیرا اسب جزو کار سپاه بوده است چنانکه یاقوت حموی ، می&zwnj;گوید سپاه برابر اسب است و همین اصفهان را جایگاه سپاهیان دانسته است . در نزد آریاییها باارزش و محترم بوده است و بسیاری از بزرگران و نام&zwnj;آوران ایرانی به نام اسب نامگذاری می&zwnj;شده&zwnj;اند ، مانند : گشتاسب ، لهراسب و جاماسب ، که همه این نامها واژه اسب دارند . اصفهان در زمان خلافت عمر به دست عربها افتاد و تا دو سه سده حاکمانی از سوی خلفا در آن فرمانروایی می&zwnj;کردند . در دوران <A title="آلبویهhref">آل بویه</A> و <A title="ایراندردورهسلجوقیانhref">سلجوقیان</A> پایتخت بود . پس از سلجوقیان تا دوران <A title="سلسلهصفویهhref">صفویه</A> نیز پایتخت ایران بود ، ولی در اواخر دوران صفوی دستخوش کشتار ، چپاول و خرابی شد . اصفهان در حمله مغول و تیمورلنگ خسارتهای زیادی دید . تیمور لنگ از هفتاد هزار سربریده مردم این شهر ، مناره&zwnj;ای برپا کرد و به گفته نویسنده کتاب حبیب السیر ، در اصفهان جز زنده رود ، کسی زنده نماند . از دوران <A title="رویکارآمدنسلسلهافشاریهhref">افشاریه</A> و <A title="سلسلهزندیهhref">زندیه</A> در اصفهان آثار مهمی نمانده است ، ولی در زمان <A title="سلسلهقاجارhref">قاجاریه</A> به کوشش مردان خیر چند بنای قابل توجه ایجاد شد   منبع: دانشنامه <A href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">رشد</A> text/html 2007-06-04T11:24:57+01:00 فقیر حقیر محتاج برحمت خدا * اصفهان در یک نگاه * http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/49940/clubname/esfclub شهر اصفهان در جنوب شرقی تهران و حاشیه کویر لوت قرار دارد. طول جغرافیایی آن از رصد خانه گرینویچ 51 درجه و 35 دقیقه شرقی و عرض جغرافیای آن از استوا 32 درجه و 40 دقیقه شمالی است. از دوران قدیم به سبب حاصلخیزی اراضی خود که از آب فراوان زاینده رود سیراب می گردید، نقطه مهمی بوده است. در قرون وسطی محلات مسکونی شهر فقط در ساحل شمالی یعنی قسمت چپ زاینده رود واقع بود. در این قسمت دو شهر کنار هم قرار داشتند: « جی » و « الیهودیه » وجه تسمیه الیهودیه آن بود که در زمان <A title="بختنصرhref">بخت نصر</A>، یهودیان را از بابل کوچ داده و در این مکان ساکن کرده بودند. نام قدیمی اصفهان اسپادانا بوده سپس به سپاهان نامیده شد . بعد از ورود اسلام، نام شهر معرب شده به نام اصفهان خوانده شد پیش از حمله اسکندر مرکز یکی از ایالات ایرانی بود. در سال 21 هجری و در دوران خلافت عمر فتح شد. در جریان مغول، مورد حمله تیمور قرار گرفت و مردمانش قتل عام شدند.در عصر <A title="سلسلهصفویهhref">صفویه</A> پایتخت ایران بود. (قرن 17 میلادی) و در دوران شاه عباس اول، به اوج عظمت خود رسید. اما بر اثر تهاجم افغانها در سال 1722 میلادی از رونق کاسته شد و سپس در دوران قاجاریه، پایتخت ایران به تهران متصل شد .   بناهای تاریخی   ·   <A title="میداننقشجهانhref">میدان نقش جهان</A> ·   <A title="عمارتعالیقاپوhref">عمارت عالی قاپو</A> ·   <A title="تالاراشرفhref">تالار اشرف</A> ·   مدرسه چهار باغ ·   <A title="کاخچهلستونhref">کاخ چهل ستون</A> ·   برج کبوتر ·   بازار اصفهان ·   <A title="کاخهشتبهشتhref">کاخ هشت بهشت</A> ·   قلعه نارنج یا نارین ·   <A title="پلشهرستانhref">پل شهرستان</A> ·   <A title="پلسیوسیپلhref">پل سی و سی پل</A> (33 طاق قوسی ) ·   <A title="پلجوئیhref">پل جوئی</A> ·   <A title="پلخواجوhref">پل خواجو</A> ·   <A title="پلمارنانhref">پل مارنان</A> ·   <A title="منارههایتاریخیشهراصفهانhref">مناره های تاریخی شهر اصفهان</A> ·   <A title="خانهحقیقیhref">خانه حقیقی</A> ·   <A title="تالارتیموریhref">تالارتیموری</A>   بناهای مذهبی مسجد جامع عباسی (امام) ·   مسجد جامع اردستان ·   مسجد جامع اصفهان ·   امامزاده هلال بن علی ·   امامزاده شاهزاده ابراهیم ·   مسجد شیخ لطف الله ·   مسجد جامع زواره ·   <A title="کلیسایوانکhref">کلیسای وانک</A> ·   <A title="کلیسایمریمhref">کلیسای مریم</A> ·   <A title="کلیسایبتلهمhref">کلیسای بتلهم</A> ·   <A title="آتشگاه«اصفهان»href">آتشگاه</A> ·   <A title="تختفولادhref">تخت فولاد</A>   همچنین ببینید   ·   <A title="باغپرندگان«اصفهان»href">باغ پرندگان</A> ·   صنایع دستی اصفهان ·   <A title="مکتبشهرسازیاصفهانhref">مکتب شهرسازی اصفهان</A> ·   <A title="وجهتسمیهاصفهانhref">وجه تسمیه اصفهان</A> ·   <A title="نژادمردماستاناصفهانhref">نژاد مردم استان اصفهان</A> ·   <A title="زبانمردماستاناصفهانhref">زبان مردم استان اصفهان</A> منبع : دانشنامه <A href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page">رشد</A>   text/html 2007-01-31T05:00:00+01:00 ریحانه 6 راز بزرگ در نصف جهان http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/41248/clubname/esfclub 1- راز شیر سنگی در دو طرف سی و سه پل اصفهان و با کمی دقت ، متوجه شیرهای سنگی میشوید که آرام و عمیق با نگاههای خود نظاره گر ورود و خروج بازدیدکنندگان مختلف می باشند و با زبان بسته حکایتی را بازگو می کنند که شاید هیچ کس تا الان به آن دقت نکرده است. بعد از غروب آفتاب به چشمان این شیرها دقت کنید! در دوران صفویه طوری زوایای دیدگان این شیرهای سنگی بنا گذارده شده است که حاکی از انعکاس نور مهتاب و چراغ های حاشیه پل باشد! یعنی درخشش فوق العاده و رو در رو ! که حکایت از معماری خاص و ظریفی در ساخت آنان دارد! هم اکنون هم با توجه به وجود چراغها و پروژکتورهای مختلف ، باز نوع این معماری در چشمان شیرها مشخص است و هنوز دارای درخشش فوق العاده می باشند که بنا به گفته حاضرین نوع سنگ به کار رفته در چشمان این شیرها سنگ های منطقه بدخشان میباشد که با ظرافت خاص و با هماهنگی سنگهای بدنه این شیرها کار گذاشته شده است. هر وقت به سی و سه پل سر زدید، حتما" به چشمان این شیرها دقت کنید ! &nbsp; 2- راز عدم قرینگی شاه عباس از قرینگی در بنا و هر ساختاری اصلا" خوشش نمی آمد، شاهد حرف من دقت در ساختار بناهای واقع در میدان نقش جهان به خصوص مسجد امام(یا مسجد شاه) در ضلع جنوب میدان نقش جهان میباشد. دقت کنید که در این مسجد هیچ ستون و ساختار و حتی کاشی موازی و یا قرینه نیست و به راحتی در آن اختلاف های بسیاری نمود است! خیلی عجیب است که چطور در یک بنا اینطور عدم قرینگی مشهود است! و این برای یک بنای شاهکار قدیمی همچون مسجد&nbsp;جامع عباسی&nbsp;خیلی عجیب است. &nbsp;-3&nbsp;راز شمع در بنای پل خواجو تا حالا به پایه های پل خواجو دقت کردید! با 27 درجه زاویه دید نسبت به جنوب و با دقت بر روی پایه های پل و تنظیم تناسب آن ! دیدگان شما به یک شمع پابرجا و ظاهر کامل آن باز خواهد شد! یک شمع که حتی شعله هم دارد! شمعی که معمار آن کاملا" بر ساخت آن واقف بود و این شاهکار را بنا نمود. &nbsp; 4-&nbsp;رازعقاب در بنای پل خواجو دیدگان خود را از پائین بردارید و بر روی پل به پرواز درآئید! پل را با توجه به برجستگی دو طرف آن و نوع زوایای ساخت آن در روی آن به صورت عقابی خواهید دید که در حال پرواز است و چقدر هیبت این عقاب واقعی است! کاش فرصت پرواز بر روی این پل برای همه شما عزیزان میسر بود تا واقعیت امر را نظاره می نمودید! &nbsp;-5&nbsp;راز حمام شیخ بهائی خیابان عبدالرزاق -جنب بازار سنتی اصفهان - کوی شیخ بهائی یک حمام بسیار کوچک و آبی رنگ ، که متاسفانه خراب شده و به عنوان یک بنای مرده از آن نام برده می شود.. چیزی که هنوز ذهن مرا برای روشن ماندن شمع کنجکاو نگه داشته مروبط به گازی است که وقتی وارد محوطه سوخت این حمام کوچک شدم مرا به وجد آورد. بله! گاز این حمام از فاضلاب های مانده و طولانی اصفهان بصورت مخروطی از زیر ساختار زمینی به سمت بالا به صورت مخروطی هدایت شده و بالطبع فشار ورود