مقالات کلوب مسلمان امروز

مقالات کلوب مسلمان امروز 2012-05-28T12:02:21+01:00 text/html 2010-03-07T16:12:17+01:00 محتشم دنا محتیا شمشیرمحمد http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/1033849/clubname/Todays_Muslim شمشیر محمد (Mohammad's Sword) در پاسخ به بیانات پاپ علیه اسلام اثر: نویسنده محقق و آزاده اسرائیلی (یهودی) Uri Avnery ترجمه عبدالعلى بازرگان از روزگاری كه امپراطوران روم مسیحیان را جلوی شیرها می افكندند ، مناسبات میان امپراطورها و رهبران كلیسا دستخوش تغییرات بسیاری شده است. كنستانتین بزرگ كه در سال ۳۰۶ میلادی ، یعنی هفده قرن پیش به مقام امپراطوری رسید ، مسیحیت را در امپراطوری خویش ، كه شامل فلسطین نیز می شد ، عملاً رسمیت داد . قرن ها بعد كلیسا به دو بخش : شرقی ( ارتدوكس ) ، و غربی ( كاتولیك ) منشعب گردید . اسقف روم كه عنوان « پاپ » را بدست آورده بود ، درخواست كرد امپراطور برتری و تفوق او را بپذیرد . نزاع میان امپراطوران و پاپ ها نقش محوری در تاریخ اروپا داشته و موجب تجزیه و تفرق ملت ها شده است . البته این جریان فراز و نشیب های متعددی داشته است ، گاهی امپراطوران پاپ ها را ندیده می گرفتند و بر كنار می داشتند و گاهی برعكس ! هنری چهارم ، یكی از امپراطوران پای پیاده به كنیسه «Conossa » رفت و سه روز تمام بدون كفش روی برف های مقابل كاخ پاپ ایستاد تا سرانجام پاپ حكم تكفیر او را لغو كرد ! امّا ایامی نیز بوده است كه امپراطوران و پاپ ها با صلح و صفا در كنار هم می زیستند . و ما امروز شاهد چنین تفاهمی هستیم . پاپ امروز ( بندیكت ) و امپراطور امروز ( بوش ) نمونه ای عالی از این هماهنگی هستند كه طوفانی جهانی از جنگ صلیبی بوش را علیه « اسلام فاشیستی » ! در زمینه « جنگ بین تمدن ها » ( Clash of Civilization ) برپا كرده است. اینك دویست و شصت و پنجمین پاپ در سخنرانی خویش در یكی از دانشگاه های آلمان اختلاف فاحشی را كه میان مسیحیت و اسلام دیده است این چنین بیان می كند كه مسیحیت بر عقلانیت استوار است در حالیكه اسلام آنرا انكار می كند . به این معنا كه مسیحیان در اعمال خداوند معقول بودن را باور دارند ، در حالیكه مسلمانان به چنین اصلی معتقد نیستند. من به عنوان یك یهودی معتقد به جدائی دین از سیاست ( Atheist ) نمی خواهم در چنین منازعه و جدالی كه در خود توانائی درك منطق پاپ را ندارم وارد شوم . امّا نمی توانم به عنوان یك اسرائیلی كه در نزدیكی خط گُسَل این ( به اصطلاح ) جنگ تمدن ها ( War of Civilization) زندگی می كنم ، به سادگی از كنار این مسئله بی تفاوت بگذرم. پاپ به جای دلیل آوردن برای ادعای ضعف عقلانیت در اسلام ، مدعی می شود كه محمد پیروانش را برای توسعه اسلام به نیروی شمشیر فرمان داده است. به نظر پاپ این امری غیر عقلانی است ، زیرا ایمان از روح پدید می آید نه از بدن ، و چگونه شمشیر می تواند روح را تسخیر كند ؟ پاپ برای اثبات این ادعا ، از میان همه مردم ، به گفتار یكی از امپراطورهای دوره بیزانس ، « مانوئل پالائلوگوس » دوم كه تعلق به دوران رقابت كلیسای شرقی در اواخر قرن چهاردهم دارد ، استناد می كند كه در بحبوحه مجادله ای با یك دانشمند مسلمان ایرانی گفته بود:« به من نشان دهید فقط یك چیز تازه ای كه محمد آورده باشد ، شما جز مطالب شیطانی و غیر انسانی در آن چه او آورد نمی یابید مثلاً همین فرمانی كه برای توسعه آئین اش با شمشیر به پیروان خود داد.»                                                                             این كلمات سه سئوال را در ذهن خواننده به وجود می آورد: ۱ - چرا امپراطور این سخنان را گفته است ؟ ۲ - آیا این ها صحیح است ؟ ۳ - چرا پاپ حاضر به آن استناد می كند ؟    1- چرا مانوئل دوم این سخنان را گفته است؟ مانوئل دوم به هنگام نوشتن این شرح فرمانروای یك امپراطوری در حال انقراض بود . او در سال ۱۳۹۱ به قدرت رسید ، زمانی كه تنها چند ایالت از آن امپراطوری درخشان روم باستان باقی مانده بود و بقیه در تسلط ترك ها قرار گرفته بود .در آن مقطع زمانی، تركان ، ( مسلمان ) عثمانی به سواحل « دانوب » رسیده ، بلغارستان و نواحی شمالی یونان را فتح كرده و دوبار ارتش رو به نابودی امپراطور را ، كه برای نجات نواحی شرقی امپراطور اعزام شده بود ، شكست داده بودند . در ۲۹ ماه می سال ۱۴۵۳ فقط چند سال پس از مرگ مانوئل ، « كنستانتینوپل » ( استانبول فعلی ) پایتخت امپراطوری به دست ترك ها افتاده و نظامی كه بیش از هزار سال فرمانروائی داشت منقرض گردید . مانوئل در دوران حكم رانی خویش برای جلب حمایت همه پایتخت های اروپائی تلاش فراوان كرد ، او قول متحد كردن كلیسا را داد . كوچكترین تردیدی نیست كه قصد او از ایراد این سخنان تحریك كشورهای مسیحی علیه ترك ها و یكپارچه كردن آن ها برای یك جنگ مذهبی جدید بود . سخن او ( نه نظریه ای اعتقادی ، بلكه ) عملی بود و دین را در خدمت سیاست قرار می داد. به راحتی می توان تشخیص داد كه اظهارات پاپ چگونه و با چه دقتی در خدمت اهداف سیاسی امپراطور جورج بوش دوم كه می خواهد دنیای مسیحیت را علیه مسلمانانی كه آن ها را « محور شرارت » می نامد ، در آمده است . علاوه بر آن ، همانطور كه می دانیم ، ترك ها مجدداً ، امّا این بار به صورت صلح آمیز ، برای پیوستن به جامعه اروپائی در تلاش و تكاپو افتاده اند . این موضوع به خوبی آشكار است كه پاپ با سخنان خود از جریانی كه در برابر تقاضای پیوستن تركیه به جامعه اروپائی موضع گیری می كند ، حمایت كرده است .  ۲ - آیا نشانه ای از حقیقت در مجادله مانوئل وجود دارد ؟                                                     پاپ نیز مسئول و گرفتار این سخن می باشد . او به عنوان یك روحانی ( Theologian ) جدی و شناخته شده حق تحریف یك متن ( دینی ) را ندارد . او البته اعتراف می كند كه قرآن مسلمانان را از گسترش ایمان توسط زور مانع شده است ، و به آیه ۲۵۷ سوره بقره استناد می كند كه می گوید : هیچ فشاری در پذیرش دین نیست ( لا اكراه فی الدین ). چگونه كسی می تواند چنین سخن صریح و بدون ابهامی را ندیده بگیرد ؟ پاپ به سادگی اظهار می دارد این فرمان مربوط به دوران ضعف و ناتوانی پیامبر ( در مكه ) بوده و بعدها ( در دوران هجرت به مدینه ) كه به قدرت رسید، پیروان خود را برای استفاده از شمشیر در خدمت ایمان فرمان داده است . اما چنین فرمانی در قرآن هرگز دیده نمی شود. حضرت عیسی گفته است : « شما آنها را از میوه هایشان تشخیص خواهید داد » ، مناسبات مذاهب دیگر با اسلام را با آزمایش ساده ای می توان مورد ارزیابی قرار داد : چگونه فرمانروایان مسلمان در مدت بیش از هزار سال كه قدرت گسترش ایمان از طریق شمشیر را داشتند عمل كردند ؟ » آری آنها هرگز چنین نكردند! برای قرن ها مسلمانان بر یونان ( Greece ) مسلط بودند ، آیا یونانیان مسلمان شدند ؟ آیا هرگز كسی تلاش كرد آنان را مسلمان كند ؟ نه تنها چنین نبود ، بلكه مسیحیان یونانی در دوران حكومت عثمانی عالیترین مقامات اداری را داشتند.  بلغارها ، صرب ها ، رومانی ها ،&zwnj; مجارها و بقیه ملت های اروپائی همزمان یا متناوب تحت سلطه دولت عثمانی بودند . با این حال به اعتقادات مسیحی خویش سخت چسبیده بودند ، هیچ كس آنها را به مسلمان شدن مجبور نمی كرد و همه آنها مؤمن به مسیحیت باقی ماندند. درست است ، مردم آلبانی و بوسنیائی ها به اسلام روی آوردند ، امّا هیچ كس ادعا نكرده آنها تحت فشار تغییر مذهب دادند . آنها اسلام را پذیرفتند تا مورد توجه حكومت قرار گرفته و از مزایای آن بهره مند شوند. در سال ۱۰۹۹ میلادی صلیبیون مسیحی اورشلیم را تصرف كردند و ساكنان مسلمان و یهودی آن را بی استثناء قتل عام كردند . آنهم به نام مسیح مهربان ! در چهارصد سالی كه فلسطین در اشغال مسلمانان بود مسیحیان همچنان اكثریت جمعیت آن دیار را تشكیل می دادند . در طول این مدت دراز ، هیچ تلاشی برای مجبور كردن آنان به اسلام اعمال نگردید . تنها پس از بیرون راندن صلیبیون از فلسطین بود كه اكثریت شهروندان شروع به پذیرش زبان عربی و ایمان اسلامی كردند و این ها اجداد بیشتر فلسطینی های امروز هستند. هیچ مدرك و سندی ، به هر شكل ، وجود ندارد كه هرگز فشاری به یهودیان برای مسلمان شدن به كار رفته باشد . آن چنان كه به خوبی آشكار است ، در زمان حكمرانی مسلمانان ، یهودیان اسپانیا از چنان شكوفائی برخوردار بودند كه چنان لذت شكوفائی را در هیچ نقطه عالم ، تقریباً تا دوران اخیر، در تاریخ خود نداشتند . شاعرانی نظیر یهودا هالوی «Yehuda Halevy» به زبان عربی می نوشت هم چنین « ابن میمونه » ( Maimonides) فیلسوف بزرگ یهودی. در اسپانیای اسلامی ، یهودیان به وزارت می رسیدند و شعرا و دانشمندانی عرضه می داشتند . در شهر اسلامی تولید و «&zwnj; Toledo » اساتید مسیحی ، یهودی و مسلمان در كنار هم كار می كردند و متون فلسفی و علمی یونان باستان را ترجمه می كردند ، به راستی دورانی طلائی بود . چگونه چنین امری می تواند حقیقت داشته باشد كه پیامبر اسلام پیروانش را به شمشیر برای توسعه اسلام فرمان داده باشد ؟ آن چه پس از آن اتفاق افتاد گفتنی تر است ، زمانی كه كاتولیك ها بار دیگر اسپانیا را از مسلمانان باز پس گرفتند ، یك حكومت مذهبی ترور تأسیس كردند . یهودیان و مسلمانان در انتخاب یكی از این دو گزینه قرار گرفتند كه یا مسیحی شوند و یا آنكه شهر را تخلیه كنند ! و در غیر این صورت كشته می شوند ! صدها هزار یهودی رانده شده كجا می توانستند بگریزند ؟ تقریباً تمام آنها در آغوش باز كشورهای اسلامی پذیرفته شدند . یهودیان اسپانیا تماماً در جهان اسلام ، از مراكش تا غرب گرفته تا عراق در شرق ، از بلغارستان ( كه در آن زمان قسمتی از امپراطوری عثمانی بود ) در شمال گرفته تا سودان در جنوب ساكن شدند . آن ها مالیات مخصوص ( جزیه ) می پرداختند امّا از رفتن به سربازی و جنگ معاف بودند ، این یك معامله و توافقی بود كه بسیار خوشایند و مورد استقبال بیشتر یهودیان بود . این مطلب نیز گفته شده است كه حكمرانان مسلمان به تغییر مذهب یهودیان و مسلمان شدن آنان روی خوشی نشان نمی دادند ، حتی اگر این امر با رغبت و اصرار انجام می شد ، زیرا این امر موجب كاهش در آمد دولت ( از ناحیه جزیه ) می شد. هر یهودی صادق و آزاده ای كه در تاریخ ملت خود را بداند ، جز این نمی تواند كه احساس عمیقی از قدردانی و سپاس به اسلام داشته باشد كه یهودیان را در پنجاه نسل محافظت كرده است . آن هم در شرایطی كه دنیای مسیحیت آن ها را بارها مورد آزار و اذیت قرار داده تا بزور شمشیر دست از دین خود بردارند! Every honest Jew who knows the history of his people cannot but feel a deep sense of gratitude to Islam which has protected the Jews for fifty generation while the Christian world persecuted the Jews and tried many times (by the sword) to get them to abandon their faith. قصه « پیش روی اسلام با شمشیر » یك برچسب شیطانی است . این یكی از افسانه های دروغی است كه در طول دوران جنگ علیه مسیحیان برای باز پس گیری اسپانیا در اروپا ساخته پرداخته شده بود ، صلیبیون و تنفر آنها نسبت به مسلمانان ترك ، كه در آستانه تصرف شهر « وین » ( پایتخت اتریش ) بودند ، در پیدایش این مسئله دخالت داشته است. من شك دارم « پاپ » آلمانی الاصل نیز وجداناً اعتقاد به چنین داستان دروغین داشته باشد . مفهوم آن این است كه رهبر كاتولیك های جهان كه یك عالم الهی مسیحی است ، تلاش لازم برای مطالعه تاریخ دیگر مذاهب را نكرده است.  ۳ - چرا او این كلمات را به صورت عمومی بیان داشته است و چرا حالا ؟                              با توجه به زمینه جنگ مذهبی جدید بوش و حامیان اوانجلیست او باشعار « اسلام فاشیستی » و « جنگ واحد علیه تروریسم » ، به خصوص در شرایطی كه « تروریسم » نقطه ضعفی برای مسلمانان محسوب شده است ، هیچ راه گریزی برای این تصور ذهنی كه سخن پاپ بی ارتباط با این مسائل نیست وجود ندارد . برای كارگزاران بوش همین اتهام (تروریسم) برای منطقی جلوه دادن اشغال منابع نفتی كفایت می كند . این اولین بار در تاریخ نیست كه یك سرپوش مذهبی منافع اقتصادی را زیر خود پنهان می كند . برای اولین بار نیست كه یك لشكر كشی چپاولگرانه یك جنگ مذهبی می شود. سخنان پاپ با چنین تلاشی آمیخته می گردد ، چه كسی می تواند نتایج وخیم و شوم آنرا پیش بینی كند ؟  ازسایت دكترعبدالعلی بازرگان text/html 2009-07-07T04:17:51+01:00 مریم السادات هاشمی موسیقى از نگاهى دیگر (2) http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/304239/clubname/Todays_Muslim موسیقى از منظر علمى تاثیرات مثبت و منفى موسیقى در روان آدمى موضوع مطالعات روان&rlm;شناسانه است. بدون شك بسیارى از فشارها، اضطرابها و آشفتگیها و عقده&rlm;هاى روانى از برآورده نشدن تمایلات و آرزوهاى پیدا و پنهان آدمى ناشى مى&rlm;شود. با توجه به محدودیتهاى گوناگونى كه در محیط اجتماعى و در روابط با دیگران، افراد انسان را احاطه كرده است، بسیارى از این آرزوها جامه عمل در بر نخواهد كرد و این امر سلامت روانى فرد و جامعه را در معرض تهدید جدى قرار مى&rlm;دهد. این است كه باید براى رفع این مشكل چاره&rlm;اى اندیشید و یكى از چاره&rlm;هاى اساسى و كارساز این مشكل، بیان و ابراز این آرزوهاست و موسیقى نیز مانند هنرهاى دیگر محمل مناسبى براى بیان و تسكین و تخفیف این فشارهاست. از این رو موسیقى درمانى یكى از روشهایى است كه در روان&rlm;درمانى براى درمان و حل مشكلات روانى به كار مى&rlm;رود. <div style="text-align:justify;"></div> ارتباط وثیق و عمیق موسیقى با زوایا و ابعاد مختلف روح انسان موجب حسن استفاده یا سوءاستفاده از آن شده و مى&rlm;شود. پاره&rlm;اى از انواع موسیقى صرفا به منظور تحریك شهوت و برانگیختن گرایشهاى مادى و حیوانى تولید و مصرف مى&rlm;شود. پاره&rlm;اى دیگر احساسات متعالى و معنوى را در شنونده برمى&rlm;انگیزد و پاره&rlm;اى بى&rlm;تاثیر و خاصیت است. قسم چهارمى هم هست كه گره&rlm;هاى كور روانى را گشوده و تنشهاى عصبى را تخفیف و آلام روانى را تسكین مى&rlm;بخشد و نیز قسم دیگرى كه روح حماسى را در شنونده برانگیخته و موجب قوت قلب و ایثار و جانفشانى او در میدان نبرد مى&rlm;شود و قسمى دیگر كه نشاط و سرزندگى را در شنونده برمى&rlm;انگیزد و برخى نیز موجب افسردگى و ملال مى&rlm;شود. پاره&rlm;اى از آهنگها تلطیف روح را سبب مى&rlm;شود و پاره&rlm;اى دیگر خشونت و سنگدلى را تقویت مى&rlm;كند. پاره&rlm;اى از موسیقیها نقش مؤثرى در كاهش خشونت ناشى از تمدن ماشینى و تلطیف احساسات و ایجاد همبستگى روحى بین انسانهاى بیگانه بازى مى&rlm;كند و پاره&rlm;اى دیگر آتش كینه و دشمنى را دامن مى&rlm;زند. آرى همه این تاثیرات، كاربردهاى گوناگون موسیقى در خصوص انسان را رقم مى&rlm;زند. <div style="text-align:justify;"></div> از سوى دیگر تاثیر موسیقى در رشد گیاهان و حیوانات و افزایش بازدهى محصولات كشاورزى و دامپرورى، كاربردهاى آن را در این دو زمینه به طور جدى مطرح كرده است. همه این كاربردها، با توجه و تكیه بر بررسیهاى علمى، روز به روز در حال گسترش است. البته پاره&rlm;اى از این كاربردها از قدیم الایام شناخته شده و معمول بوده است; مانند استفاده&rlm;اى كه در صدر اسلام از موسیقى براى رفع خستگى شتران در پیمودن مسافتهاى طولانى مى&rlm;شده و براساس پاره&rlm;اى از روایات در شرع نیز به حلیت آن حكم شده است. <div style="text-align:justify;"></div> اینك با توجه به شناخت عرفانى و علمى موسیقى مى&rlm;توانیم انواع آن را به لحاظ تاثیر به چهار دسته زیر تقسیم كنیم: <div style="text-align:justify;"></div> 1. موسیقى متعالى; 2. موسیقى مفید; 3. موسیقى مبتذل و 4. موسیقى بیهوده. <div style="text-align:justify;"></div> با عنایت&rlm;به اقسام موسیقى و رجوع به نصوص دینى، حكم هر قسم از اقسام موسیقى را مى&rlm;توان استنباط و به فهمى صریح و روشن از حكم هر قسمت دست پیدا كرد. تنها در این صورت است كه به وظیفه دینى خود در مقام شناخت&rlm;حكم موسیقى مى&rlm;توان عمل كرد و در مقام عمل به این حكم نیز مشكلى وجود نخواهد داشت. اینك لازم است از هریك از این اقسام تعریف دقیقترى به دست دهیم: <div style="text-align:justify;"></div> 1. موسیقى متعالى یا موسیقى عرفانى قسمى از موسیقى است كه احساسات متعالى را در شنونده برمى&rlm;انگیزد. او را به یاد خدا و بهشت مى&rlm;اندازد و دلبستگى به دنیا را در وجود او كاهش مى&rlm;دهد و رغبت&rlm;به عبادت و اطاعت از خدا و تقوا و دیندارى را در دل او برمى&rlm;انگیزد و دورى از گناه را سبب مى&rlm;شود. این موسیقى با ایجاد غم یا وجدى عارفانه تقرب به خدا و دورى از جز او را سبب مى&rlm;شود و زمینه مساعدى براى حضور قلب و توجه به خداوند در عبادت فراهم مى&rlm;آورد. بدین ترتیب چنین موسیقى&rlm;اى كاملا در راستاى اهداف متعالى دین قرار دارد. نقش این موسیقى در تلطیف سر و پرورش فضایل اخلاقى نیز قابل توجه است. در یك كلام موسیقى متعالى زمینه&rlm;ساز تجربه دینى است كه غایت&rlm;القصواى عارفان است. <div style="text-align:justify;"></div> 2. موسیقى مفید گونه&rlm;اى از موسیقى است كه كاربرد مفید و مثبت دنیایى داشته و از عوارض سوءاخلاقى و دینى منزه است. تفاوت موسیقى مفید با موسیقى متعالى در این است كه در اولى فواید اخروى و معنوى مورد نظر است و در دومى فواید و نتایج مثبت دنیوى; مانند رفع خستگى، معالجه امراض روحى و.... <div style="text-align:justify;"></div> 3. موسیقى مبتذل، برخلاف دو قسم پیشین، موجب تحریك و تهییج&rlm;شهوت در قلب شنونده مى&rlm;شود. دلبستگى به طبیعت و دنیا را تشدید مى&rlm;كند و انسان را از یاد خدا باز مى&rlm;دارد و به ارتكاب گناهان سوق مى&rlm;دهد. این موسیقى مستلزم فساد اخلاقى و رویج&rlm;بى&rlm;دینى و لاقیدى و دنیاگرایى و خودفراموشى و گسترش فحشا و گرایش به منكرات و زیر پا نهادن ضوابط دینى و اخلاقى است. <div style="text-align:justify;"></div> 4. و سرانجام موسیقى بیهوده، قسمى از موسیقى است كه هرچند مستقیما تاثیر سوئى در بر ندارد، اما سبب سرگرمى و اتلاف وقت و گرایش به پوچى و دست كشیدن از كارهاى نیك و گذران عمر به بیهودگى و بطالت&rlm;شده و مانع تلاش در راه سازندگى فردى و اجتماعى مى&rlm;شود. تفاوت موسیقى مبتذل با موسیقى بیهوده در این است كه موسیقى مبتذل عوارض سوء اخروى دارد و مستقیما با اهداف دین در تضاد و ناسازگارى است، در حالى كه موسیقى بیهوده، عمدتا به ضررهاى دنیوى مى&rlm;انجامد. در حقیقت این دو قسم دقیقا در برابر دو قسم اول و دوم قرار مى&rlm;گیرند. موسیقى متعالى به لحاظ تاثیرش با موسیقى لهوى و موسیقى مفید با موسیقى بیهوده و لغو در تضاد و ناسازگاى است. تفاوت این دو قسم با یكدیگر، تفاوت كار لهو با كار لغو است و همان گونه كه بزودى خواهیم دید، معیار حرمت موسیقى، لهو و لغو بودن آن است. <div style="text-align:justify;"></div> در اینجا تذكر چند نكته لازم است: <div style="text-align:justify;"></div> 1. این تقسیم&rlm;بندى، به یكسان، موسیقى سنتى و موسیقى مدرن یا موسیقى شرقى و غربى را در بر مى&rlm;گیرد. در نتیجه در صورت اثبات حرمت&rlm;یا حلیت این اقسام فرقى بین موسیقى شرقى و غربى و سنتى و مدرن نخواهد بود; مگر اینكه بتوان نشان داد كه عنوانهاى سنتى و مدرن یا ایرانى و آمریكایى یا شرقى و غربى دقیقا معادل و مساوى موسیقى متعالى و موسیقى مبتذل است، كه چنین كارى ممكن نیست. البته روشن است كه غرض دفاع از موسیقى غربى نیست، بلكه حفظ دقیق مرز حلال و حرام و جلوگیرى از سوءاستفاده از مفاهیم و احكام دینى است. مقصود این است كه نمى&rlm;توان به بهانه مبارزه با تهاجم فرهنگى و استناد به فتواهاى فقهى همه اقسام و افراد موسیقى سنتى ایرانى را حلال قلمداد كرد. <div style="text-align:justify;"></div> 2. مقصود از تاثیر موسیقى، كه ملاك این تقسیم است، تاثیر مجموع ماده و صورت یا