ان نیز بیشتر میشود. هنوز که هنوزه ! مردم اصفهان از اکوهای قدیمی و فاضلابهای به هم پیوسته استفاده می کنند که در منطقه خیابان عبدالرزاق دارای گودی زمینی ویژه ائی است که این کانال بصورت گسترده از زیر آن هدایت میشود و در قسمتی مخروط بزرگی بر روی این فاضلاب ساخته شده که سر آن بر روی زمین تنگ می شود و گاز را با فشار مناسب و دائمی به سطح زمین هدایت می کند. &nbsp; -6&nbsp;راز شیخ الرئیس ابوعلی سینا شیخ الرئیس ابوعلی سینا در اصفهان دفن است، محل دفن این دانشمند بزرگ در خیابان ابن سینا فعلی- محل درب امام- در اتاق سمت راست است که هم اکنون محل استقرار فراشان و لوازم ایشان در این اتاقک می باشد. جالب اینکه اکثر اساتید فرهنگی در اصفهان بر این نظر اجماع کامل دارند، ولی هیچ گونه ابرازی نمی نمایند. ابوعلی سینا همانطور که می دانید در سفر دچار بیماری شد و محل فوت او در خارج از اصفهان به نام گزبرخوار بوده که با توجه به عزم سفر ایشان ، و مشکلات سیاسی آن دوران اجازه حمل جنازه او را به همدان نمی دهند و در همدان فقط بنای یادبودی از این دانشمند بزرگ میسازند و به عنوان آرامگاه ایشان بازگو می کنند و دو تن از شاگردانش کاملا" غیر رسمی او را در این محل فعلی دفن می نمایند. &nbsp; text/html 2007-01-01T05:00:00+01:00 فقیر حقیر محتاج برحمت خدا * تخت فولاد * http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/38231/clubname/esfclub ارسال شده توسط <A href="http://www.cloob.com/browse.php?id=676120">حسین قلندری</A> : &nbsp; تخت فولاد بعد از قبرستان وادی السلام درنجف اشرف وسایر گورستانهای اعتاب مقدسه و همچنین گورستان قدیمی قم و مقبره شیخان باید قبرستان تخت فولاد را شریفترین و ارجمند ترین و متبركترین مقابر و گورستانهای ایران بلكه عموم شهرهای شیعه نشین محسوب داشت . وجود « لسان الارض » كه از بدو خلقت حكایت می كند و همچنین وجود قبر جناب « یوشع» از انبیای بزرگوار بنی اسرائیل در این سرزمنی مقدس كه مربوط به دو هزار سال قبل و شاید كمی بیشتر باشد از امتیازات این زمین و گورستان می باشد. باید در حفظ و نگهداری این آثار كوشید و آنها را از محو و فراموشی در امان داشت . در سال 1328 ه ،ش نویسنده كتاب مختصر و مفید « تذكره القبور» تالیف علامه جلیل القدر مرحوم مولی عبدالكریم گزی را با حواشی و ملحقات كه خوشبختانه مورد توجه و عنایب بزرگان علم و دانش و همچنین مومنین و مقدسین قرار گرفت ازهمان تاریخ عده ای از اهل فضل و كمال پیشنهاد كردند كه : اگر جزوه ای شامل اسامی تكایای تخت فولاد و ذكر نام بزرگان مدفون در آنها و&nbsp; همچنین تاریخچه مختصری از این گورستان نوشته می شد وبه چاپ می رسید راهنمای اهل تحقیق و مطالعه و دلیل و گره گشای مقدسین برای درك فیض زیارت قبور می گردید . كتاب رجال اصفهان یا تذكره القبور اگر چه ظاهراً كتاب كوچكی است اما شامل اسامی قریب ششصد نفر از بزرگان علماء ، شعراء ، فلاسفه ، حكماء، عرفاء و صوفیان و هنرمندان و خلاصه نمونه مختصری از رجال و مردان نامی اصفهانی در طول قرون و اعصار می باشد . نویسنده در سال 1348 ه، ش كتاب « دانشمندان و بزرگان اصفهان »را تالیف ومنتشر ساخت و چون اساس و مبنای كتاب بر پایه تالیف قبلی بود نام دیگر آنرا هم تذكره القبور نهاد . این كتاب نیر مورد توجه و عنایت اهل مطالعه و تحقیق قرار گرفت و تقاضای فضلاء اصفهان بخصوص در موضوع تهیه مقالت یا كتابی كه در حقیقت شناسنامه تخت فولاد باشد تجدید شد . در این موقع دیگر گورستانهای اصفان كه شرح اجمالی واسامی آنها در مقدمه كتاب دانشمندان و بزرگان اصفهان ذكر شده است یكی پس از دیگری به وسیله شهرداریهای وقت یا مردم سودجو تسطیح واراضی آن عموماً بصورت خیابان ، بیمارستان، مدرسه و یا خانه و مغازه در آمد و بطور كلی از بین رفت و هیچ گونه اثری از آنها باقی نماند حتی اسامی آنها را نیز تغییر دادند . این سرنوشت برای گورستان عمومی و منحصر بفرد اصفهان یعنی : تخت فولاد نیز پیش بینی می شد زیرا از یك طرف وجود فرودگاه و تأسیسات مربوط به آن و از طرف دیگر ساخته شدن چندین باب مدرسه و دبیرستان در قسمت اراضی بائر آنجا و ازهمه مهمتر و اساسی تر تصرف غاصبانه برخی از منتفذین محلی و به ثبت رسانیدن اراضی بعنوان ملكیت و ساختن ده ها بلكه صدها خانه از چهار طرف موجبات از بین رفتن این گورستان و محو آثار ارزنده آن گردید . در اواخر فروردین ماه سال 1363 ه، ش شهرداری اصفهان گورستان تخت فولاد را متروكه اعلان نمود و دفن اموات را در آنجا از اول اردیبهشت ماه سال مذكور (مطابق با 19 رجب سال 1404 ه ،ق ) قدغن كرد. در اول گفته میشد كه با قبور مومنین و مقابر خصوصی و تكایا كاری ندارند و بهمین صورت باقی خواهد ماند و فقط شهرداری درنظافت آنجا نظارت كرده و برای تلطیف هوا ایجاد فضای سبز می كند لكن بعداً مشاهده شد كه تعدادی از قبور مومنین و تكیه و مقابر خصوصی را یكی پس از دیگر خراب كردند . البته شهرداری اظهار می داشت كه این خرابیها با رضایت صاحبان اماكن است . این سخن هر چه باشد و تا هر اندازه بحقیقت نزدیك باشد كلام ما در نفس عمل تخریب و تسطیح و محو آثار ارزنده تخت فولاد است كه آنرا عقلاً و شرعاً و عرفاً جائز نمی دانیم و می گوئیم درهر صورت آثار فرهنگی این گورستان باید حفظ شود ، البته از شهرداری تشكر وقدردانی می كنیم كه در نظافت و پاكیزگی آنجا می كوشد . ما می دانیم كه گورستان متروكه همانند پیر فرتوت و بیمار محتضری است كه با سختی جان كندن ومرگ روبروست و از این حال اواطرافیانش رنج می برند و مرگ او را بدعا از خدا می طلبند و مردن را جهت او آسایش و آرامش تصور می كنند . اما اگر پزشكی از راه دلسوزی و انسان دوستی كه كسی را از رنج بردن و درد كشیدن آنهم كسیكه مرگش حتمی است بخواهد نجات دهد و به وسیله های مرگ او را نزدیك كند و از زندگی و حیات رهائیش بخشد مطابق كلیه قوانین و عقل و منطق و شرع چنین پزشكی جنایتكار و قاتل شمرده می شود و باید طبق موازین قانونی محاكمه و مجازات شود . با اعتراف به این نكته كه : قبرستان تخت فولاد طبق قانون وسنت طبیعی از بین رفتنی بوده (وهست) همانگونه كه سایر گورستانها از بین رفت و ما خود شاهد و ناظر تعدادی از آنها بودیم ، اما كسانی كه آنها را از بین بردند و در محو آثار تاریخی و نابودی آنها كوشیدند مجرمند . گورستانها یكی از مبانی تاریخ هر ملت و شهر می باشند . تاریخ علمی و ادبی هرناحیه ای را می توان بطور اجمال از مقابر آن شهر بدست آورد . اگر قبور علماء ادباء، حكماء و شعرا و دیگر مشاهیر علمی از بین رفت دیگر آثار آنان نیز خواه ناخواه از بین رفتنی است مگر اندكی از مولفات آنها . اگر به یكنفر اصفهانی گفته شود : ابن مسكویه ای كه او را اصفهانی میدانی و در شهر تو از دنیا رفت در كجا بخاك سپرده شد یا حافظ ابونعیم با آنهمه اهمیت كه در كتب تاریخ وحدیث برای او نقل شده قبرش كجاست و ده ها بلكه صدها عالم دیگر چه جواب خواهد داد؟ آل خجند و آل صاعد دو خاندان روحانی و متنفذ اصفهان كه تقریبا مدت چهار قرن مركز علمی و قدرت سیاسی اصفهان بلكه نیمی از ایران به دست آنها بود قبورشان كجاست باید بگوئیم كه در قبرستان طوقچی و قبرستان شاه میر حمزه بود كه به مرور زمان ویران شده و زمینهای آنرا بصورتهای گوناگون در آورده اند ، اگر فرض شود كه اینها سنی بودند ، پس آل تركه كه شیعه بودند چرا مقابرشان را خراب كردید و . . . جواب همه این پرسشها جز شرمندگی و سرافكندگی چیزی نیست . باید متوجه باشیم كه كاری نكنیم كه یك قرن دیگر اعقاب ما مردم این زمان را بجهت عدم توجه به آثار گذشتگان و افتخارات آنها مورد سرزنش و نفرین قرار دهند . در این جا ممكن است برای عده ای این پرسش بنظر برسد كه : حفظ آثار و قبور گذشتگان چه لزومی دارد و آیا این عمل خلاف دستورات اسلام نیست مگر نگفته اند كه اگر قبری خراب شد تجدید ساختمان نكنید (غیر از قبور علماء و بزرگان دین ) و. . . در جواب آنها گوئیم كه این همه دستورات بخاطر آنست كه ملت مسلمان « مرده پرست » نباشد اما باید دوستدار علم و عالم باشد احترام به قبور علماء و زیارت آنان مرده پرستی نبوده بلكه احترام بمقام علم و دانش است مثلاً بزیارت قبر علامه مجلسی رضوان الله علیه می رویم و جهت ترویج روح آن عالم خدمتگزار فاتحه می خوانیم بخاطر علم او بخاطر خدماتی كه بعالم اسلام و شیعه انجام داده بجهت قدردانی از یك عالم حقیقی . زیارت قبور جهت تنبیه و بیداری وعبرت است . از رسول اكرم صلی الله علیه و آله وسلم روایت شده كه فرمودند : « زورو القبور فانها تذكر كم الاخره » (نهج الفصاحه ـ ذكر اخبار اصفهان ) در اینجا بی مناسبت نیست چند بیت از قصیده ای كه ادیب سخن سنج نكته پرداز آقای فضل الله اعتمادی متخلص به برنا كه در رثاء جوان دانشمندان مرحوم دكتر مهندس بیژن نوربهشت فرزند سرتیپ نور بهشت اصفهانی (1315 ـ 1342 خورشیدی ) سروده است را جهت تنه و تذكر یاد آور شوم . نیست این پهن دشت گیتی جز&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; كشتزاری برای بذر افكن گیر عبرت زرفتن دگران&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; كه رسد زود نوبت تو و من تا بهم چشم برزنی گذرد&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; عمر چون آفتاب از روزن عمر شمع است و مرگ همچون باد&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;شمع را باد كی نهد روشن نكته ای گویمت زشیخ اجل&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; كه مضامین اوست زیب سخن اجل است آفتاب و عمر چو برف&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; كی بود ز آفتاب برف را ایمن بعد از مشاهده این اوضاع و خراب شدن تخت فولاد و متروك ماندن آنجا و در نتیجه از بین رفتن آن لزوم تهیه ی رساله ای در معرفی مدفونین در این گورستان و ذكر تاریخچه اجمالی و مختصر آن ضروری بلكه واجب اخلاقی به نظر می رسد ، ضمناً عده ای از دوستان نیز در این باره اشاره ای فرمودند وتقاضای مومنین نیز موجب تشویق و ترغیب نویسنده شده كه رساله ای به نام لسان الارض و مزار تخت فولاد بنویسم و آنچه را در این باره شنیده و خوانده و دیده ام جمع آوری كرده تقدیم محضر ارباب دانش و كمال گردانم و از همگان بخواهم كه مرا در تكمیل آن یاری دهند و از نواقص و معایب آن چشم بپوشند . این قسمت در حال حاضر شامل مباحث زیر است : 1. وجه تسمیه (علت نامگذاری) 2. تخت فولاد قبل از اسلام . 3. دوره دیالمه و آل زیار. 4. اسامی تكایای تخت فولاد و برخی از مدفونین در آنها بر حسب حروف تهجی . اكنون بیاری خداوند تبارك و تعالی شروع در شرح مطالب یاد شده می كنیم و از ذات مقدس حضرت احدیت جل جلاله توقیق در انجام آن را می طلبیم و من الله التوفیق و علیه التكلان . سید مصلح الدین مهدوی &nbsp; 1- وجه تسمیه (علت نام گذاری ) این گورستان در طول تاریخ بچندین نام شهرت داشته و برای هر كدام از این اسامی وجوهی ذكر شده است به این ترتیب : لسان الارض ـ تخت فولاد ـ مزار بابا ركن الدین . الف : لسان الارض یعنی زبان زمین . برای این نام دو وجه ذكر شده است : 1-&nbsp;حافظ ابونعیم اصفهانی (احمد بن عبدالله بن اسحق بن موسی بن مهران متولد در 330 یا 336 و متوفی در یكشنبه 21 محرم الحرام سال 430 مدفون در قبرستان آب بخشان كه در زمان حاضر به میدان شهداء معروفست ) محدث جلیل القدر مولف كتب و رسائل عدیده از آنجمله : حلیه الاولیاء و مانزل من القرآن فی امیر المومنین علیه السلام و اربعین در حالات حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و كتاب ذكر المهدی علیه السلام و غیره در كتاب ذكر اخبار اصفهان (ص 41 جلد یكم ) می نویسد: حدثناابو جعفر محمد بن احمد بن عمروالطهرانی المودب ثنا عمر بن احمد السامری الخزاز ثنا احمد بن الحسن الواسطی ثنا احمد بن محمد بن غالب غلام الخلیل ثنا هذبه ابن خالدثنا حمد (حامد) بن سلمه فی قول الله عزوجل قال: لما قال للسموات و الارض :« ائتیا طوعاً او كرهاً قالتا طائعین » اجابه ارض اصبهان فم الارض و لسانها . یعنی : گاهی كه حق جل وعلا خطاب به آسمانها و زمین فرمود: بمیل یا بكراهت بیائید در جواب گفتند آمدیم از روی فرمانبرداری (ومیل) آیه : 11 سوره فصلت . ما فروخی اصفهانی (مفضل بن سعد بن الحسین الاصفهانی ) در كتاب :« محاسن اصفهان » در باره اصفهان مولد و منشاء خود پس از ذكر حدیث مروی از رسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم كه فرمودند : « حب الوطن من طیب المولد » حدیث خطاب خداوند تبارك و تعالی را به آسمانها و زمین نقل می كند (ص 5 مقدمه مولف ) . حسین بن محمد بن ابی الرضا آوی اصفهانی از فضلاء و نویسندگان بزرگ قرن هشتم در كتاب : ترجمه محاسن اصفهان (ص 79 ) داستان جواب گفتن زمین اصفهان را از قول حافظ ابونعیم نقل می كند : مرحوم آقا محمد مهدی ارباب اصفهانی (فرزند حاج محمد رضا فرزند حاج محمد كاظم بن میرزا كوچك بن میرزا ابو تراب میرزا محسن بن حاج میرزا جوادین حاج ملا مومن اصفهانی متوفی بسال 1314 مدفون در قبرستان آب بخشان اصفهان كه خراب و تسطیح شده و اراضی آنجا را فروخته اند و چند موسسه دولتی نیز در آنجا ایجاد كرده اند . دركتاب « نصف جهان فی تعریف الاصفهان » گوید: « از جمله امكنه معروف تخت فولاد بقعه مشهور به لسان الارض است كه در آن قبریست می گویند قبر شعیای پیغمیر است و بین الانام معروف است كه این محل جواب انبیای طائعین را گفت و در این باب حدیثی گفته و نقل كرده اند . پس از این بیان گفتار ما فروخی را در كتاب محاسن اصفهان نقل می كند .» توضیح و رفع اشتباه 1-&nbsp;از بیان مرحوم ارباب معلوم می شود كه وی كتاب ذكر اخبار اصفهان تألیف حافظ ابونعیم را ندیده است و ضمناً قبر شعیا در امامزاده اسماعیل واقع و مشهور و معروف و معلوم است و در آن خلافی نیست و این قبر مربوط به جناب یوشع می باشد . مرحوم ارباب پدر مرحوم میرزا محمد حسن ذكاء الملك فروغی از فضلاء و ادباء و شعراء و نویسندگان معروف دوره ناصری و او پدر مرحوم محمد علی فروغی مولف : سیرحكمت در اروپا وغیره و مرحوم ابوالحسن فروغی ادیب و دانشمند و شاعر و مورخ از مفاخر علمی و ادبی معاصر ایران می باشد . 2-&nbsp;مرحوم مولی عبدالكریم گزی در تذكره القبور (ص 44 رجال اصفهان ) می نویسد : گویند حضرت امام حسن علیه السلام كه به اصفهان آمد این زمین با او تكلم كرده كه یهود جادو می كنند پس آن حضرت تختی از فولاد ساخته و در آن منزل كرد كه جادو می كنند پس آن حضرت تختی از فولاد ساخته و در آن منزل كرد كه جادو در آن اثر نكند و به این مناسبت این قبرستان را تخت فولاد می گویند (همچنین لسان الارض به قسمتی از آن گفته شده است ) ولی آمدن آن حضرت به اصفهان محل تامل است اگر چه بعضی از علماء ورود حضرت را به كهنگ (بروزن نهنگ) كه از دهات اصفهان است وغیر آن را نقل نموده اند . « آنچه گویند در تشریف آوردن حضرت مجتبی علیه السلام به اصفهان این زمین سخن گفته مدركی نیافته ام فقط در كامل ابن اثیر به سال 31 تشریف آوردن حضرت مجتبی بلكه حضرت سیدالشهداء علیهما السلام&nbsp; را كه آنهم بسیار مورد تعجب و تامل است با عبدالله بن عباس و عبدالله بن زیبر به خلافت عثمان در لشكری كه برای فتح جرجان و استر آباد میرفتند نوشته حال از اصفهان گذشته باشند یا از طرف اردستان و كهنگ رفته اند یا از نهاوند به قم یا قزوین خدا داناست » (انتهی محل الحاجه ) مسافرت حضرت مجتبی علیه السلام در بین مردم اصفهان چنین شهرت دارد كه حضرت امام حسن علیه السلام به اصفهان تشریف آورده و درمحل مسجد لبنان نماز خوانده است از اینرو مسجد لبنان كه از مساجد قدیمی اصفهان است از نظر توجه مومنین و مقدسین بدانجا از اهمیت بیشتری برخوردار است لكن در كتب معتبر از این سفر ذكری نشده است . مرحوم سپهر در ناسخ التواریخ (ص 173 چاپ اسلامیه ) می نویسد : در تاریخ روضه الاحباب مسطور است كه در سفر جرجان حسنین علیهما السلام باتفاق سعید بن العاص بودند . در تاریخ مازندران و در كتاب روضه الصفا و حبیب السیر بدین قصه اشاراتی رفته و این جمله سند بر روضه الاحباب می برند و صاحب روضه الاحباب در این سخن منفرد است و این سخن از وی معتبر نیست. دانشمند محترم جناب آقای حاج آقا حسین عماد زاده اصفهانی در كتاب زندگانی حضرت مجتبی علیه السلام در ضمن شرح مسافرتهای آن حضرت بنقل از تاریخ فتوحات اسلامی (ص 175) می نویسد : حضرت در جنگهای اسلامی و فتوحات زمان عمر وعثمان شركت داشت . . . بطوریكه می نویسند در سال 26 و 28 در جنگهای ایران فرماندهی داشت و در سال 30 در جنگ طبرستان شركت فرمود (ص 365 زندگانی حضرت مجتبی علیه السلام ) حافظ ابونعیم اصفهانی دركتاب « ذكر اخبار اصفهان » جائیكه از صحابه رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم كه به اصفهان آمده اند یاد می كند گوید : از جمله آنهاست : ریحانه رسولخدا حسن بن علی بن ابیطالب علیه السلام . . . شبیه رسول الله صلی الله علیه وآله . . .&nbsp; در حال عبور جهت جنگ جرجان داخل اصفهان گردید . مرحوم عباسی بهشتیان هم در كتاب : «بخشی از گنجینه آثار ملی » در وجه تسمیه لسان الارض (ص 74) شرحی نوشته كه از نظر علمی ارزشی ندارد و طالبان می تواند به آن كتاب مراجعه نمایند . &nbsp;ب : تخت فولاد معروفترین اسامی این مزار متبرك . در علت شهرت این گورستان بدین نام از طرف نویسندگان نظریاتی و بیاناتی گفته شده است بدین قرار : 1- سابقاً از قول مرحوم مولی عبدالكریم جزی درتذكره القبور راجع به نام لسان الارض شرح نوشتیم كه :گفته می شود كه حضرت مجتبی علیه السلام جهت رفع آثار جادوی یهود اصفهان تختی از فولاد تهیه فرمومد و در این محل بر روی آن نشست . این سخن همانند گفتار مرحوم بهشتیان هیچگونه ارزش نداشته و فقط پنداری عامیانه بیش نیست . 2- مرحوم حاج میرزا حسن خان جابری انصاری در تاریخ اصفهان وری (ص 93 قسمت پائین صفحه ) در ضمن وقایع سال 407 ه،ق می نویسد : « در ری پسر پولاد از اتباع بویهیان یاغی شده و بمدد منوچهرین قابوس وی را حصار داده و آنها را ناچار كرد تولیت اصفها را به او دادند و تخت پولاد منسوب به پدر اوست كه دلیری رشید بود و تختی سنگی ساخته بر او نشسته و تا زمان پدر مولف آن تخت سنگی بود . كشتی گیران از زمان معتمد در آن نقطه كشتی میگرفتند وچون دیگر مبانی اتباع ظل السلطان آنرا از میان بردند . یعنی تخت را شكستند لكن محل او معلوم و معین است » . محل این سنگ و قبر وفولاد در قسمت غربی غسالخانه قرار داشت ، كه متاسفانه سال قبل یعنی سال 1407 خراب كردند و قصد ایجاد و ساختن میدان میوه در آن محل را دارند در صورتیكه در سال 1404 شهرداری اصفهان از عده ای از مطلعین و دانشمندان برای برنامه ریزی در كار تخت فولاد دعوتی نمود كه در آن نماینده مرحوم آیت الله خادمی نیز شركت داشت نویسنده نیز در آن جلسه حضور داشتم پس از مطالبی كه جناب آقای شهردار و آقاری پوریای ولی اظهار كردند و مطالبی كه شهردارآن وقت ناحیه 6 كه با كلیه اصول و قواعد مخالف بود و فقط و فقط بخرابی و انهدام و محو آثار تخت فولاد می اندیشید گفته شد و پس از مطالبی كه دانشمند بزرگوار جناب آقای دكتر محمد مهریار ودیگران اظهار داشتند قرار شد كه : 1- هیئتی بنام : « هیئت امناء تخت فولاد» از افرادی ذی صلاحیت و آشنا بتاریخ علمی و اجتماعی اصفهان وعده ای ازمردم خوشنام و خدمتگزار انتخاب شود كه كلیه كارها زیر نظر آنان انجام گیرد. 2- محدوده تخت فولاد از چهار طرف معین شد و قرار شد كه در آن قسمت دیگر اجازه ساختن خانه و مغازه وغیره داده نشود و حتی المقدور افرادی كه در آنجا ملكیتی دارند املاك آنها باز خرید شده و ضمیمه تخت فولاد گردد . 3- نسبت به تكایا و بقاع و قبور تا تعیین هیئت امناء و تشخیص و نظرات آنان هیچگونه اقدامی نشود. متاسفانه این جلسه مانند بسیاری از جلسات كه :«نشستند و گفتند و برخاستند» عمل شد و هیچ اثر مثبتی از آن گرفته نشد و جناب شهردار محترم با عده ای مشورت كردندوبر خلاف نظرات آنها عمل فرمودند و مهمتر از همه آنكه مرتب می گویند : ما با قبور كاری نداریم نمیدانیم مقصودشان از كار داشتن چیست ؟ دیگر غیر از خراب كردن و سنگ و آجر آنها را بغنیمت بردن چه می تواند بكنند . آیا هنوز هم فكری دارند خداوند عاقبت زنده و مرده مارا حفظ كند . 4- شاردن سیاح معروف فرانسوی در سفرنامه خود (ص 77 ترجمه محمد عباسی قسمت اصفهان ) پس از شرحی كه راجع به مقبره اللهوردیخان (اللهوردی بیك ) و محمد علی می نویسد گوید: « درماورای آنها ناحیه تخت فولاد واقع شده است كه به مناسبت سكونت سردار بزرگی در آنجا كه به واسطه پیروزیهایش « پولاد بازو» لقب داشته چنین نامیده شده است .» ج: مزار بابا ركن الدین تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان در قرنهای پنجم تا نهم به مناسبت اختلافات داخلی و جنگهای پادشاهان و قحط و غلاها و كشت و كشتارها ودیگر سوانح آنچنان كه باید و شاید نوشته نشده و قسمت عمده آن مجهول است . درباره مقابر این شهر همینقدر می دانیم كه هر محله ای از محلات اصفهان برای خود گورستان مخصوص داشته و بزرگی و كوچكی این گورستانها مربوط به اهمیت آن محله ای بوده كه گورستان مربوط به اهمیت محله آن محله ای بوده كه گورستان مربوط به آنجا بوده است . این وضع تقریباً تا حدود یكصد سال قبل ادامه داشته است از آن تاریخ به بعد بتدریج مقابر داخلی شهر یكی پس از دیگری متروك و مهجور و خراب شده تا این اواخر كه قبرستان تخت فولاد گورستان منحصر بفرد اصفهان گردید . در این پنجاه ساله اخیر ما خود شاهد و ناظر بودیم كه شهرداریها بعناوین مختلف بسیاری از این گورستانها را از بین بردند و هیچ اثری از آنها باقی نگذاشتند و چون شهرداری خود را وارث همه مردم در طول تاریخ می داند ، قبور آنها را نیز ملك خود انگاشته قسمتی را به ادارات دولتی از: آموزش و پرورش و یا بهداری واگذار كرده كه در آنجا بنای مدرسه ودبیرستان و بیمارستان و هنرستان و بهداری و غیره نمودند و قسمتی از آنها را نیز فروخته و مردم لاابالی و بی همه چیز در آنجا خانه و مغازه بنا كردند . برای نمونه ازچند گورستان یاد می كنیم : 1-&nbsp;مزار آب بخشان كه در هزار سال قبل آنجا را «مردبان » می گفتند و اكنون محله مجاور آنرا مورنان كه تصحیف مردیان است می خوانند و قبر حافظ ابونعیم اصفهانی در آنجا بوده است كه اكنون اثری از آن باقی نیست نویسند در كتاب رجال اصفهان اسامی عده ای از علماء مدفون در آنجا را بشرح نوشته ام (بنقل از حواشی حضرت آیت اله العظمی آقای حاچ سید شهاب الدین مرعشی نجفی ) 2-&nbsp;گورستان چملان یا سنبلان كه مربوط به قبل از اسلام و بعد از آن بوده و آنرا در حدود سال 1310 ه.ش خراب كردند . 3-&nbsp;گورستان ستی فاطمه در محله چهار سوق شیرازیها از مقابر معتبر در دوران صفوی تا این اواخر قسمتی از آن باقی بود كه در چند سال اخیر آنرا نیز از بین بردند . 4-&nbsp;گورستان شاه میرحمزه از مقابر كهن مربوط بخاندان خجندی كه در سال 1363 ه.ش خراب شده قسمتی به خانه و مغازه و خیابان و دانشسرای كشاورزی تبدیل شد. 5-&nbsp;گورستان طوقچی از مقابر كهن مربوط به خاندان صاعدیان كه آنجا را نیز شهرداری خراب كرده و دبیرستان هاتف و غیره در آنجا ساخته شده است . 