مضمون شعرى و كیفیت صدا و آهنگ است. چه بسا مضمونى عرفانى با كیفیتى همراه شود كه شهوتهاى پست مادى را برانگیزد. از این رو نمى&rlm;توان به بهانه سرودخوانى، اشعار بلند و معنوى حافظ و مولوى را به صورتى مبتذل ارائه داد و آن را از قسم موسیقى حلال تلقى كرد. و به همین ترتیب نمى&rlm;توان قرائت قرآن را، به سبب مضمون آن، به هر صورت و كیفیتى مجاز و حلال دانست و نیز به بهانه سرود انقلابى و مبارزه با تهاجم فرهنگى به ترویج موسیقى مبتذل یا بى&rlm;خاصیت پرداخت. همان گونه كه در پخش موسیقى باید به اثرات سوء روانى پاره&rlm;اى از آهنگها توجه داشت و از پخش موسیقیهایى كه سبب تشدید افسردگى و دلمردگى و انزوا و گوشه&rlm;نشینى مى&rlm;شود باید خوددارى كرد. این نكته مهمى است كه از دید هواداران موسیقى سنتى به دور مانده; همان گونه كه ناسازگارى پاره&rlm;اى از موسیقیهاى سنتى ایرانى با توسعه نیز از نگاه هواداران توسعه به دور مانده است. توسعه نیز، همچون بسیارى از مقولات اجتماعى دیگر، نه تنها اخلاق، كه موسیقى متناسب با خود را طلب مى&rlm;كند. <div style="text-align:justify;"></div> 3. همان گونه كه گذشت امروزه موسیقى به سبب تاثیرات یاد شده از اهمیت ویژه&rlm;اى برخوردار است و نباید صرفا به عنوان امرى تفننى و سرگرم&rlm;كننده كه بود و نبود آن نقشى در زندگى آدمى ندارد، یا به عنوان امرى كه تنها كاربرد منفى و مبتذل و متناسب با فسق و فجور دارد قلمداد شود. این همان نقش زمان و مكان است كه نباید از دید تیزبین و جامع&rlm;نگر فقیه پنهان بماند. در مقام استنباط حكم موسیقى نباید به شناخت عرفى و كاربرد مرسوم آن در صدر اسلام اكتفا كرد. <div style="text-align:justify;"></div> بارى اینك بسهولت مى&rlm;توان ادعا كرد كه موسیقى یك وسیله است; وسیله&rlm;اى كه هم مى&rlm;تواند در خدمت اهداف انسانى و اخلاقى و دینى قرار گیرد، به رشد و تعالى انسان كمك كند، او را در تحمل بار سنگین و طاقتفرساى زندگى ماشینى یار و مددكار بوده و تسكینى براى آلام و دردهاى بى&rlm;شمار روحى و روانى او باشد، یا در بهره&rlm;بردارى بیشتر از طبیعت مفید واقع شود، و هم مى&rlm;تواند در خدمت اهداف شیطانى و پلید و ضد اخلاقى و ضد دینى قرار گیرد. بدیهى است كه تاثیر و كاربرد همه این اقسام چنان حیاتى است كه نمى&rlm;توان بسادگى از كنار آن گذشت و به كلى&rlm;گویى و مجمل&rlm;گویى اكتفا كرد و بدون مرزبندى دقیق بین انواع موسیقى با استفاده از مفاهیم زنده و قابل فهم عرف معاصر وظیفه فقهى خود را خاتمه یافته تلقى كرد یا موسیقى را در اصل حرام دانست، اما از باب اضطرار و مصلحت پخش آن را جایز و مباح شمرد و متدینان راستین را در عمل با تضاد و دوگانگى روبرو كرد. <div style="text-align:justify;"></div> واقع&rlm;بینى اقتضا مى&rlm;كند كه بگوییم انقلاب نیز مانند مقوله&rlm;هاى دیگر موسیقى خاص خود را مى&rlm;طلبد و بدون چنین موسیقى&rlm;اى تحقق آرمانهاى دینى و انقلابى، اگر ناممكن نباشد، دست&rlm;كم مشكل خواهد بود و تجویز بى&rlm;محابا و بى&rlm;ضابطه و بدون گزینش موسیقى نیز یكى از موانع بزرگ بر سر راه رشد دینى و تعالى معنوى جامعه است; حتى اگر این كار به بهانه دفاع در برابر تهاجم فرهنگى غرب صورت بگیرد. زیرا وقتى ذائقه شنوندگان به شنیدن موسیقى مبتذل یا بیهوده سنتى عادت كرد، اندك&rlm;اندك به سوى استفاده از آهنگهاى مبتذل یا پوچ غربى نیز تمایل خواهند یافت. چرا كه هیچ تفاوت روشنى بین این دو نمى&rlm;بینند و بدین ترتیب پخش چنین آهنگهایى نه تنها در دراز مدت زمینه&rlm;ساز تهاجم فرهنگى است، كه خود نمونه و موردى از این تهاجم است. <div style="text-align:justify;"></div> 4. مى&rlm;پذیریم كه آفرینش موسیقى تا حد زیادى متاثر از حالات درونى و روحیات و ویژگیهاى نفسانى و تعهد اخلاقى و دینى موسیقى&rlm;دانان و آهنگسازان و خوانندگان و نوازندگان است. از این رو نمونه&rlm;هاى موسیقى متعالى اندك و انگشت&rlm;شمار است، اما اگر امكان آفرینش چنین موسیقى&rlm;اى براى هنرمندان متعهد مطرح شود، بدون شك در شكوفایى خلاقیت هنرى آنان در این زمینه نقش خواهد داشت. <div style="text-align:justify;"></div> 5. پاره&rlm;اى از پژوهندگان معاصر كه در زمینه موسیقى به تحقیق و نگارش دست زده&rlm;اند به سبب تاثیرپذیرى از فضاى كنونى جامعه و مسلم فرض كردن حلیت آهنگهاى موجود سنتى ادعا كرده&rlm;اند كه در تشخیص موسیقى حرام باید به متخصص مراجعه كرد و متخصصانى كه تشخیص این موضوع در صلاحیت آنهاست، موسیقیدانان و نوازندگان هستند و این افراد مدعیند كه موسیقى حرام به سبب انحراف از ضوابط موسیقى و عدم مراعات گامها و فواصل دستگاههاى موسیقى سنتى پدید مى&rlm;آید. و بر این اساس نتیجه مى&rlm;گیرند كه مجتهدان و موسیقیدانان هر دو در تحریم و مخالفت&rlm;با این نوع از موسیقى و تحلیل و موافقت&rlm;با موسیقى اصیل و ناب سنتى همداستان هستند. یعنى چنین وانمود مى&rlm;شود كه با بررسى تخصصى از سوى كارشناسان معلوم شده كه موسیقى ناب سنتى تماما حلال است و موارد حرام یا سنتى نیست&rlm;یا ناب نیست. <div style="text-align:justify;"></div> به گمان ما این دیدگاه از جهات متعددى قابل مناقشه است; زیرا: <div style="text-align:justify;"></div> اولا ابتذال دینى و اخلاقى غیر از ابتذال فنى و هنرى است و ناسازگارى با ضوابط فنى غیر از ناسازگارى با ضوابط شرعى است. <div style="text-align:justify;"></div> ثانیا اینكه در تشخیص موضوع به چه متخصصى باید مراجعه كرد، تابع جهات و حیثیاتى است كه در موضوع حكم مورد نظر شارع بوده است و اگر ثابت&rlm;شود كه موسیقى به لحاظ تاثیر آن موضوع حكم قرار گرفته و به لحاظ تفاوت تاثیرات آن به حرمت&rlm;یا حلیت آن حكم شده، در این صورت براى تشخیص اقسام آن در صورت لزوم باید به متخصصى مراجعه كرد كه موسیقى به لحاظ تاثیرش مورد مطالعه اوست و این تخصص بسته به موردى كه تحت تاثیر قرار مى&rlm;گیرد تفاوت خواهد كرد و به هر تقدیر آن متخصص موسیقیدان نخواهد بود. <div style="text-align:justify;"></div> ثالثا باید از مراجعه به متخصص تصویر روشنى ارائه داد. اگر منظور این است كه در باب موسیقى براى موضوع&rlm;شناسى پیشینى كه شان فقیهان است&rlm;به متخصص مراجعه كنیم، سخن درستى است. اما از آنجا كه موضوع حكم، طبق آنچه خواهد آمد، موسیقى به لحاظ تاثیر آن است، متخصصى كه باید به او رجوع كرد كسى است كه به تاثیرات موسیقى آشناست، نه كسى كه به دستگاهها و كیفیت&rlm;خلق موسیقى آشناست. یعنى در این مورد باید به عارفان، روانشناسان، مهندسان كشاورزى و دامپرورى و... مراجعه كرد، نه به موسیقیدانان و آهنگسازان. و اگر منظور، موضوع&rlm;شناسى پسینى است كه وظیفه مكلف است، این امر متوقف است&rlm;بر اینكه موضوع حكم از امور تخصصى باشد نه از امور عرفى و در اینجا موضوع حكم از امور عرفى است. یعنى تشخیص اینكه این آهنگ و سرود خاص از موارد موسیقى حرام است&rlm;یا از موارد موسیقى حلال، موكول به عرف است و لذا نه موضوع&rlm;شناسى فقیهان و نه موضوع&rlm;شناسى هیچ متخصص دیگرى در این مورد در حق مكلف معتبر نیست. نتیجه این كه در هیچیك از اقسام موضوع&rlm;شناسى نظر موسیقیدانان و آهنگسازان معتبر نیست تا مراجعه به آنان لازم باشد. <div style="text-align:justify;"></div> موسیقى از منظر نصوص دینى بدون شك موسیقى مبتذل، به تعریفى كه گذشت، قدر مسلم از ادله حرمت موسیقى است و بعید نیست مراد فقهاى بزرگ از تقیید موسیقى حرام به قید «مناسب مجالس لهو و لعب&rlm;» یا «لحن اهل فسق&rlm;»، یا «مطرب&rlm;» نیز همین قسم از موسیقى باشد. تفاوت تنها در این است كه معیار مورد نظر این مقاله روشن و بسادگى قابل احراز است; در حالى كه «تناسب با مجالس لهو و لعب&rlm;» یا «لحن اهل فسق&rlm;» یا «مطرب&rlm;» مبهم و احراز آن مشكل است. دیندارانى كه در طول عمر خود در «مجالس لهو و لعب&rlm;» شركت نكرده&rlm;اند یا با «اهل فسق&rlm;» هیچ برخوردى نداشته&rlm;اند و اگر داشته&rlm;اند، لحنى از آنان نشنیده&rlm;اند، چگونه مى&rlm;توانند وجود و عدم این قید را احراز كنند؟ در حالى كه مفهوم «موسیقى مبتذل&rlm;» با تعریف و علایم روشنى كه گذشت، براى همگان روشن است و هركس بسهولت مى&rlm;تواند با مراجعه به باطن خود و بررسى فعل و انفعالات درونى خود در وقت&rlm;شنیدن یك آهنگ بسهولت تاثیر مثبت و سازنده یا منفى و مخرب آن را درك كند و از رهگذر این مراجعه، نوع آن موسیقى و حكم آن را تشخیص دهد. <div style="text-align:justify;"></div> حرام بودن موسیقى لغو یا بى&rlm;خاصیت از روایات غنا استفاده مى&rlm;شود زیرا در این روایات لغو بودن در كنار لهو بودن به عنوان معیار و ملاك تحریم ذكر شده است. <div style="text-align:justify;"></div> مهم این است كه نشان دهیم موسیقى متعالى و موسیقى مفید مشمول روایات حرمت نیست و ما در اینجا به قرائنى اشاره مى&rlm;كنیم كه اكثر آنها در همین روایات وجود دارد و موجب اختصاص حرمت&rlm;به موسیقى مبتذل و موسیقى بى&rlm;خاصیت مى&rlm;شود. بدیهى است كه اگر این قرائن بر حلیت موسیقى مفید دلالت كند، به طریق اولى بر حلیت موسیقى متعالى دلالت&rlm;خواهد كرد. <div style="text-align:justify;"></div> 1. یكى از قرائن، استثناى غنا در عروسى است; (1) اگر در پرتو تقسیم یاد شده به این استثنا نظر كنیم، بسهولت مى&rlm;توانیم ادعا كنیم كه این استثنا تعبدى نیست، بلكه به سبب معیار عامى است كه مصداق آن در زمان صدور این روایات تنها موسیقى مرسوم در مراسم عروسى بوده است و چه بسا در زمانهاى متاخر مصداقها و موارد دیگرى بیابد. بسیار بعید است كه شارع مقدس موسیقى متناسب با مجالس لهو و لعب را در عروسى مجاز بداند. زیرا ملاك حرمت این نوع موسیقى غیر قابل تخصیص به نظر مى&rlm;رسد. از سوى دیگر بسیار بعید است كه مجلس عروسى موضوعیت و مدخلیت داشته باشد. یعنى از این روایات چنین استفاده مى&rlm;شود كه موسیقى مناسب مجلس عروسى در غیر این مجلس نیز حلال است. ناگزیر باید بگوییم اساسا موسیقى داراى اقسام گوناگونى است كه هریك از آن اقسام تاثیر و كاربرد خاصى دارد كه مورد استفاده آن را تعیین مى&rlm;كند و حكم به حلیت و حرمت تابع همین تاثیرات است. بنابراین موسیقى مناسب مجالس لهو و لعب، یعنى موسیقى مبتذل، مطلقا حرام است; خواه در مجلس لهو و لعب و خواه در مجلس عروسى و خواه در هر جاى دیگرى. و موسیقى مفید حلال است; خواه در مجلس عروسى و خواه در غیر آن. این تفكیك مقتضاى توجه به ملاك حرمت موسیقى است و این توجه ناشى از آگاهى از تاثیر انواع مختلف موسیقى است، كه شناختى بیرون دینى و فرافقهى است. <div style="text-align:justify;"></div> 2. قرینه دوم، استثناى موسیقى در راندن شتران است. (2) احتمال اینكه این موسیقى همان موسیقى مناسب مجالس لهو و لعب باشد بسیار بعید است. راندن شتران چه خصوصیت ممتازى مى&rlm;تواند داشته باشد كه شارع مقدس چنین امر مذمومى را كه در موارد دیگر حرام است&rlm;به سبب آن خصوصیت&rlm;حلال كند؟ و رفع خستگى شتران تا چه حد مى&rlm;تواند اهمیت و مصلحت داشته باشد كه بر مفسده موسیقى غلبه كند؟ اگر رفع خستگى شتران در پیمودن راههاى صعب بیابانى اینقدر از نظر شارع اهمیت دارد، كه امر حرامى را حلال مى&rlm;كند، یعنى ملاك قویترى در موضوع ایجاد مى&rlm;كند كه به تبع آن شارع به حلیت كاربرد موسیقى در این مورد حكم مى&rlm;كند، چرا چنین ملاكى در مورد انسان سرگشته و اسیر غمها و اضطرابهاى زندگى پیچیده اجتماعى امروز در طى طریق دشوار این زندگى وجود نداشته باشد؟ آیا مى&rlm;توان ادعا كرد كه دین به آرامش و رفع خستگى حیوانات بیشتر از آرامش و سلامت روانى انسانها اهمیت مى&rlm;دهد؟ آیا فشار خردكننده زندگى ماشینى امروز بر روح و روان انسانها كمتر از فشار بار سنگینى است كه شتران بر دوش خود احساس مى&rlm;كنند؟ <div style="text-align:justify;"></div> تنها احتمال معقول و پذیرفتنى این است كه بگوییم قسم خاصى از موسیقى هست كه كاربرد مفیدى دارد و آثار سوئى هم در بر ندارد و شارع مقدس نیز با توجه به این ویژگى آن را حلال كرده است. نهایت اینكه كاربرد این نوع از موسیقى در صدر اسلام تنها در رفع خستگى شتران بوده است و این امر مانع پیدایش كاربردهاى جدیدى براى این نوع از موسیقى نیست. <div style="text-align:justify;"></div> 3. قرینه سوم، استثناى غنا در مرثیه خوانى است. روشن است كه هیچكس در مرثیه&rlm;خوانى از موسیقى مناسب مجالس لهو و لعب استفاده نمى&rlm;كند تا ادعا شود كه همان موسیقى&rlm;اى كه در جاى دیگر حرام است، در اینجا حلال شده است. بنابراین باید بگوییم دلیل حلیت غنا در مرثیه&rlm;خوانى، در حقیقت دلیل حلیت نوع خاصى از موسیقى است كه به سبب تاثیرش كاربرد خاصى دارد و شارع مقدس نیز با نظر به همین كاربرد و با توجه به اینكه این نوع از موسیقى تاثیر سوء دنیوى یا اخروى در بر ندارد، بلكه در تسكین غم و اندوه عزاداران و تخفیف فشار روانى آنان مؤثر است، آن را حلال كرده است. و چون مرثیه&rlm;خوانى خصوصیت ندارد، باید بگوییم در حقیقت&rlm;حكم حلیت&rlm;به این مورد اختصاص ندارد و همه انواع موسیقى مفید را در بر مى&rlm;گیرد. <div style="text-align:justify;"></div> 4. قرینه چهارم تعریف و تمجیدهایى است كه از صداى زیبا در روایات شده است. (3) بدون شك این روایات ناظر به صدایى نیست كه در مجالس لهو و لعب به كار مى&rlm;رود و بدون شك شارع مقدس آدمیان را به كار لغو و بیهوده و غفلت&rlm;زا ترغیب نمى&rlm;كند. بنابراین باید بگوییم كه این روایات بیانگر حلیت نوع خاصى از موسیقى است كه فایده و كاربردى عقل&rlm;پسند دارد كه مطلوب شارع مقدس نیز هست. <div style="text-align:justify;"></div> <div style="text-align:justify;"></div> 5. قرینه پنجم تاكیدهایى است كه در پاره&rlm;اى روایات بر چگونگى تلاوت قرآن شده است. (5) در این روایات آمده كه قرآن را با صوت حزین بخوانید، نه با صوت اهل فسق و فجور. و اگر بخواهیم مفاد این روایات را با تعبیرات امروزى بیان كنیم، باید بگوییم مقصود این است كه مضامین بلند قرآنى موسیقى خاص خود را مى&rlm;طلبد كه در صورت تناسب صدا با آن مضمون تاثیر تلاوت قرآن در نفوس شنوندگان دو چندان مى&rlm;شود و چنین صدایى در حقیقت از اقسام موسیقى متعالى است كه به سبب تاثیر معنوى&rlm;اش نه تنها حلال شمرده شده، كه مورد ترغیب و توصیه نیز قرار گرفته و در واقع مستحب است. پس نه موسیقى مبتذل در موردى استثنائا حلال شده و نه تلاوت قرآن با چنین صدایى حلال است; بلكه آنچه حلال است تلاوت قرآن با صداى متناسب با آن است و همان صداى خاص در موارد دیگر و در تركیب با مضامین دینى و اخلاقى، اما غیر قرآنى، نیز حلال و پسندیده است. <div style="text-align:justify;"></div> 6. قرینه ششم تطبیق آیه شریفه «ومن الناس من یشترى لهو الحدیث لیضل عن سبیل&rlm;الله&rlm;» بر غناست كه به عنوان مستند قرآنى تحریم غنا در چند روایت ذكر شده است. (6) بدیهى است كه موسیقى متعالى و موسیقى مفید به حسب تعریف مشمول این آیه نیست. زیرا تعبیر «لهو الحدیث&rlm;» و «لیضل عن سبیل الله&rlm;» این دو قسم موسیقى را در بر نمى&rlm;گیرد. موسیقى&rlm;اى كه یادآور خداست، غفلت&rlm;زداست نه غفلت&rlm;زا و هدایتگر راه خداست نه گمراه&rlm;كننده از راه او. و موسیقى مفید نیز نه لهو است و نه موجب گمراهى است، هرچند ممكن است موجب تذكر و هدایت نیز نباشد. این آیه ملاك حرمت موسیقى را در اختیار مى&rlm;نهد و آن عبارت است از «لهو» و «گمراه&rlm;كنندگى&rlm;». <div style="text-align:justify;"></div> 7. قرینه هفتم، تطبیق آیه شریفه «واجتنبوا قول الزور» و نظایر آن بر غناست. (7) پیداست كه نمى&rlm;توان موسیقى&rlm;اى را كه آرامبخش دلها و یادآور خداست&rlm;یا نتیجه مفیدى در بر دارد و فاقد تاثیر سوء است، «قول زور» دانست. <div style="text-align:justify;"></div> 8. قرینه هشتم این است كه در روایتى امام(ع) از راوى سؤال مى&rlm;كنند كه وقتى خدا بین حق و باطل جدا كرده است، غنا در كدام قسم قرار مى&rlm;گیرد؟ و راوى جواب مى&rlm;دهد كه در قسم باطل. (8) و امام سخن او را تایید مى&rlm;كند. روشن است كه نمى&rlm;توان موسیقى متعالى و موسیقى مفید را باطل دانست. دو نكته مهم دیگر نیز از این روایت استفاده مى&rlm;شود: اول اینكه معیار حرمت غنا عنوان «باطل&rlm;» است و دوم اینكه تشخیص این معیار به عرف محول شده است. یعنى خود مردم با مراجعه به وجدان خود مى&rlm;توانند موسیقى حرام را از موسیقى حلال تشخیص دهند و اگر در صدر اسلام موارد غنا تماما به نظر عرف باطل بوده است، دلیل نمى&rlm;شود كه ما در این زمان همه اقسام موسیقى را باطل بدانیم. در این زمان نیز با مراجعه دوباره به عرف امروز باید ببینیم كه این عرف عنوان باطل را از همه اقسام موسیقى انتزاع مى&rlm;كند یا از برخى از آن اقسام. و بدون تردید عرف زمان ما موسیقى متعالى و مفید را حق مى&rlm;داند نه باطل. <div style="text-align:justify;"></div> 9. قرینه نهم این است كه در روایتى غنا به عنوان رویاننده و پرورنده نفاق در قلب معرفى شده است. (9) حال آیا مى&rlm;توان موسیقى متعالى و مفید را به چنین وصفى توصیف كرد؟ و چگونه مى&rlm;توان چیزى را كه یادآور خداست، منشا نفاق دانست؟ بدون شك همان گونه كه كفر و شرك و نفاق موسیقى مناسب خود را دارد، ایمان نیز موسیقى مناسب خود را دارد. اگر ما چنین موسیقى&rlm;اى را نسروده یا نشنیده&rlm;ایم كوتاهى از ماست. <div style="text-align:justify;"></div> 10. قرینه دهم این است كه در پاره&rlm;اى از روایات، عناوینى همچون «لهو»، «لعب&rlm;» و «باطل&rlm;» بر غنا تطبیق شده است. (10) بروشنى مى&rlm;توان ادعا كرد كه این عناوین تنها بر دو قسم موسیقى مبتذل و موسیقى بى&rlm;خاصیت قابل اطلاق است و موسیقى متعالى و موسیقى مفید از دایره شمول این مفاهیم بیرون است. <div style="text-align:justify;"></div> <div style="text-align:justify;"></div> 12. قرینه دوازدهم این است كه در روایتى آمده «بدترین صداها غناست&rlm;». (12) تردیدى نیست كه موسیقى متعالى از منظر دینى و اخلاقى از بهترین صداهاست و موسیقى مفید نیز از این منظر خوب است نه بد، تا چه رسد به بدترین. <div style="text-align:justify;"></div> 13. قرینه سیزدهم این است كه در روایتى آمده «اولین كسى كه تغنى كرد، ابلیس بود». (13) مقصود این است كه شیطان مخترع غناست. اینكه اختراع موسیقى متعالى یا موسیقى مفید را به شیطان نسبت دهیم، بسیار بعید است. زیرا موسیقى متعالى وسیله&rlm;اى است كه آدمیان را به یاد خدا و آخرت مى&rlm;اندازد و آنان را به كارهاى نیك ترغیب مى&rlm;كند و از كارهاى زشت&rlm;باز مى&rlm;دارد و از تسلط شیطان خارج مى&rlm;كند و موسیقى مفید وسیله&rlm;اى است كه نه از یاد خدا باز مى&rlm;دارد و نه به نتایج مطلوب شیطان مى&rlm;انجامد. <div style="text-align:justify;"></div> 14. قرینه چهاردهم این است كه در روایتى آمده «هركس به گوینده&rlm;اى گوش بسپارد، او را عبادت كرده است. اگر گوینده از خدا بگوید، خدا را عبادت كرده و اگر از شیطان بگوید. شیطان را». (14) روشن است كه موسیقى متعالى و موسیقى مفید از سروده&rlm;هاى شیطان یا پیروان او نیست و گوش سپردن به آن نیز عبادت شیطان نیست. <div style="text-align:justify;"></div> 15. قرینه پانزدهم، قرینه&rlm;اى عقلى است. آیا مى&rlm;توان بسادگى از اهتراز و وجد معنوى كه با موسیقى عرفانى حاصل مى&rlm;شود و از نتایج مفیدى كه از موسیقى مفید به دست مى&rlm;آید چشم پوشید و به بهانه اینكه ملاك احكام بر ما مجهول است، هیچ تلاشى در جهت فهم ملاك حكم به عمل نیاورد؟ آیا شناخت&rlm;بیرون دینى و فرافقهى از سرشت موسیقى و موارد كاربرد و تاثیرهاى مثبت و منفى آن، هیچ دخالتى در ظهور الفاظ یا حجیت ظهور ندارند؟ <div style="text-align:justify;"></div> در روایات متعددى آمده كه امام زین&rlm;العابدین(ع) صداى بسیار زیبایى داشتند و در روایتى آمده كه وقتى آن حضرت قرآن تلاوت مى&rlm;كردند، بعضى از رهگذران با شنیدن صداى ایشان بى&rlm;اختیار توقف مى&rlm;كردند یا مدهوش مى&rlm;شدند. (4) پیداست كه این حالت صرفا ناشى از مضمون قرآنى نیست، وگرنه صداى آن حضرت خصوصیتى نداشت. از سوى دیگر تحریم غنا در تلاوت قرآن شدیدتر و مجازات آن سنگینتر است. پس مى&rlm;توان نتیجه گرفت كه نوعى صداى زیبا هست كه حرام نیست و حداقل در تلاوت قرآن مطلوب هم هست و این صوت غیر از موسیقى مناسب مجالس لهو و لعب است. و چون تلاوت قرآن خصوصیت ندارد، باید در حكم موسیقى تفصیل داد و كاربرد مفید و متعالى آن را از كاربرد مبتذل و بى&rlm;خاصیت آن جدا كرد. از سوى دیگر معناى طرب نیز از این روایات معلوم مى&rlm;شود; چرا كه نمى&rlm;توان حالت وجد و سبكى روح و بیخودى حاصل از صداى خوش را به نحو مطلق معیار موسیقى حرام تلقى كرد. از سوى دیگر آیا مى&rlm;توان بسادگى از آثار سوء و مخرب موسیقى مبتذل و موسیقى بى&rlm;خاصیت صرف نظر كرد و با اتكا به عنوانهایى مانند مقابله با تهاجم فرهنگى و دفع افسد به فاسد بى&rlm;محابا به ترویج آن كمر همت&rlm;بست؟ آیا هیچ به پیامدهاى ناگوار این كار اندیشیده&rlm;ایم؟ آیا مى&rlm;توان به بهانه اینكه صداهاى مشكوك مانعى ندارد و با تعویض اسم ترانه به سرود، دینداران را به شنیدن چنین موسیقى&rlm;هایى عادت داد؟ آیا اعتیاد به این موسیقى در اندك زمانى موجب نمى&rlm;شود كه معتادان به آن به سوى انواع لهوى&rlm;تر و مبتذلتر آن روى بیاورند و به آنچه از سوى ما عرضه مى&rlm;شود، بسنده نكنند؟ اندكى به خود آییم و ببینیم پخش این نوع موسیقى تا چه حد مانع خرید و استفاده از نوارهاى مبتذل شده و مى&rlm;شود؟ وقتى مرز روشنى بین این موسیقى و محتواى نوارهاى مبتذل وجود ندارد، چگونه مى&rlm;توان از مردم انتظار داشت كه به آن نوارها گوش نسپارند؟ <div style="text-align:justify;"></div> از سوى دیگر نباید پنداشت كه تعمیم حرمت و سرایت دادن این حكم به همه اقسام موسیقى موافق احتیاط است; این توهمى است كه اخباریان داشتند. از منظر فقهى و در مقام افتا آنچه موافق احتیاط است، تلاش براى فهم دقیقتر و عمیقتر حكم خدا و بیان روشن و صریح موضوع حكم است و از این جهت&rlm;بین حرمت و حلیت فرقى نیست. حرام كردن حلال همانقدر محذور دارد كه حلال كردن حرام. <div style="text-align:justify;"></div> 16. قرینه شانزدهم، قرینه&rlm;اى خارجى است و آن عبارت است از لهوى بودن موسیقى عربى و تناسب شدید آن با مجالس لهو و لعب. اگر بخواهیم موسیقى اقوام مختلف را از این جهت طبقه&rlm;بندى كنیم، پاره&rlm;اى از اقسام موسیقى عربى و موسیقى ایرانى در سطوح بالاى جدول قرار مى&rlm;گیرد. چرا كه این موسیقیها بیشتر بزمى است تا رزمى و قابلیت استفاده از آنها در مجالس عیش و عشرت بر كسى پوشیده نیست. این حالت گاهى اوقات و در برخى از آهنگها به حدى شدید است كه هیچ مضمون معنوى و متعالى نمى&rlm;تواند تاثیر آن را خنثى كند. حال مدعا این است كه ویژگى فوق این احتمال را در ذهن زنده مى&rlm;كند كه چه بسا مقصود از غنا در روایات، خصوص موسیقى مرسوم در میان اعراب و موسیقیهاى مشابه آن است و تعمیم حرمت&rlm;به همه اقسام موسیقى متوقف بر دفع این احتمال است. خصوصا اگر ثابت&rlm;شود كه اعراب زمان صدور نصوص كه مخاطبان اولیه این نصوص هستند مورد و مصداق رایج دیگرى براى غنا نمى&rlm;شناخته&rlm;اند. <div style="text-align:justify;"></div> نتیجه اینكه، این روایات، كه مستند حكم به حرمت است، به سبب قرائنى كه در نهاست&rlm;شامل موسیقى متعالى و موسیقى مفید نمى&rlm;شود و با توجه به این قرائن یكى از دو مدعاى زیر اثبات مى&rlm;شود: <div style="text-align:justify;"></div> 1. آیا چنین است كه همه اقسام غنا حرام نیست و غنا دو یا چند قسم دارد و اگر به نحو مطلق موضوع حكم قرار گرفته به سبب این است كه مصداق غالب و متداول آن در صدر اسلام، همان نوع مبتذل آن بوده است; <div style="text-align:justify;"></div> 2. و یا چنین است كه مفهوم غنا دقیقا معادل مفهوم موسیقى نیست و با اثبات حرمت غنا تنها پاره&rlm;اى از انواع موسیقى حرام مى&rlm;شود. بدین ترتیب معلوم مى&rlm;شود كه تحلیل مفهوم غنا كه اوراق بسیارى را در كتب فقهى استدلالى به خود اختصاص داده است چندان مفید نیست و شیوه درست این است كه با توجه به كاربردهاى جدید مقوله موسیقى، آن را به اقسامى تقسیم كنیم و با عرضه این اقسام به روایات حكم هریك را به دست آوریم و به جاى استفاده از قیودى مانند طرب&rlm;انگیز بودن یا مناسب مجالس لهو و لعب بودن كه نه تنها مبهم، كه اساسا قابل مناقشه&rlm;اند از مفاهیم زنده و قابل فهم امروزى استفاده كنیم. آنچه در مقام عمل به احكام شرعى راهگشاست، در اختیار داشتن معیار روشن و بى&rlm;ابهام است و تعریف مفهوم موضوع، چه بسا در این مقام مشكل&rlm;آفرین باشد. <div style="text-align:justify;"></div> سخن آخر پاره&rlm;اى از موضوعاتى كه در این مقاله مورد بررسى قرار گرفت&rlm;به شرح زیر است: 1. تاثیر آگاهی&zwnj;هاى فرافقهى و بیرون دینى در فهم فقهى. 2. شیوه كاربرد دانشهاى غیر دینى در فهم متون دینى. 3. نیاز فقه به دانشهاى غیر حوزوى در شناخت موضوع احكام. 4. تبیین «نقش زمان و مكان در اجتهاد» و «ناكافى بودن اجتهاد مصطلح&rlm;». 5. ناكافى بودن اطلاعات لغوى و ادبى در فهم متون دینى و نقش تعیین&rlm;كننده پیشفرضها و تئوریهاى فرافقهى در باب موضوعات فقهى در فهم احكام شرعى. 6. تاثیر ابهام فتاواى فقهى در سوء استفاده و برداشتهاى نادرست. 7. ضرورت بازنگرى موضوع موسیقى و مراجعه مجدد به نصوص دینى در پرتو آن دانسته&rlm;ها. 8. نقد استفاده از تعبیرات مبهم در مقام بیان حكم شرعى. 9. تقسیم موسیقى با توجه به كاربردهاى گوناگون آن و ارائه تعریف روشنى از هر قسم. 10. اثبات حلیت موسیقى متعالى و موسیقى مفید و حرمت موسیقى مبتذل و موسیقى بیهوده. 11. تبیین معناى مراجعه به متخصص در تشخیص موضوع حكم در باب موسیقى. 12. ترسیم مرز روشنى بین موسیقى حلال و موسیقى حرام. 13. اثبات وسیله بودن موسیقى و اینكه براساس ویژگیهاى سراینده، خواننده و شنونده مى&rlm;تواند در خدمت اهداف گوناگون قرار بگیرد و خوبى و بدى و حلیت و حرمت آن تابع كاربرد و تاثیر آن است. <hr style="height:2px;font-family:tahoma, arial, helvetica, sans-serif;margin-left:0px;margin-right:0px;" /><div style="text-align:justify;"></div> پی&zwnj;نوشت&zwnj;ها 1. وسائل الشیعه، چاپ اسلامیه، ج&rlm;12، كتاب التجاره، باب&rlm;15 از ابواب مایكتسب به، ص&rlm;85-84. 2. سنن بیهقى، ج&rlm;10، ص&rlm;228-227. 3. وسائل الشیعه، ج&rlm;4، باب&rlm;24 از ابواب القرائة فى الصلاة، ص&rlm;860-858. 4. همان، حدیث 2و4; «عن ابى الحسن(ع) قال ذكرت الصوت عنده. فقال: ان على بن الحسین(ع) كان یقرا فربما مر به المار فصعق من حسن صوته&rlm;». و نیز: «عن ابى عبدالله(ع) كان على بن الحسین(ع) احسن الناس صوتا بالقرآن و كان السقائون یمرون فیقفون ببابه یستمعون قرائته&rlm;». 5. همان، بابهاى 21 تا 25 از ابواب قرائة القرآن، ص&rlm;860-856. 6. همان، ج&rlm;21، باب&rlm;99 از ابواب مایكتسب به، حدیث&rlm;6، 7، 11، 16، 20 و25. 7. همان، حدیث&rlm;2، 3، 5، 8، 9، 20، 24 و26. 8. همان، حدیث&rlm;13. 9. همان، حدیث&rlm;10،23 و نیز باب 101، حدیث&rlm;1. 10. همان، باب&rlm;99، حدیث&rlm;13، 15 و19. 11. همان، حدیث&rlm;1، 12 و16. 12. همان، حدیث&rlm;22. 13. همان، حدیث&rlm;28. 14. همان، باب&rlm;101، حدیث&rlm;5. text/html 2009-07-07T04:17:45+01:00 مریم السادات هاشمی موسیقى از نگاهى دیگر (1) http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/304238/clubname/Todays_Muslim <div style="text-align:justify;">به نام خدا </div><div style="font-family:tahoma, arial, helvetica, sans-serif;text-align:justify;"><div><img src="http://static.cloob.com//public/images/empty.gif" alt="empty.gif" />یكى از مهمترین مسائل فلسفه فقه، بررسى رابطه معرفت فقهى و معرفت&rlm;بشرى است. این مساله، همچون سایر مسائل فلسفه علم، صبغه&rlm;اى فلسفى و معرفت&rlm;شناختى دارد و لذا باید از منظرى فلسفى و درجه دوم در آن نگریست. اما در این زمینه نیز ارائه دلیل در قالب شواهد فقهى و پیشبرد بحث&rlm;به گونه تطبیقى و عملى به درك روشنتر مدعا كمك خواهد كرد. این مكتوب به انگیزه بررسى فرافقهى و برون دینى موسیقى و نشان دادن تاثیر این بررسى در تحقیق فقهى و درون دینى این موضوع به رشته تحریر درآمده است.</div></div> به باور ما شناخت دقیقتر و عمیقتر سرشت موسیقى و قابلیت كاربرد آن در زمینه&rlm;هاى گوناگون، كه شناختى بیرون دینى است، در فهم دقیقتر و عمیقتر و بل درست&rlm;حكم شرعى آن، كه شناختى درون دینى است، مؤثر است. از این رو چنین تحقیقى به عنوان مقدمه استنباط حكم شرعى موسیقى ضرورى خواهد بود. مشكل عمده و اساسى موسیقى از ابهام و غموض موضوع سرچشمه مى&rlm;گیرد و با رفع این ابهام و تبیین روشن انواع و اقسام موسیقى، ابهام و اختلاف و تشت آرایى كه در این زمینه به چشم مى&rlm;خورد، رخت&rlm;بر خواهد بست.<div style="text-align:justify;"></div> به باور ما علومى كه در فهم شریعت نقش دارند، به علوم مرسوم و متداول در حوزه&rlm;هاى علمیه محدود نمى&rlm;شوند و موضوع&rlm;شناسى یكى از مجارى عمده&rlm;اى است كه علوم جدید از رهگذر آن بر فهم حكم شرعى تاثیر مى&rlm;نهند و براساس قواعد فقهى و اصولى مقبول در استنباط حكم شرعى به تناسب باید از علومى كه درباره موضوع احكام بحث مى&rlm;كنند، بهره گرفت. این مكتوب در صدد است تا با ارائه نمونه&rlm;اى روشن از چنین تاثیرى، موردى ملموس و عینى از آن ادعاى عام ارائه دهد تا هم اصل مدعا را تایید و تقویت كرده باشد و هم شیوه بهره&rlm;گیرى از معلومات بیرون&rlm;دینى و فرافقهى را در فهم شریعت&rlm;به تصویر كشیده باشد. موضوعى كه براى این كار برگزیده شده، موسیقى است و در طى مقاله بروشنى خواهیم دید كه اطلاعات بیرون دینى درباره موسیقى چگونه در فهم حكم فقهى آن دخالت مى&rlm;كند.