6-&nbsp;گورستان گلستانه مربوط بسادات جلیل گلستانه و دوستداران اهل بیت علیهم السلام واقع در بیرون دروازه احمد آباد كه تا حدود چند سال قبل باقی بود و شهرداری آنجا را خراب و تسطیح نمود و عمارت شیرخوارگاه در آن قبرستان ساخته شده است . اینها چند نمونه بود و اگر بخواهیم نام تمام گورستانها را ذكر كنیم مطلب بدرازا می كشد و همینقدر گوئیم كه عامل اصلی در این خرابیها دولت وقت بوده است و شهرداریها و عده ای از مردم سودجو و فرصت طلب . مردم مسلمان بچشم خود می دیدند كه قبور پدرانشان راخراب می كنند لكن قدرت مخالفت نداشتند و جائی و موسسه ای كه به شكایت آنها گوش دهد وجود نداشت همه سرنگونی و نابودی دولت و آمرین آنها را از خدا می خواستند . مقدمات انقلاب اسلامی بدست روحانیت ورهبری و هدایت علماء بزرگوار فراهم شد مردم متوجه شدند كه تنها راه وصول بمقاصد عالیه و تجدید حیات اجتماعی اسلام و برآورده شدن هزاران امید و آرزو كه یكی از آنها حفظ و نگهداری قبور پدرانشان وعلماء و بزرگان بود تقویت انقلاب است والحق در این راه خوب فهمیده بودند. در دوران گذشته صدها قانون خلاف اسلام وضع كردند و بزور بر مردم تحمیل نمودند . انقلاب اسلامی بود كه می توانست همه نادرستیها را اصلاح كند و فسادها را بصلاح بر گرداند. شكر خدای را كه انقلاب اسلامی به ثمر رسید و اوضاع حكومت دگرگون گردید رژیم سلطنتی به جمهوری اسلامی تبدیل شد . اكنون موقع آن رسیده است كه آرزوهای ملت یكی پس از دیگری طبق موازین شرعی برآورده شودبسیاری از آنها صورت عمل بخود گرفت . درب مراكز فسادبسته شد از منكرات جلوگیری شد و. . . وقت آن رسید كه به اوضاع گورستانها نیز سروسامانی داده شود. گفتند محیط تخت فولاد دیگر مناسب دفن اموات نیست زیرا از چهار طرف مردم در آنجا خانه ساخته اند و بودن گورستان مخالف اصول بهداشت است . گفتند محیط كثیف و آلوده است و باید در نظافت آن كوشید و از انگونه حرفهای صحیح اما همه اینها مصداق ضرب المثل معروف بود كه : «كلمه حق یرادبها الباطل » آنها كه این سخنان را می گویند و می گفتند در زیر لفافه عبارات شیرین نیتی فاسد وقصدی شیطانی داشته و دارند . آنها برخلاف عموم مسلمانها كه برای گذشتگانشان احترام قائلند فكر می كنند شاید ازافكار فرقه گمراه رهاییها الهام میگیرند كه در حجاز همه قبور را با خاك یكسان كردند . قصد ادامه سخن نداریم همینقدر گوئیم :«شقشقه هدرت ثم قرت » گاه می شود كه انسان تحت تاثیر عواطف قرار گرفته و قلم و زبان باختیار خود می نویسد می گوید : برگردیم به مطلب : در قرنهای پنجم تا نهم مزار تخت فولاد یكی از جایگاههای عباد و ریاضت بوده و عرفاء و صوفیه و مرتاضین و عبادو زهاد در آنجا برای خود عبادت خانه ها ساخته بودند و در آنها شب وروز به عبادت و راز و نیاز با خداوند متعال مشغول بودند . در بعضی از كتابها دیدهشد كه تعداد این زوایا و تكیه ها در عهد صفویه قریب چهار صد عدد بوده است كه عموماً در فتنه افغان و بعد از آن خراب « بابا ركن الدین » عارف و صوفی معروف می باشد . نامش ركن الدین مسعود بن عبدالله انصاری بیضاوی وفاتش در روز یكشنبه 26 ربیع الاول سال 769 ه.ق شرح حالش همچون دیگر باباها مجهول است همینقدر معلوم است كه مورد توجه و عنایت علماء بزرگ همچون جناب شیخ بهائی و مولی محمد تقی مجلسی و حاجی كلباسی بوده است .&nbsp; باباركن الدین ظاهراً در زاویه عبادت خویش مدفون گردیده (شرح تكیه و گنبد آن بعداً نوشته می شود ) پس از وفات باباركن الدین در این محل آنجا را گاه تخت فولاد گاه مزار باباركن الدین می گفتند . میرزا طاهر نصر آبادی درتذكره الشعراء خود (ص 153 )در شرح حال میرابوالقاسم فندرسكی پس از شرحی كه درباره او می گوید : « مرقد پرفتوحش در مزار قطب العارفین باباركن الدین است واقع در اصفهان » شاردن در سفرنامه خود (ص 69 ترجمه آقای محمد عباسی قسمت اصفهان )در تحت عنوان «شاهعباس كبیر بانی مزار باباركن الدین و شمه ای از تاریخچه آن » باباركن الدین می نویسد : « نام باباركن كه به این پل (مقصود پل خواجو می باشد كه در آن زمان آن را پل باباركن الدین نیز می گفته اند ) یكی از بزرگترین و مشهورترین گورستانهای اصفهان می باشد و بمناسبت دفن یك درویشی شهیر پارسای باستانی در یك مزار زیبای مرمری كه در گورستان مزبور بنا گشته چنین نامیده شده است» استاد بزرگوار جناب آقای عریضی در ترجمه این قسمت از كتاب (ص 148) می نویسد: «نام بابا ركن الدین را كه به این پل نهاده اند از نام قبرستانی به این اسم اقتباس شده است كه بزرگترین و مشهورترین قبرستانهای اصفهانست و درویش مشهور پارسائی كه همین نام را داشته وقبر مجللی از سنگ مرمر دارد در آن مدفونست » . خاتون آبادی در كتاب : «وقایع السنین و الاعوام» در ضمن وقایع سال 1116 می نویسد: «فوت فاضل عالم عامل مجتهد عم امجد میر اسماعیل اشهیر بخاتون آبادی روز چهارشنبه چهارم ربیع الثانی سنه هزارویكصد و شانزده دفن او در مقبره ای كه خود ساخته بودند در قبرستان باباركن الدین و مشتمل برگنبدی است و هفت حجره و هفت نفر طالب علم در آنجا سكنی دارند» (ص 555 وقایع السنین) فائدة لغوی كلمه فولاد (معرب پولاد ) بر وزن بودار، در لغت به معانی زیر اطلاق شده است : 1- فلز معروف 2- گرز و عمود 3- تیغ و شمشیر 4- نام پهلوان ایرانی در زمان كیقباد 5- نام پهلوان تورانی 6- پولاد غندی (بضم غین منقوط ) نام دیو مازندرانی (برهان قطع ـ فرهنگ شاهنامه ـ فرهنگ نوبهار ) در قرون اولیه علاوه بر آنكه لفظ پولاد را برخی از اشخاص صفت قرار داده و گفته اند : پولاد بازو. . . نام خاص نیز بوده است همچون پولاد دیلمی كه تخت فولاد منسوب به او است . فولاد ستون (یا فلادستون ) آخرین پادشاه آل بویه : ابومنصور فرزند ابوكالیجار مرزبان بن سلطان الدوله دیلمی كه پس از مرگ پدر در 14 جمادی الاولی سال 440 در شیراز به تخت سلطنت و حكومت نشست و تا سال 447 سلطنت كرده و بشرحی كه در كتب تواریخ مسطور است در این تاریخ گرفتار گردیده و در سال 448 وفات یافت ( حبیب السیر ـ روضه الصفا ـ ریحانه الادب (ص 331 ششم ) و دیالمه و غزنویان تالیف عباس پرویز و كتاب : آثار الشیعه الامامیه جلد سلاطین (ص 31 جلد سوم ) . گورستانهای اصفهان در دوران قدیم و قدیمتر كه شهر اصفهان به صورت محلات و قریه های پراكنده و دور از هم بود هر محله و قریه ای برای خود گورستانی داشت و مردگان اهل آن ناحیه را بگورستان اختصاصی text/html 2006-11-18T05:00:00+01:00 فقیر حقیر محتاج برحمت خدا اولین چاپخانه ایران؛ اولین کتاب چاپی http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/34054/clubname/esfclub ارسال شده توسط <a href="browse.php?id=663356">علی پیانی</a> اولین چاپخانه ایران؛ اولین کتاب چاپی چاپخانه <a href="http://www.tebyan.net/TEB.ASPX?NID=13474" target="_TOP">کلیسای وانک</a> در جلفای اصفهان قدیمی ترین چاپخانه در ایران و خاورمیانه است. اولین کتاب ایران را در آن، جا چاپ کرده اند؛ درست 200سال پس از اختراع گوتنبرگ و در سال 1638میلادی. خلیفه ارامنه جلفا در آن زمان می شنود که در آلمان شخصی به نام گوتنبرگ ماشینی اختراع کرده که با آن می شود کتاب ها را تکثیر کرد. او بدون اینکه به تجربه گوتنبرگ دسترسی داشته باشد، با کمک همکاران روحانی اش دست به کار می شود و پس از یک سال و پنج ماه تلاش، موفق می شود اولین کتاب را در ایران چاپ کند: کتاب زبور حضرت داود. این سرآغاز تاریخ چاپ در ایران است. در آن زمان هنوز کشورهای مصر و هندوستان ماشین چاپ و چاپخانه نداشتند و کتاب هایشان را به روش استنساخ تکثیر می کردند. 181سال بعد عباس میرزا دستور داد اولین چاپخانه سربی را در تبریز دایر کنند، ولی تا آن زمان، در ایران هشت عنوان کتاب در چاپخانه جلفا چاپ شده بود. تاکنون درباره چاپخانه تاریخی کلیسای جلفا تحقیقات درستی حداقل به زبان فارسی انجام نشده است. حتی استاد سعید نفیسی هم که تاریخ نگاری مستندی درباره چاپ ایران انجام داده است معتقد بود، چاپخانه سربی تبریز نخستین چاپخانه ای است که انتشارات آن به دست ما رسیده است، در حالی که ازهشت کتاب چاپ شده در چاپخانه جلفا، فقط سه عنوان کتاب مفقودالاثر است؛ سه عنوان آن در موزه جلفا، یکی در انگلستان و دیگری در اتریش موجود است. در سال 1638 میلادی مطابق با سال 1017هجری شمسی، برای اولین بار در ایران و خاورمیانه توسط پیشوای مذهبی ارامنه جلفای اصفهان به نام "خاچادور گساراتسی" کتاب "زبور داود" (ساغموس) در کلیسای وانک جلفای اصفهان به چاپ رسید. تمام وسایل چاپ از قبیل ماشین چاپ، حروف، کاغذ مرکب و غیره با دست استادان ارامنه جلفا و همکاران خلیفه تهیه و درست شده بود. در یادداشت کتاب مذکوراین طور نوشته شده است: "یک سال و پنج ماه است که روز و شب بدون وقفه با کل اعضاء حوزه علمیه به کار مشغولیم، برای این که نه از جایی دیده ایم و نه استادی داشته ایم." از این کتاب در دنیا فقط یک جلد وجود دارد که در کتابخانه بودلیان دانشگاه شهر اکسفورد انگلستان نگهداری می شود و فتوکپی آن در موزه کلیسا قرار دارد. چاپخانه کلیسا با این که در قرن هفدهم فقط هشت کتاب به چاپ رسانده و بعد ازآن تعطیل شده، ولی باز از سال 1872میلادی (1251شمسی) شروع به کار کرده است و تا امروز مشغول به کار است. در این مدت به غیر از هزارها آگهی، کارت دعوت و غیره، نزدیک به پانصد عنوان کتاب هم به چاپ رسانده است که بعضی از آن ها تاریخی، تحقیقی و باارزشند. اولین کتاب فارسی در ایران در سال 1233قمری درتبریز به عنوان "رساله فتحنامه" نوشته میرزا ابوالقاسم قائم مقام به چاپ رسیده و اولین چاپخانه در اصفهان در سال 1287 از طرف سیدمحمد حاج آقا به نام "حبل المتین" شروع به کار کرده است که هنوز هم وجود دارد. قبل از این در اصفهان چاپخانه سنگی نیز وجود داشته که در سال 1244هـ. ق، "رساله حسینیه" در آن به چاپ رسیده است. در جلفای اصفهان نیز دو چاپخانه دیگر وجود داشته اند که متعلق به جامعه ارامنه کاتولیک بوده است. ما درباره عملکرد این چاپخانه ها اطلاعات کاملی نداریم. تا آن جا که مشخص است یکی از آنها چاپخانه "لازاریت" نامیده شده که تنها سه جلد از کتب چاپ شده آن در دسترس ما است. و دیگری چاپخانه "استپانیان" که متعلق به دکتر هُوانِس استپانیان و برادران ایشان بوده است و از تاریخ 1945 برای ما شناخته شده است. در آن جا کارهای کم تیراژی از قبیل اطلاعیه، دعوتنامه، کارت های ورودی و غیره چاپ می شده است. به طور یقین نمی توانیم بگوییم که آیا کتاب هایی هم در این چاپخانه چاپ شده اند یا خیر، ولی به نظر می رسد که چاپ نشده اند. این چاپخانه در حقیقت ادامه چاپخانه لازاریت بوده که چند سال قبل در معرض فروش قرار گرفت و دستگاه چاپ و سایر متعلقات آن و همچنین حروف فارسی را یک فارس زبان، و حروف ارمنی و لاتین آن را شورای خلیفه گری ارامنه اصفهان، جهت چاپخانه کلیسای وانک خریداری کرد. گفتنی است که چاپخانه کلیسای وانک از سال 1904 دارای حروف فارسی و لاتین بوده که از آنها به طور مستمر استفاده کرده است. فهرست کتاب های چاپ شده در چاپخانه لازاریت: 1- فقاهت رُم مسیحی و یا خلاصه فقاهت مسیحیت؛ چاپ شده در چاپخانه کاتولیکها (لازاریت) جلفای اصفهان؛ تاریخ 1914 در 145صفحه، حروف چینی11.8 در 7.2 سانتیمتر. 2- مجموعه کتاب ترانه ها؛ مؤلف: مارکار گوچانیان، چاپ شده در چاپخانه کاتولیکها (لازاریت) جلفای اصفهان. تاریخ 1923 در 80 صفحه؛ حروف چینی 11.8 در 6 سانتیمتر. 3- جاناسر (ساعی) سال اول؛ چاپ در چاپخانه (لازاریت) کاتولیک های جلفای اصفهان؛ تاریخ 1923؛ مؤلف: سرکشیش (ق)؛ 154 صفحه؛ حروفچینی 14.5 در 10.4 سانتیمتر 4- اساسنامه هیات مذهبی ارمنی ها؛ انجمن (پونج) اصفهان؛ چاپ شده در چاپخانه کاتولیک ها (لازاریت) جلفای اصفهان؛ تاریخ1923؛ در 15صفحه؛ حروفچینی 12.2 در 7.5 سانتیمتر. پروتستان ها نیز چاپخانه چاپ سنگی داشته اند که تا سال 1905 تقریباً به مدت 20سال مشغول به کار بوده است. text/html 2006-11-16T05:00:00+01:00 فقیر حقیر محتاج برحمت خدا اصفهان در لغت نامه دهخدا http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/33787/clubname/esfclub فرستاده شده توسط <a href="browse.php?id=125880">هادی ایرانی</a> &nbsp; اصفهان. [اِ فَ] (اِخ) نام شهر بدین صورتها آمده است: انزان. گابیان. گابیه. جی. اسپاهان. سپاهان. اسپهان. صفاهان. اسفاهان. اصفاهان. اسبهان. اسفهان. اسباهان. اصبهان. در کتب تاریخی قدیم بنام گابایاکی معرفی گردیده است در قدیم آنرا اسپادانا می&zwnj;گفتند. در دائرة المعارف جغرافی فرانسه اسپدان و در نوشته&zwnj;های بطلمیوس آپادان و آپادانا نامیده شده است. «اصفهان نور صادقی» و دمشقی نام قدیم آنرا رشورجی آورده است و در گذشته آنرا یهودیه یا دارالیهودی می&zwnj;خواندند. (برهان). در جغرافیای بطلمیوس اصیدانه نامیده شده است. و لقب آن دارالسلطنه بود. زیار دیر زمانی پایتخت ایران بود. اصفهان و اصبهان معرب اسباهان یا بسفاهان است. مردم می&zwnj;گفتند اسفاهان یعنی لشگر، تداول کلام عوام اصفهان را بدان نام نهاد و رجوع به اصبهان شود. اصبهان. [اِ بَ] (اِخ) که آنرا اصباهان و اصفهان و اسپاهان و اصبهان و سپاهان نیز خوانند از شهرهای بزرگ و آباد ایرانست که از لحاظ محصولات صنعتی چه امروز و چه در ادوار گذشته مهمترین مرکز صنایع بشمار می&zwnj;رفته و می&zwnj;رود. بناهای تاریخی و باشکوه آن که در آنها عالیترین نمونه&zwnj;های هنرهای زیبا و صنعت معماری بکار رفته است نظر جهانگردان را بخود جلب می&zwnj;کند. رجوع به اصفهان و اصباهان شود. اصباهان [اِ] (اِخ) معرب اسپاهان است و آن شهری&zwnj;ست مشهور در عراق و نام اصلی او این است. (برهان) (آنندراج) و صاحب منتهی الارب کلمه&zwnj;ی اصباهان را به نقل از صاحب قاموس مشتق ا اصت الناقه آورده است که به معنی سخت گردیدن گوشت ناقه و محکم شدن پیوستگی الواح آن و بسیار شیر شدن ناقه است و اگرچه گفته&zwnj;های وی مبتنی بر تخیلات بی&zwnj;پایه است لیکن از نظر سنت لغویان و نشان دادن تحولاتی که درباره مفهوم کلمه روی داده است عیناً نقل می&zwnj;شود: قال صاحب القاموس و منه ( یعنی از اصت). اصباهان نام شهر مشهور اصل آن اصت بهان ( بهان نام زنی بوده) یعنی فربه شدن زن صاحب ملاحت، نامیده شدن بدان برای حسن هو او شیرینی آب و بسیاری فوا که پس به حذف بعض حروف تخفیف کردند و صواب آن است که کلمه&zwnj;ی اعجمی است. گاهی همزه را مکسور هم خوانند و گاهی با را به فا بدل کنند و اصل از صباهان بود به صیغه&zwnj;ی جمع زیرا که آنها سکان آن شهر بودند یا برای آنکه هرگاه نمرود ساکنان آن شهر را برای جنگ کسی که در آسمان است خواند در جواب نوشتند: اسپاه آن نه که با خدا جنگ کند. &nbsp; یا مشتق است از اصّت. (منتهی الارب). صاحب تاج العروس آرد: اما درباره آنچه از صحت هوای آن یاد شده است مسعربن مهلهل گوید: اصبهان دارای هوای سالم و فضای پاکیزه و تهی از همه&zwnj;ی حشرات است. در خاک آن مردگان نمی&zwnj;پوسند و بوی گوشت در هوای آن دگرگونه نشود هرچند پس از پخته شدن یک ماه در دیک بماند و چه بسا که گوری چند هزار ساله از زیر خاک پیدا شده است و دیده&zwnj;اند مرده در آن هیچ گونه تغییری نکرده است. خاک اصفهان بهترین خاک روی زمین است سیب در آن مدت هفت سال تر و تازه می&zwnj;ماند و گندم در آن سرزمین چنانکه در دیگر شهرها تباه می&zwnj;شود دچار آفت نمی&zwnj;گردد. یاقوت گوید: شهری از بلدانِ معروف است و در وصف بزرگی آن مبالغه می&zwnj;کنند و حد میانه روی را به اسراف می&zwnj;کشانند و کلمه&zwnj;ی مزبور نام سراسر آن اقلیم است. هیثم بن عدی گوید: اصبهان 16 رستاق است و هر رستاقی به جز قرای جدید دارای 360 قریه قدیم است و آب زنده رود آن در نهایت گوارایی و شیرینی و پاکیزگی است چنانکه یکی از شاعران در وصف آن گفته است: لست آسی من اصبهان علی شی&zwj;ئی سوی مائها الرحیق الزلال و نسیم الصباء منخرق الری&zwj;&zwj;ح و جوصاف علی کل حال و لها الزعفران و لعسل الما- ذی والصافنات تحت الجلال. و به همین سبب حجاج به یکی از کسانی که وی را به حکومت اصبهان تعیین کرد گفت: تو را به فرمانروایی شهری برگزیدم که سنگ آن کحل(سرمه) و مگس آن زنبور عسل و گیاه آن زعفران است. و گفته&zwnj;اند که یکی از خصوصیت&zwnj;های هوای آن این است که بخل می&zwnj;پرورد و به همین سبب در آن کریمی دیده نمی&zwnj;شود و در برخی از اخبار آمده است که دجال از اصبهان بیرون می&zwnj;&zwnj;آید و گاه باء آن به فا بدل شود و گویند اصفهان.... و