<div style="text-align:justify;"></div> ضرورتها و مقتضیات زیستن در دنیاى جدید این احساس را در ژرفاى ضمیر بسیارى از دینداران دامن زده است كه پاره&rlm;اى از احكام فقهى نیازمند تجدید نظر و بازنگرى است تا حیات دینى با مقتضیات زمان سازگار افتد و احكام دینى در جوامع مدرن نیز، همچون جوامع بدوى، قابلیت اجرا بیابد; اما نكته مهم این است كه این احساس مبهم وقتى به مرحله عمل مى&rlm;رسد، گاه جلوه&rlm;هاى ناخوشایندى پیدا مى&rlm;كند و به تحریف و تاویل دین یا سوءاستفاده از آن مى&rlm;انجامد. درباره موسیقى این نكته عموما پذیرفته شده كه امروزه به لحاظ «عملى&rlm;» نمى&rlm;توان از همه اقسام آن چشم پوشید، هرچند به لحاظ «نظرى&rlm;» اعتقاد بر حرام بودن آن است و تلاش مى&rlm;شود تا ناسازگارى عقیده و عمل در این زمینه از راه اضطرار یا مقابله با تهاجم فرهنگى یا دفع افسد به فاسد توجیه شود و نتیجه این مى&rlm;شود كه بسیارى از دینداران در عین اعتقاد به تحریم موسیقى، به ترویج و استماع آن تن دردهند و بسیارى از فرصت&rlm;طلبان با تمسك به این عناوین مقبول و مورد پسند جامعه دینى هیچ حد و مرزى را رعایت نكنند و بى&rlm;محابا و در خلوت و جلوت به پخش یا استماع موسیقیهایى بپردازند كه مصداق بارز موسیقى حرام است.<div style="text-align:justify;"></div> این مقاله بر آن احساس مبهم صحه مى&rlm;گذارد و در عین حال تلاش مى&rlm;كند تا محمل مناسبى براى توجیه آن در چارچوبهاى مقبول فقهى و اصولى بیابد و تبیینى منطقى و معقول از آن احساس به دست دهد و از رهگذر بازنگرى موضوعى و رجوع به منابع احكام در پناه این بازنگرى، در حكم موسیقى تفصیل داده و مرزى روشن و دقیق بین موسیقى حرام و موسیقى حلال ترسیم كند.<div style="text-align:justify;"></div> هنگامى كه به متون فقهى مربوط به موسیقى مراجعه مى&rlm;كنیم، مى&rlm;بینیم كه تلاش زیادى صورت گرفته تا تعریف روشنى از واژه «غنا» به دست داده شود; چنانكه گویى مشكل عمده بر سر راه فهم حكم شرعى موسیقى، فهم معناى این واژه است. اما به گمان ما صرف دانستن معناى این واژه حلال مشكل نیست. زیرا مشكل عمده در این باب شناخت «سرشت&rlm;» موسیقى و «كاربردهاى&rlm;» متنوع و گوناگون آن است و این شناخت از راه «تعریف&rlm;» مفهوم غنا به دست نمى&rlm;آید و نباید در فرهنگهاى لغت&rlm;به دنبال آن گشت; بلكه از راه بررسى «علمى&rlm;» و «تجربى&rlm;» حاصل مى&rlm;شود و این بررسى از تحقیقات فقهى درباره موسیقى غایب است. افزون بر این بفرض كه حكم غنا از این طریق به دست آمد، سرایت آن حكم از عنوان غنا به عنوانهاى دیگرى، مانند موسیقى، ترانه، سرود و آهنگ، بدون احراز شمول كامل مفهوم غنا نسبت&rlm;به این مفاهیم چگونه ممكن است؟<div style="text-align:justify;"></div> هنگامى كه به نصوص دینى مربوط به موسیقى مراجعه مى&rlm;كنیم، اهمیت این نكته با روشنى بیشترى نمایان مى&rlm;شود. چرا كه معلوم مى&rlm;شود كاربردها و تاثیرات موسیقى در آن نصوص مورد توجه و عنایت&rlm;شرع بوده و بصراحت مورد اشاره قرار گرفته و حكم تحریم به كاربردها و انواع خاصى از موسیقى اختصاص یافته كه در زمانهاى پیشین غالبترین و رایجترین كاربرد موسیقى بوده است. اما آنچه موجب توجه و التفات به این قیود مى&rlm;شود، اطلاعات فرافقهى و بیرون دینى است; در حالى كه اگر به كاوش لغوى و تعریف واژه غنا اكتفا كنیم، این قیود از چنگمان خواهد گریخت و همه اقسام موسیقى، با كاربردهاى متنوعش، را یكسان خواهیم پنداشت و بر همه آن اقسام حكم واحدى خواهیم راند.<div style="text-align:justify;"></div> پیش فرض اكتفا به شناخت معناى واژه غنا، این است كه صرف آشنایى با مفاهیم به كار رفته در نصوص دینى براى فهم مراد و مقصود شریعت كافى است; اما این پیشفرض قابل مناقشه است. زیرا آشنایى بیشتر با موضوع حكم، ممكن است در فهم معناى واژه یا فهم مراد واقعى شریعت تاثیر داشته باشد و صرف احتمال چنین تاثیرى، آشنایى بیشتر با موضوع را بر فقیهان الزام خواهد كرد. زیرا قلمرو تتبع و جستجو در دلیل حكم، به كاوشهاى زبان&rlm;شناسانه و تتبعات لغوى محدود نمى&rlm;شود و همه امورى كه احتمال دخالت و تاثیرشان در فهم حكم شرعى مى&rlm;رود، مشمول وجوب فحص است.<div style="text-align:justify;"></div> در اصول فقه، اصلى داریم به نام «اصل وجوب فحص از دلیل&rlm;» كه به مقتضاى این اصل تا وقتى كه احتمال دسترسى به دلیلى در منابع احكام مى&rlm;رود كه، به فرض دسترسى به آن، احتمال تغییر فهم فقهى هست، تحقیق فقهى ناتمام تلقى مى&rlm;شود و فتواى مستند به چنین تحقیقى از نظر شرعى معتبر نبوده و بل نامشروع است. اما نكته مهم این است كه دامنه این تحقیق به آیات و روایات محدود نمى&rlm;شود و همان ملاكها و دلایلى كه فحص در آیات و روایات را الزام مى&rlm;كنند، تحقیق بیرون دینى و فرافقهى درباره موضوع حكم را هم ضرورت مى&rlm;بخشد. تنها چیزى كه هست، این است كه دیدگاه سنتى به سبب عدم توجه شایسته به نقش مهم موضوع&rlm;شناسى علمى در حكم&rlm;شناسى، قلمرو فحص واجب را به آیات و روایات و كتب لغوى محدود كرده است. اما روشن است كه چنین تطبیق و محدودیتى براى كسانى كه احتمال دخالت و تاثیر معلومات دیگرى را در فهم حكم مى&rlm;دهند، حجت نخواهد بود.<div style="text-align:justify;"></div> اگر بخواهیم این بحث را به سطوح عمیقترى بكشانیم، مى&rlm;توانیم بگوییم كه پیشفرض اكتفا به تتبعات لغوى در موضوع&rlm;شناسى این است كه ظهور واژه&rlm;ها در معانى خود ناشى از انس ذهنى بین لفظ و معناست; در حالى كه این پیشفرض قابل مناقشه است و مى&rlm;توان ادعا كرد ظهور از معلومات و اطلاعات ذهنى شخص نشات مى&rlm;گیرد و تاثیر مى&rlm;پذیرد. بگذریم از اینكه تطور تاریخى موضوعات و پیدایش كاربردهاى جدید، احتمال تغییر موضوع را به صورت جدى پیش مى&rlm;كشد و با وجود این احتمال نمى&rlm;توان به موضوع&rlm;شناسى پیشینیان بسنده كرد و بدون بازنگرى موضوعى، حكم موضوع پیشین را به موضوعى كه احتمالا جدید است&rlm;سرایت داد.<div style="text-align:justify;"></div> از سوى دیگر در مقام بیان حكم شرعى و صدور فتوا نیز نباید به تعبیرات مبهم و كشدارى، كه تاب چند نوع برداشت و تفسیر را دارد، اكتفا كرد یا از همان تعبیراتى كه در نصوص یا كلمات قدما آمده، بهره گرفت; اگرچه بظاهر این كار به احتیاط در مقام افتا نزدیكتر است، اما درد كسانى را كه قرار است&rlm;به آن حكم عمل كنند دوا نمى&rlm;كند و گرهى از كار فروبسته آنان نمى&rlm;گشاید.<div style="text-align:justify;"></div> موسیقى از موضوعاتى است كه به لحاظ مورد و مصداق تحولات گوناگونى از سر گذرانده و این تحولات به مفهوم موسیقى و فهم و برداشت انسانها از معناى این واژه سرایت كرده است. به هر حال احتمال چنین تغییرى مانع مى&rlm;شود كه بدون بازنگرى موضوعى، حكم موضوع پیشین را به موضوعى كه «احتمالا» جدید است&rlm;سرایت دهیم. چرا كه در حقیقت این كار ممكن است مغالطه اشتراك لفظى باشد. زیرا در صورت تغییر محتوایى، موضوع قدیم و موضوع جدید تنها در لفظ مشترك خواهد بود.<div style="text-align:justify;"></div> امروزه موسیقى مقوله&rlm;اى است كه كاربردهاى متنوعى دارد و عرصه&rlm;هاى گوناگونى از حیات انسان را تحت پوشش و نفوذ و تاثیر خود قرار داده است و برخلاف زمانهاى قدیم كه كاربرد آن به مواردى مانند لهو و لعب و خوشگذرانى و عیاشى و باده&rlm;نوشى منحصر مى&rlm;شد امروزه از تهاجم فرهنگى و دفاع در برابر آن تا روان&rlm;درمانى و دامپرورى و كشاورزى و پزشكى و سیاست و عبادت و جنگ و صلح و ورزش و نرمش و سور و ماتم و عزا و عروسى و تلاش و استراحت و عقب&rlm;ماندگى و توسعه، همه و همه، زیر پوشش موسیقى است و این امر بازنگرى موضوعى به موسیقى را ایجاب مى&rlm;كند.<div style="text-align:justify;"></div> بدین ترتیب، امروزه نباید و نمى&rlm;توان به گفتن اینكه «غنا یا موسیقى مطرب حرام و صداهاى مشكوك حلال است&rlm;» بسنده كرد; چرا كه این فتوا نه راهنماى روشنى براى كسانى است كه درد دین دارند و در پى عمل به دستورات شرع هستند و نه اساسا موضعگیرى حساب شده&rlm;اى در رابطه با موسیقى است. هرچند این گونه با ابهام سخن گفتن زحمت و مرارت بازنگرى نسبت&rlm;به موضوع حكم را در تحقیق فقهى كاهش مى&rlm;دهد، اما هیچ بارى از دوش عامه مردم، كه بناست&rlm;به این حكم عمل كنند، برنمى&rlm;دارد و درست مثل این است كه به آنان بگوییم: x ] حرام است&rlm;» و «امورى كه x بودن آنها مشكوك ست&rlm;حلال است&rlm;»، و تلاش براى یافتن x را به خود آنان محول كنیم كه نه توان آن را دارند و نه این كار وظیفه آنهاست. وجود و عدم چنین فتوایى در مقام عمل یكسان است. زیرا ابهام مضمون آن به اندازه&rlm;اى است كه باعث مى&rlm;شود هركسى از پیش خود معنایى براى آن در نظر گرفته و براساس آن عمل كرده و عمل خود را مشروع و مستند به حجیت&rlm;شرعى قلمداد كند و در نتیجه به استناد این فتوا نه مى&rlm;توان با خیال آسوده از موسیقى بهره مفید و مشروع برد و نه مى&rlm;توان در برابر سوءاستفاده فرصت&rlm;طلبان مقاومت كرد.<div style="text-align:justify;"></div> این گونه با ابهام سخن گفتن در مقام بیان حكم شرعى سبب مى&rlm;شود كه گروهى از باب احتیاط از هر صداى موزون و خوش&rlm;آهنگى پرهیز كرده و دیگران را هم پرهیز دهند، و گروهى به بهانه نامعلوم بودن مفهوم غنا یا موسیقى و مشكوك بودن مصداق آن به هر صدایى گوش فرادهند و هیچ حد و مرزى را مراعات نكنند، و گروه سومى هم به سبب ملاحظات شخصى یا سیاسى و به دلخواه، سنت و مدرنیسم را معیار حلیت و حرمت قلمداد كنند و اشعار مولوى و حافظ را به لهویترین و مبتذلترین صورت ممكن تحت عنوان موسیقى سنتى و سرود به خورد مردم مسلمان بدهند و به خیال خود آنان را در برابر تهاجم فرهنگى مصونیت&rlm;بخشند. در حالى كه تهاجم فرهنگى را باید براساس فرهنگ دینى معنا كرد، نه براساس ملاحظات سیاسى. پس پخش موسیقى حرام عین تهاجم فرهنگى است، خواه سنتى باشد و خواه مدرن و خواه غربى و خواه شرقى. دفاع از فرهنگ دینى با موسیقى&rlm;اى كه با آن ناسازگار است و فرهنگ دینى آن را حرام قلمداد مى&rlm;كند، چگونه ممكن است؟<div style="text-align:justify;"></div> اگر موسیقى سنتى ایرانى، از آن نظر كه سنتى و ایرانى است، حلال است و موسیقى مدرن غربى، به سبب مدرن بودن و غربى بودنش حرام است، اولا چرا در مواردى كه لازم است مقدارى شادى به مردم تزریق شود و بر نشاط و تحرك آنها افزوده شود و مردم به مشاركت در امر توسعه اقتصادى دعوت شوند یا در مواقع جشن و سرور این حكم حرام زیر پا نهاده مى&rlm;شود و بوفور از موسیقى پرتحرك و نشاط&rlm;آور و مدرن غربى استفاده مى&rlm;شود؟ و ثانیا همین موسیقى غربى براى خود غربیان موسیقى سنتى و محلى قلمداد مى&rlm;شود، حال مى&rlm;شود گفت&rlm;یك مصداق واحد از موسیقى در اینجا حرام و در آنجا حلال است؟ معلوم نیست این عنوان سنتى و ایرانى چه خصوصیتى دارد كه موجب تغییر یا تقیید حكم مى&rlm;شود؟ غیر از پسند و ناپسند و ملاحظات شخصى و تحكیم نابجاى مصلحت&rlm;اندیشى&rlm;هاى سیاسى بر احكام دینى چه نامى مى&rlm;توان بر این عمل نهاد؟ و این همه به سبب ابهامى است كه در تعبیرات فقهى از موضوع حكم در این مورد نهفته است.<div style="text-align:justify;"></div> به هرحال شان و منزلت فقیهان اقتضا مى&rlm;كند كه نه تنها در مقام فهم حكم شرعى، كه در مقام بیان آن، نیز به تحول مصداقى و مفهومى موضوعات توجه داشته باشند و فتواهاى خود را به زبان مردم عصر خود بیان كنند و از الفاظ مهجور و مبهم و كشدارى كه تاب تفسیر و تاویلهاى گوناگون دارد، استفاده نكنند و بدون بررسى رابطه مفاهیم كهن و جدید، حكم مفهومى را به مفهوم دیگر سرایت ندهند. بایسته است كه فقیهان موضوع حكم را به گونه&rlm;اى دقیق و روشن و در قالب عبارات و مفاهیم رایج در عرف عام زمان خود بیان كنند. اینكه ما امروزه بگوییم «غنا» حرام است و نسبت آن را با مفاهیمى مانند «موسیقى&rlm;»، «ترانه&rlm;»، «سرود»، «آواز» و... بیان نكنیم، در قیقت&rlm;براى مردم فارسى&rlm;زبان همعصر خود فتوا نداده&rlm;ایم و این بیان به جاى اینكه راهنماى دینداران در مقام عمل باشد، باعث&rlm;سردرگمى آنان خواهد شد. این نكته نه تنها درباره خود غنا و موسیقى كه درباره قیودى همچون «طرب&rlm;» یا «مجلس لهو و لعب&rlm;» نیز كه گاه در بیان حكم موسیقى از آنها استفاده مى&rlm;شود صادق است. حتى اگر واژه غنا را به موسیقى یا موسیقى مطرب ترجمه كنیم، بازهم با همان مشكلات ناشى از ابهام روبروییم. زیرا تنوع كاربردهاى موسیقى چنان است كه با قیود یادشده نمى&rlm;توان دقیقا نوع حرام آن را از نوع حلالش تشخیص داد. از این رو هركس تلاش مى&rlm;كند براساس ذوق و سلیقه خود این قیود مبهم را به قیودى روشن ترجمه و براساس آن عمل كند. علاوه بر اینكه احراز تساوى معنایى و مصداقى واژه غنا و موسیقى یا موسیقى مطرب بسیار مشكل است.<div style="text-align:justify;"></div> در موارد بسیارى، همچون موسیقى، اساسا به دنبال تعریف موضوع رفتن و تعیین حدود و ثغور معناى لغوى آن هیچ دردى را دوا نمى&rlm;كند. آنچه در فهم حكم موسیقى و بیان روشن آن كارساز است، پیمودن مراحل زیر است:<div style="text-align:justify;"></div> 1. آشنایى علمى با سرشت موسیقى و انواع كاربردهاى آن;<div style="text-align:justify;"></div> 2. آشنایى با تغییر و تحول موسیقى در طول تاریخ، از صدر اسلام تاكنون;<div style="text-align:justify;"></div> 3. مراجعه به نصوص دینى در پرتو این آشناییها;<div style="text-align:justify;"></div> 4. تلاش براى تعیین دقیق ملاك حكم و<div style="text-align:justify;"></div> 5. بیان آن در قالب تعابیر رایج و قابل درك مخاطبان، به گونه&rlm;اى كه براى مردمى كه قرار است&rlm;به آن حكم عمل كنند، هیچ ابهامى و براى كسانى كه در پى سوءاستفاده&rlm;اند، هیچ دستاویزى باقى نماند.<div style="text-align:justify;"></div> موسیقى از منظر عرفانى یكى از نكاتى كه تاثیر موضوع&rlm;شناسى را در حكم&rlm;شناسى بروشنى نشان مى&rlm;دهد، مقایسه دیدگاههایى است كه از منظرهاى متفاوت به یك موضوع مى&rlm;نگرند. چنین مطالعه&rlm;اى روشن مى&rlm;سازد كه برداشتهاى متفاوت از موضوع واحد تا چه حد مى&rlm;تواند به صورت پیشفرضهاى پنهان در فهم فقهى دخالت كرده باشد. دو دیدگاهى كه در مورد موسیقى مقایسه آنها بجاست، برداشت عرفانى و برداشت عامیانه یا قشرى از این پدیده است. نى&rlm;نامه مولانا، عارف بى&rlm;مانند، نمونه&rlm;اى گویا و درخور توجه از برداشت عرفانى از مقوله موسیقى یا مقوله هنر را در اختیار مى&rlm;نهد. این قطعه از مثنوى معنوى نه تنها نشان&rlm;دهنده تلقى عرفانى از موسیقى، كه بیانگر «فلسفه هنر» از دریچه عرفان است. مولوى نى را به عنوان سمبل آلات موسیقى برمى&rlm;گزیند و صداى سوزناك آن را طنین مضامین بلند عرفان، همچون عشق و هجران و آتش فراق و باز جستن روزگار وصل، قلمداد مى&rlm;كند:<div style="text-align:justify;"></div> بشنو از نى چون حكایت مى&rlm;كند از جداییها شكایت مى&rlm;كند<div style="text-align:justify;"></div> كز نیستان تا مرا ببریده&rlm;اند از نفیرم مرد و زن نالیده&rlm;اند<div style="text-align:justify;"></div> سینه خواهم شرحه شرحه از فراق تا بگویم شرح درد اشتیاق<div style="text-align:justify;"></div> هر كسى كو دور ماند از اصل خویش او بجوید روزگار وصل خویش<div style="text-align:justify;"></div> من به هر جمعیتى نالان شدم جفت&rlm;بدحالان و خوش&rlm;حالان شدم<div style="text-align:justify;"></div> هركسى از ظن خود شد یار من از درون من نجست اسرار من<div style="text-align:justify;"></div> تا آنجا كه مى&rlm;گوید:<div style="text-align:justify;"></div> آتش عشقست كاندر نى فتاد جوشش عشقست كاندر مى فتاد<div style="text-align:justify;"></div> نى حریف هركه از یارى برید پردهاش پردهاى ما درید<div style="text-align:justify;"></div> همچو نى زهرى و تریاقى كه دید همچو نى دمساز و مشتاقى كه دید<div style="text-align:justify;"></div> نى حدیث راه پر خون مى&rlm;كند قصه&rlm;هاى عشق مجنون مى&rlm;كند<div style="text-align:justify;"></div> نى كه سمبل و نماد آلات موسیقى است&rlm;شارح درد اشتیاق است و ناله آن زبانه آتش عشق، هم زهر است و هم تریاق و هم درد است و هم درمان. هركس براساس حالات روحى خود با آن همنوا مى&rlm;شود و آن را بیانگر احساسات و عواطف و اشتیاقها و آرزوهاى خود مى&rlm;بیند و مى&rlm;یابد تا دردش چه باشد و از دورى چه چیزى بنالد و غم هجران چه معشوقى آزارش دهد; اما در عین حال نى سرى دارد و حكایتى كه فهم آن سینه&rlm;اى شرحه شرحه از فراق مى&rlm;طلبد. ناله نى از نظر مولانا سوز اشتیاق بازگشت&rlm;به اصل است و نى بیانگر این اشتیاق است; اما براى كسانى كه خود صاحب این دردند. نى تو خالى است و از خود هیچ صدایى ندارد و این نى&rlm;نواز است كه نواى خود را در نى مى&rlm;دمد و این نوا از احساسات و انگیزه&rlm;ها و گرایشهاى سراینده نى سرچشمه مى&rlm;گیرد و طبیعتا مشابه همان احساسات و انگیزه&rlm;ها و گرایشها را در شنونده پدید خواهد آورد. از این رو ماهیت و كاربرد آهنگ نى براساس انگیزه&rlm;ها و تمایلات نوازنده و شنونده شكل مى&rlm;گیرد و بسته به تعالى و ابتذال آن انگیزه&rlm;ها و تمایلات، سرشت و تاثیر موسیقى پدید مى&rlm;آید و در شنوندگان آن نیز تفاوت خواهد كرد. این نكته درباره همه آلات موسیقى و بل در باب هنر، به طور كلى، صادق است.<div style="text-align:justify;"></div> در برابر چنین تفسیرى از سرشت و خاصیت موسیقى و نواى نى، برداشت دیگرى وجود دارد كه در نى جز هرزگى و فساد و لهو و لعب و عیش و عشرت و تحریك شهوتهاى ست&rlm;حیوانى نمى&rlm;بیند. بدون شك وقتى با این دو برداشت متفاوت و بل متناقض از سرشت موسیقى به سراغ نصوص دینى برویم، فهمهاى متفاوتى از حكم موسیقى نصیبمان خواهد شد. برداشت عامیانه از سرشت موسیقى به هیچ روى تاب تفصیل در حكم شرعى و فقهى موسیقى را برنمى&rlm;تابد و اندك تردیدى در تحریم همه اقسام آن در ذهن فقیهان باقى نمى&rlm;گذارد; در حالى كه برداشت عرفانى كه تعالى و انحطاط موسیقى را به حالات درونى سراینده و شنونده و چگونگى برداشت آن دو نسبت مى&rlm;دهد و در موسیقى قابلیت تاثیر و كاربرد متعالى و منحط را در كنار هم مى&rlm;بیند احتمال تنوع موسیقى و تفاوت حكم اقسام آن را در ذهن فقیهان ایجاد مى&rlm;كند و همین احتمال موجب مى&rlm;شود كه در بررسى نصوص دینى توجه آنان به قیودى كه در حكم تحریم اخذ شده، جلب شود.<div style="text-align:justify;"></div> فقهاى پیشین نوعا براساس همین برداشت عرفى همه انواع موسیقى را به یك چشم مى&rlm;نگریستند و اساسا براى موسیقى انواعى قائل نبودند و سرانجام به حكمى واحد مى&rlm;رسیدند. اما عارفان و فیلسوفان اهل دل، مانند فیثاغوریان و اخوان الصفاء و حتى پاره&rlm;اى از فقیهان عارف مشرب، مانند فیض كاشانى، از قدیم&rlm;الایام به نقش نوعى از موسیقى در تلطیف روح و تعالى آن پى برده بودند و به سبب همین فایده مهم از آن استفاده مى&rlm;كردند و یا به جواز آن فتوا مى&rlm;دادند.<a style="font-weight:bold;" href="../../../../show/clubname/Todays_Muslim/articleid/304239" title="">ادامه مقاله در قسمت دوم</a> <div style="text-align:justify;"></div> text/html 2009-04-01T21:14:36+01:00 نسیم سحری همه چیز http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/221398/clubname/Todays_Muslim در آغاز هیچ نبود و کلمه بود و کلمه نزد خدا بود.خداوند اما کلمه هایش را به آدمی بخشید و جهان پر از کلمه شد. من اما از تمام کلمه های دنیا تنها یک کلمه را برگزیده ام و همه جمله هایم را با همان یک کلمه می سازم.