گاه همزه&zwnj;ی آن حذف شود و صفاهان گویند و اسباهان جمع اسباه (به کسر) و ( ان) علامت جمع است. و ابن درید گوید: اصبهان اسم مرکب است از اصب (اسب) به معنی شهر و (هان) به معنی سواره و بنابراین کلمه&zwnj;ی مزبور به معنی شهر سواران است. ولی یاقوت این گفته را رد کرده و گفته است صحیح آن این است که اصب در زبان فارسی به معنی سوار و (هان) گویا دلیل جمع است و بنابراین کلمه به معنی سواران است و اصبهی به معنی سواره است... و مراد صاحب قاموس از سپاهان، لشکریانی است ه به مخالفت با ضحاک برخاستند و مردم هم با آنان همراه شدند تا وی را برانداختند و افریدون نیای ساسانیان را بر تخت نشاندند چنانکه در تاریخ به تفصیل آمده است و از این رو چنانکه یاقوت اشاره کرده است تنها مردم اصبهان بودند که لوای ساسانیان برافراشتند و حمزة بن حسن در اشتقاق این کلمه وجه نیکی قائل شده و گفته است: کلمه&zwnj;ی یاد کرده در فارسی جمع اسپاه به معنی جند و هم به معنی سگ است و همچنین سگ هم به معنی جند و هم به معنی کلب است و این دو نام با هم در عمل تناسب دارند زیرا کار هر دو حراست و نگهبانی است و مخفف آن سپه است و بنابراین این دو کلمه را جمع بستند و دو شهر را که مرکز سپاهیان سواره بوده بدانها نامیدند و یکی را اسپهان و دیگری را سکستان، سکان (سجستان، سیستان) خواندند ولی در برهان قاطع این معنی یافت نشد و بنابراین نظر مزبور را با تردید باید تلقی کرد. &nbsp; برخی از مورخان هم گفته&zwnj;اند شهر مزبور به نام اصبهان بن فلوج لنطی بن یونان یافث است و ابن کلبی گوید: به نام اصبهان بن فلوج بن سام بن نوح است... یاقوت گوید: در این روزگار به سبب فتنه انگیزیهای فراوان و تعصب میان شافعیان و حنفیان و جنگ&zwnj;های پیاپی میان این دو گروه ویرانی بسیار بدان شهر راه یافته است چنانکه هر طایفه&zwnj;ای غلبه کند کوی دیگری را غارت می&zwnj;کند و ویران می&zwnj;سازد و می&zwnj;سوزد و به همین سبب کمتر دولت یا سلطانی در ان دوام می&zwnj;یابد تا به اصلاح مفاسد آن بپردازد و این وضع در رساتیق و قرای ان که هر یک به منزله&zwnj;ی شهری&zwnj;ست نیز وجود دارد. گفته&zwnj;ی یاقوت مربوط به قرن ششم هجری&zwnj;ست وگرنه هم اکنون و پیش از این زمان یعنی از قرن هشتم رفض و تشیع بر آن شهر غلبه یافته و مانند دیگر شهرهای ایران از قبیل: استرآباد و یزد و قم و کاشان و قزوین و جز آنها به کلی تسنن از آن رخت بربسته است. (از تاج العروس): و سبب جدا کردن آن «قم» از اصباهان و وقت شهر ساختن آن. (تاریخ قم ص20). و رجوع به اصبهان و اصفهان و اسپاهان و صفاهان شود. text/html 2006-11-13T05:00:00+01:00 ریحانه وجه تسمیه اصفهان 1 http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/33527/clubname/esfclub <DIV align="justify">در علت نامگذارى اصفهان وجوه مختلفى گفته&rlm; اند كه برخى به اساطیر شباهت دارد و پاره&rlm;اى از گفته&rlm;ها هم سند و دلیلى ندارد، مانند قصه سوزانیدن نمرود ابراهیم خلیل را، كه چون به اصفهانیان امر شد كه در سوزانیدن خلیل &rlm;الله شركت كنند و از قبول آن خوددارى كردند در باره آنها گفته شد: «اسپاه&rlm;آن» یعنى آنها سواران خدایند. یا اینكه اصفهان از بناهاى اصبهان بن فلوج بن سام بن نوح(علیه&rlm;السلام) است و یا در «روضات الجنات» آمده كه اینجا دریا بوده است و سلیمان(علیه&rlm;السلام) به جن فرمان داد كه براى او در محل معروفى بنام گاوخوانى نقبى زدند و زمین آن خشك شد و در دامنه جنوبى آن رود بزرگ زنده&rlm;رود جارى بود تا اینكه سلیمان(علیه&rlm;السلام) با موكب وارد آنجا شد و از آب&rlm; و هواى آنجا لذت برد و لذا به وزیرش «آصف» به آنجا اشاره كرد و چون به بسیارى از لغات صحبت مى&rlm;كرد به فارسى گفت آصف هان كه هان در فارسى اشاره به جاى نزدیك است و مقصود اینكه زمینى كه مى&rlm;طلبیدم همین است، از این جهت آصف&rlm;هان گفته شده است. آنچه منطقى بنظر مى&rlm;رسد وجه تسمیه&rlm;اى است كه حمزه اصفهانى اختیار كرده و آن چنین است: لفظ اصبهان و اصفهان و اصفاهان از اسپاهان كه به معنى سپاه&rlm;ها و لشگر است گرفته شده و اسپاه و اسپه نام لشگر است. از اینرو اصفهان را كه مركز سپاه بود. اسپاهان خوانده&rlm;اند و چون مردم اصفهان از زمان كاوه آهنگر به سپاهى&rlm;گرى شهرت داشتند و در دوره ساسانیان براى حمل درفش كاویانى فقط از وجود آن استفاده مى&rlm;كردند و «اساوره»اى كه در بین تازیان شهرت دارد همان سواران برجسته مردم اصفهان هستند و لذا نام اصفهان كه معرب از كلمه اسپاهان است بر این شهر نهاده شده است. واژه شناسی : بر حسب دلالیل و اسنادی كه ارائه خواهیم كرد و در موارد مختلف هم به مناسبات مربوط به نام دیه ها گفته ایم اصفهان از ریشه كلمه « اصب » (صورت تازی واژه ) معادل « اسپ » (صورت قدیمی تر این كلمه در فارسی حاضر) و معادل «اسپه » اوستایی و فارسی باستان است . باید دانست كه اساساً نام « اسب » به صور مختلف در زبان فارسی بر نام شهر ها و دیه ها نهاده شده است . این كلمه ممكن است به صورت تركیبات « اسب » و یا « اسپ » و یا «اسف » (اسفه اصفهان ، اسفراین خراسان )غیره و یا «اصف» (اصفهان ، اصفهانك و غیره ) دیده شود . برای توضیح می توان گفت كه بجز نامهای اسفراین واسفدار و اسفرنگ و اسفرجان صدها واژه از این قبیل در دور وكنار ایران وجود دارد كه كلمه «اسف» به صور مختلف و حتی به صورت عربی اصفه آباد و اصفهانك و امثال اینها در آنها راه یافته است تا آنجا كه اینجانب تحقیق كرده ام در دور و كنار ایران بیشتر از حدود پنجاه محل با كلمات «اسب» ، «اسف» ، «اصف» ، آمده است و لازم نیست تاكید كنیم كه جزء اول نام «اسب» همان «فرس» عربی است . لازم نمی دانیم بجز اشاره ای موكداً توضیح دهیم كه اسب این حیوان شریف و نجیب مورد احتیاج و علاقه واحترام اقوام آریایی واجداد كهن ما بوده است و چون بحث ما در اینجا بیشتر راجع به تحقیقات لغوی است از این مسأله به اجمال در می گذریم باید دانست كه در زبان اوستایی اسب =اسپ از ماده «اسپا» می آید و به همین دلیل این نام را به صور مختلف شبیه به اصل بر روی دیه ها و محلها می بینیم در سنگ نوشته های داریوش بزرگ كلمه «اسب» آمده است وهمچنین واژه كلمه «اسب بار» به معنی «سوار» در آن سنگ نبشته دیده می شود در پهلوی كلمه «اسپ وار» و «اسب بار» و «اسوار» به معنی «سوار» وجود دارد . درصورت پهلوی «اسواران سالار» عنوان «رئیس سپاهیان سوار» بر حسب آیین لشكری ساسانیان وجود داشته و این همان كلمه ای است كه اعراب آن را گرفته اند و صورت فارسی آن «اسوار» به معنی «سوار» را به عربی برده و از آن به صورت جمع واژه «اساوره» را ساخته اند به هر حال این واژه هم در اوستایی و پارسی باستان وهم در پهلوی و فارسی حاضر و به صورتی كه گفته شد در زبان تازی نفوذ داشته و شایع بوده است . در زبان فارسی حاضر كلمه «اسپ» با «پ» فارسی رایج نیست هر چند در صورت كهن تر زبان فارسی به صورت «اسپ» شایع بوده است و در شاهنامه هم به این صورت مكرر آمده است . اما در واژه های بسیاری كه در زبان فارسی حاضر رایج است آن را به صورت «اسپ» با «پ» فارسی می توان دید مثل كلمه «اسپریس» به معنی میدان اسب سواری و كلمه «اسپست» به معنای یونجه (خوراك اسب ) و «اسپهبد» و« سپه سالار» و غیره كه در این كلمات صورت قدیمی تر واژه به صورت «اسپ» با «پ» فارسی باقی مانده است . در واژه های دیگر فارسی حاضر كلمه «اسب» به صورت «اسف» امثله بسیار دارد از آن جمله در واژه اسفریز، اسفه، اسفرجان و اسفرنگ همین جا فوراً بگوییم كه این واژه در صورت جمع «اسپان» تلفظ آسان دارد ولی در صورت «اسف» و جمع آن «اسفاآن» غلظتی دارد كه تلفظ آن بر فارسی زبانان دشوار می افتد و با «ه» وقایه پس از حرف «ف» از آن به صورت «اسفهان» از این غلظت اجتناب می كنند . در صورت عربی نیز «اصفاهان» همین كلمه است منتها با «ص» عربی و اگر درست بخواهیم در ساخت این كلمه دقت كنیم « آسفاران » هم كه در عربی آمده بود و در جمع به صورت «اساوره » داشتیم در صورت حاضر زبان فارسی آن را هم به معنای اسب و سوار می بینیم . چغرافی نویسان عرب وازجمله ابن درید و حمزه اصفهانی نام اصفهان را از «اصبهان » (اسبهان ) گرفته اند و توضیحاتی در باره كیفیت اشتقاق آن آورده اند كه كم و بیش جالب است . یاقوت از قول حمزه بن الحسن می گوید : « اصبهان اسم مشتق من الجندیه وذلك آن لفظ اصبهان اذا رد الی اسمه بالفارسیه كان اسباهان و هی جمع اسباه و اسباه : اسم للجند و الكلب و كذلك سك : اسم للجند والكب و انما لزمهما هذان الاسمان و اشتركا فیهما لان افعالهما لفق لاسمائهما و ذلك ان افعالهما الحراسه فالكلب یسمی فی لغه سك و فی لغه اسباء و تخفف فیقال : اسبه فعلی هذا جمعوا هذین الاسمین و سموا بهما بلدین كانا معدن الجند الاساوره » از دقت در گفتار حمزه معلوم می شود كه خوب توجه كرده است كه كلمه اسباهان از اسب به معنای فرس آمده است و دیگر اینكه اسب و سوار گاه و بی گاه به جای هم در زبان فارسی استعمال می شود و باز خوب متوجه شده كه اسبهان همان صورت جمع اسباهان معادل سپاهیان و سواران است و باز خوب توجه داشته كه اسبه به تحقیق لغتی است به معنای سگ ولی توجه نداشته است سگستان معادل سجستان عربی از اسپه به معنای سگ فارسی گرفته نشده و در حقیقت سگستان معادل سجستان و تحریف یافته آن سیستان از ریشه كلمه سكا و اقوام سكا گرفته شده است و سكستان به معنای سرزمین سكاهاست . اما در باره آنچه كه حمزه گفته است كه اسپه نام دیگری است برای سگ باید توضیحی بیاوریم به این معنا كه در میانه لغات محدودی كه از زبان مادی برای ما مانده است یكی هم لغت اسپه (به تخفیف ) به معنای سگ است . در برخی لهجه های زبان فارسی حاضر و از جمله خوانساری و نطنزی و ابوزید آبادی همین كلمه و به همین صورت به معنای سگ می باشد و پیداست كه این لهجه ها به صورت كهنی باز می گشته است كه با زبان مادی پیوند نزدیكتری داشته است ولی البته حمزه متوجه این معنا نشده است كه اسپهان معادل اسپاهان از اسپه (به تخفیف ) به معنای سگ گرفته نشده و تازه در معنای این دو كلمه به صورت جمع نیز دچار اشتباه شده و تصور كرده است كه اسپاهان جمع اسپه (به تخفیف ) به معنای سگ است . به هر حال چنانكه ما مكرر گفته ایم نامگذاری امكنه فارسی به صورت جمع واژه و از باب اطلاق حال به محل بسیار رایج است برای مثال دو كلمه خوزان و همچنین اندوان را در نظر می گیریم كه در هر دوخوز و اندو نام دو طایفه است ساكن محل كه به صورت جمع بر خود محل اطلاق شده است و كلمه آذر، آذران و آذریان (هردو كلمه به معنای آتشكده ) كه در صورت حاضر زبان فارسی آدیان معادل آدریان شده و بر محلی اطلاق می شود . به هر حال اطلاق كلمه به صورت جمع بر محل (ان در عین حال علامت نسبت هم هست ) در زبان فارسی رایج است و بسیار می شود كه برای اجتناب از ثقالت و دشخواری كلمه حرف دیگری « ه ـ رـ ك ـ گ »و امثال اینها به آن اضافه می شود درمورد اصفهان هم همین اتفاق افتاده است یعنی فتحه آخر در جمع تلفظ شده و واژه اسپه به صورت جمع اسپاهان و بالاخره به صورت اسپهان معادل اصبهان (تازی)و به صورت رایج حاضر اصفهان در آمده است آنقدر این نامگذاری در نظر مسلم می نماید كه بهتر است توضیح و تشریح بیشتری برای آن نیاوریم . اما از نظر تاریخی هم در روزگاران كهن اصفهان محتملاً از مراكز سپاه بوده و این نام برآن مانده است تا آنجا كه نویسنده تحقیق كرده است بیشتر از 20 محل از دیه و دهكده بزرگ و كوچك با كلمه اسب و ریشه كهن اسپه در دور و بر اصفهان وجود دارد كه از آن جمله است دیه اسفه . همچنین اسفزار شهری است كه از دیر باز دركتب تاریخی و جغرافیایی نام آن آمده است وآن را از نواحی سیستان شمرده اند در حالی كه امروز اسفزار در ناحیت بیرجند مشهور است . در تقطیع این واژه به دو جزء اسف و زار می رسیم . اسف همان كلمه اسب است و زار پسوندی است كه در واژه های گلزار مرغزار و معادل سار در واژه های چشمه سار كوهسار و بسیاری از لغات دیگر داریم . همچنین است واژه اسفراین شهر اسفراین شهری بزرگ و كهن است در خراسان كه رجال بزرگی بدان منسوب اند . اطلاع داریم كه نادرشاه عده زیادی كردان را به این ناحیه انتقال داد و برای جلوگیری از هجوم تركمانان به خیال خود خواست سدی ایجاد كند در حال حاضر اسفراین قصبه ویا شهركی است بر طرف شمال سبزوار از توابع نیشابور و مشتمل بر 50 قریه بسیار آباد و خوش آب وهوا . در تقطیع این واژه به سه جز (اسف را بن ) می رسیم با جزء اول همان واژه اسف معادل اسپ آشناییم و حرف «ر» در میان دو جزء اول و آخر وقایه است و این پسوند نسبت اتس كه در واژه های بسیاری از زبان فارسی همین امروز هم داریم مثل شوخگین ، چركین ، آهنین، سنگین و بسیاری دیگر . اگر بخواهیم در اینجا از نام دیه ها و امكنه ای كه در اطراف ایران و خود اصفهان با كلمه اسف معادل اسپ آمده است . شواهدی بیاوریم صورت بلند بالایی خواهد شد كه می ترسم موجب خستگی خاطر خوانندگان شود ولی از ذكر چندمثال كه باید به آن قناعت كرد ناگریز هستیم مثل اسفاد(بیرجند) اسفاران (كرج ) اسفدان (نطنز ) اسفدران (مرودشت ) اسفرجان (قمشه ) اسفرنجان (گركان ، گلپایگان) اسفستان معادل اسبستان (سراب ، قزوین ) .با واژه خود اسب به صورت حاضر هم امكنه بسیاری در دور و كنار ایران داریم از جمله اسبو(مصغر اسب در خلخال ) اسبك (مصغر اسب در قزوین )اسبستان (قزوین ) اسبراهان (معادل اسفراهان )در لاهیجان و اسبان (بیرجند ). پیش از اینكه این مبحث را به پایان ببریم می گوییم كه در ایران بزرگ از این پیش نیز به علت حرمت اسب در نظر طوایف آریایی بسیار از دیه ها و امكنه با نام اسب نامبردار می شدند . فی المثل اسفس دیهی در نزدیكی مرو و اسفرنگ مولد شاعر بزرگ سیف اسفرنگی دیهی در نزدیكی سمرقند و از این قبیل امثله كه فراوان در تاریخ و جغرافیای این سرزمین كهنسال آمده است این توضیح را هم بیاوریم كه به هر صورت با عربی شده واژه اصیل اسب فارسی یعنی اصف هم در حال حاضر امكنه بسیار زیادی را می توان در ایران فعلی به یاد آورد از جمله به اصفه آباد دیهی از دهستان حرب آباد و اصفهانك در (اصفهان ـ ساوه ـ فریدن ) و اصفهك (طبس ) اصفیان (در ناحیه سپیدان ) اصفاك (فردوس ) و اصفكه (فردوس ) و امثال این گونه نامها كه در همه استانهای ما به چشم می خورد شاید به موقع باشد بگوییم كه كلمه اسب با حرف «پ» و یا «ف» در بسیاری از لغات فارسی هم می آید مثل كلمه اسپست معادل اسفست (یونجه ای كه خوراك اسب و دام است )اسفناج معادل اسفناخ ، اسفناك ، اسفرینه كه گفته اند گزردشتی است و اسفرغم معادل اسپرغم و سفرغم و اسفره به معنی چرم و مهار وشاید سفره و اسفرك نوعی كافور و اسفرزه گیاهی طبی و امثال اینها همه و همه نشان شباع كلمه اسف در زبان فارسی است . گذشته از این كلمات و دیه ها و شهرها كه نام آن گذشت نام بزرگ اسب در اسامی بسیاری از ناموران ایران كهن و اسطوره ای دیده می شود مانند گرشاسب معادل اوستایی « ك ر س اسب » (دارنده اسب لاغر ) و ارجاسب معادل اوستایی ارجت اسب (یعنی دارنده اسب ارجمند ) و لهراسب معادل اوستایی « ا اوروت اسب » (یعنی دارنده اسب تیزرو )و ویشتاسب و گشتاسب معادل اوستایی «گشن اسب » (دارنده اسب فحل ) وطهماسب «طهم اسب » (طهم معادل تخم ) دارنده اسب زورمند و هجدسپ كه گفته اند نیای چهارم زردشت بوده است یعنی دارنده 18 اسب . در حرمت و تكریمی كه ایرانیان كهن برای اسب داشته اند دیگر نباید توضیح بیشتری بدهیم و تقطیع و توضیح خود را نیز درباره اصفهان به پایان می رسانیم . این توضیح را در پایان علاوه كنیم كه در خود اصفهان دیهی داریم به نام اصفهانك سخت نزدیك به اصفهان و در اطراف ایران هم باز محلهای بسیار به همین نام اصفهانك داریم چنانكه اصفهانك (ساوه) اصفهانك سفلی (فریدن ) اصفهانك مشاعی (فریدن) اصفهانك علیا (فریدن) و اصفهانك كلاته گرگان . </DIV>