با همان یک کلمه حرف می زنم،شعر می گویم و می نویسم.آن یک کلمه هم فعل است و هم فاعل،هم صفت است و هم موصوف.احتیاجی به حرف اضافه ندارد.متمم نمی خواهد.هیچ قیدی هم ندارد.آن یک کلمه خودش همه چیز است. و من با همان یک کلمه است که می بینم و راه می روم و نفس می کشم.با همان یک کلمه عشق می ورزم و زندگی می کنم. آن یک کلمه غذای روح من است،بی او گرسنه خواهم ماند.خانه من است،بی او آواره خواهم شد.بی او بی کس می شوم،غریب و تنها.این کلمه همه دارایی من است و اگر روزی شیطان آن را از من بدزدد،آن قدر فقیر می شوم که خواهم مُرد. من با همین کلمه با درخت ها حرف می زنم.آنها منظورم را می فهمند و برگهایشان را برای من تکان می دهند.این کلمه را به گنجشک ها که می گویم،در آسمان حیاطمان جشن می گیرندو با هم ترانه می خوانند.به نسیم می گویم،آن قدر ذوق می کند که شهر به شهر می چرخد و میگرددو می رقصد.و به ابر ها که می گویم،چنان خوشحال می شوند که یک عالم نقل و نبات برف و باران روی سرم می پاشند. این کلمه،این کلمه عزیز و دوست داشتنی،حرف رمز من با همه چیز است. اما به آدم ها که می گویم ... بگذریم،دلم گرفته،من زبان شما را بلد نیستم.من توی این شهر غریبم.کسی منظورم را نمی فهمد،کسی جوابم را نمی دهد...اما تو فرق می کنی.تو از جنس آفتاب و درخت و پرندهای.تو آن کلمه را بلدی و سالهاست که آن راگوشه قلبت نگه داشته ای.پس من آن رمز را به تو خواهم گفت.آن کلمه کوچک اسم بزرگ خداوند است. text/html 2009-01-19T12:03:24+01:00 نسیم سحری شکل خدایی http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/169654/clubname/Todays_Muslim لاینل واترمن داستان آهنگری را می گوید که پس از گذراندن جوانی پر شر و شور تصمیم گرفت روحش را وقف خدا کند سالها با علاقه کار کرد به دیگران نیکی کرد اما با تمام پرهیزگاری در زندگیش چیزی درست به نظر نمی آمد حتی مشکلاتش به شدت بیشتر می شدند یک روز عصر دوستی که به دیدنش آمده بود و از وضعیت دشوارش مطلع شد گفت واقعا عجیب است درست بعد از اینکه تصمیم گرفتی مردی باخدا شوی زندگیت بدتر شده نمی خواهم ایمانت را ضعیف کنم اما با وجود تمام تلاشهایت در مسیر روحانی هیچ چیز بهتر نشده ! آهنگر بلافاصله پاسخ نداد او هم بارها همین فکر را کرده بود و نمی فهمید چه بر زندگیش آمده است . اما نمی خواست دوستش را بدون پاسخ بگذارد روزها به این موضوع فکر کرد تا بالاخره جوابش را یافت روز بعد که دوستش به دیدنش آمده بود گفت : در این کارگاه فولاد خام برایم می آورند و باید از آن شمشیر بسازم می دانی چطور این کار را می کنم ؟ اول تکه ای از فولاد را به اندازه جهنم حرارت می دهم تا سرخ شود بعد با بیرحمی سنگینترین پتک را بر می دارم و پشت سرهم بر آن ضربه می زنم تا اینکه فولاد شکلی را بگیرد که می خواهم بعد آن را در ظرف آب سرد فرو می کنم تا جاییکه تمام این کارگاه را بخار آب فرا می گیرد فولاد به خاطر این تغییر ناگهانی دما ناله می کند و رنج می برد باید این کار را آنقدر تکرار کنم تا به شمشیر مورد نظرم دست پیدا کنم &quot; یک بار کافی نیست &quot;آهنگر مدتی سکوت کرد سپس ادامه داد &quot; گاهی فولادی که به دستم می رسد این عملیات را تاب نمی آورد حرارت پتک سنگین و آ ب سرد تمامش را ترک می اندازد می دانم که از این فولاد هرگز شمشیر مناسبی در نخواهد آمد &quot; آنگاه مکثی کرد و ادامه داد &quot; می دانم که خدا دارد مرا در آتش رنج فرو می برد ضربات پتکی را که بر زندگی من وارد کرده پذیرفته ام و گاهی به شدت احساس سرما می کنم انگار فولادی باشم که از آبدیده شدن رنج می برد . اما تنها چیزی که می خواهم این است : &quot; خدای من از کارت دست نکش تا شکلی را که تو می خواهی به خود گیرم با هر روشی که می پسندی ادامه بده هر مدت که لازم است ادامه بده اما هرگز مرا به کوه فولادهای بیفایده پرتاب نکن &quot; text/html 2008-12-28T10:16:00+01:00 مریم السادات هاشمی تقلید و پیروی در احکام دینی http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/156862/clubname/Todays_Muslim بنام خدا از جمله مسائلی که در محیط های مذهبی ما شیعیان مورد بحث و گفتگوست، موضوع &quot;تقلید از مجتهد اعلم&quot; می باشد. هر چند دامنه و قلمرو تقلید پس از انقلاب اسلامی ایران از احکام فردی فراتر رفت و امور گسترده اجتماعی، از جمله سیاست و حکومت را نیز در بر گرفت، اما عموم مجتهدان در مقدمه کتابهایی که به عنوان &quot;رساله عملیه&quot; برای مقلدان خود نوشته اند، صریحاً ذکر کرده اند که تقلید فقط در احکام فرعی دین (مسائل فرعیه شرعیه) معتبر است و بر مسلمانان واجب است که در اصول دین ومسائل زیربنایی اعتقادی شخصاً مطالعه و تحقیق نمایند. با این حال بسیاری از مؤمنین چنین می پندارند که اگر مجتهد جامع الشرایطی را مطابق باورهای مذهبی خود یافتند می توانند با آسودگی خیال مقلد و مطیعِ مطلقِ نظریات فقهی او باشند و در زندگی راه او را پیروی نمایند! و نه تنها چنین تبعیت و دنباله روی را مورد رضایت خدا و موجب رستگاری می دانند، بلکه معتقدند کسانی که در زندگی تقلید نمی کنند، به بیراهه می روند و به سرگردانی و گمراهی گرفتار می شوند. مسئله &quot;تقلید&quot; منحصر به توده های تحصیل نکرده جامعه و فقط نسبت به فقیهان و روحانیون نیست، در تصوف و عرفان نیز سرسپردگی و شیفتگی نسبت به &quot;قطب&quot;، &quot;مرشد&quot;، &quot;مراد&quot;، پیر دیر، و ... اگر بیشتر نباشد، کمتر نیست. هرچند اهل &quot;طریقت&quot; به اهل &quot;شریعت&quot; در موضوع مقلد پروری تاخته اند و عارفان، فقیهان و زاهدان را در این زمینه ملامت ها کرده اند، اما اگر از اصطلاح &quot;تقلید&quot; استفاده نکرده اند، عملاً همان نوع پیروی، بلکه به مراتب عمیق تر از آن را تبلیغ کرده و از مریدان خواسته اند: <div align="center"> <table dir="rtl" border="0" width="85%"><tbody><tr><td>به می سجاده رنگین کن گرت پیر مغان گوید</td> <td>که سالک بی خبر نبود ز راه و رسم منزل ها</td> </tr></tbody></table></div> تقلید تنها در محافل مذهبی و عرفانی مطرح نیست، در عالم علم و سیاست و هنر و فرهنگ و در همه زمینه های رشد آدمی موضوعیت و مقبولیت دارد. این یک خصلت آدمی و ویژگی روحی و روانی اوست که ترجیح می دهد دنبال نمونه های ممتاز و نخبه های برگزیده در رشته مورد علاقه و عقیده خود باشد و از راه و رسم و شیوه عملی آنها پیروی نماید، تا هم این نیاز فطری را ارضاء نماید، و هم به جای تلاش و تکاپو، راه میان بُری را برای رسیدن به مقصود طی کند و نابرده رنج، گنج طلب نماید. بنا بر این تقصیر &quot;تقلید&quot; را تنها به گردن &quot;مقَلدان&quot;، که مردم عوام را به پیروی بی چون و چرا از خود می خوانند نمی توان انداخت، &quot;مقلِدان&quot; نیز که این طوق را به گردن می اندازند و با راحت طلبی و گریز از تلاش محققانه، موجب پیدایش چنان سلطه طلبانی می شوند، مقصر هستند. حاصل آن که به قول مولای رومی: <div align="center"> <table dir="rtl" border="0" width="75%"><tbody><tr><td>خلق را تقلیدشان بر باد داد</td> <td>ای دو صد لعنت بر این تقلید باد</td> </tr></tbody></table></div>   <blockquote> تقلید در احکام دینی </blockquote> تقلید در احکام دینی و پیروی از کتابهایی که مراجع تقلید به نام &quot;رساله&quot; می نویسند، ظاهراً از دوران صفویه در میان شیعیان ایران متداول و مرسوم شده و در قرون قبلی مقوله ای به نام &quot;مرجع تقلید&quot; برای مسلمانان یک کشور وجود نداشته است. مردم هر شهر و دیاری مسائل شرعی خود را از عالمِ دینی محله و شهر خود سؤال می کردند و به طور طبیعی عالمان دینی، به نسبت دانش و دیانت خود، مورد اعتماد و عنایت مردم قرار می گرفتند و مرجع مسائل دینی آنها می شدند. در آغاز، قبل از آن که مسئله تقلید و رساله عملیه مطرح شود، مجتهدان پاسخ سؤالات مردم را در کتابهایی به نام &quot;جوابات&quot; یا (اَجوَبَه) می نوشتند و با آیات قرآن و حدیث و روایت بر آنها استدلال می کردند و برهان عقلی و علمی می آوردند، اما از آنجایی که اغلب مردم چندان حوصله و علاقه ای به شنیدن مباحث علمی و استدلالی ندارند و ترجیح می دهند دیگران به جای آنها فکر کنند و پاسخ را بیابند، به جای دلیل و فهمیدن مسئله، پاسخ چه باید کردهای شرعی را از آقایان طلب کردند و به این ترتیب به تدریج نوشته هایی به نام &quot;رساله عملیه&quot; برای راهنمایی مقلدین کار را ساده کرد و همچون &quot;کاتالوگِ&quot; ابزار مکانیکی! که نحوه کاربرد دستگاه را توضیح می دهد، جای قرآن را که راهنمای عملی مسلمانان است اشغال کرد و فروع به جای اصول قرار گرفت. و از آن شگفت تر، به جای عالمان قرآن شناس، طبقه جدیدی که در اسلام بی سابقه بود، پدیدار گشت و تقلید از نظریات خود را تبلیغ و توصیه کرد. مهم ترین دلیلی که این آقایان و اصولاً طرفداران تقلید عنوان می نمایند، موضوع &quot;تخصص&quot; است؛ می گویند مگر شما وقتی بیمار می شوید، از دکتر درمورد نسخه ای که برای شما تجویز کرده است سؤال می کنید که از ما، طبیبان دردهای درونی خود، انتظار بیان احکام شرعی را دارید؟ چرا از مهندسی که برای نقشه ساختمان خود انتخاب کرده اید وسایر متخصصانی که در زندگی روزمره خود به آنها مراجعه می کنید، چنین انتظاری ندارید؟! و از این قبیل مقایسه ها و مشابهت های شغلی!... صرفنظر از آن که مردم در چنان مراجعاتی چندان هم چشم و گوش بسته عمل نمی کنند و معمولاً از دیگران هم نظر می خواهند و خود نیز اندیشه می کنند، اصولاً اعتقادات مذهبی و ایمان که امری قلبی و احساسی درونی است، با مشاغل مادی زندگی قابل مقایسه نیست و تا تجربهِ مستقل نشود و شخصِ مؤمن، آن را در نهادش لمس نکند، تأثیر واقعی نمی گذارد. شما اگر نسخه پزشک را از داروخانه تهیه کنید و داروهای تجویز شده را مصرف نمایید، نادانی شما به نقش شیمیایی داروها و حتی ندانستن نام داروها کوچکترین تفاوتی در تأثیرگذاری آنها و بهبود شما ایجاد نمی کند. همین که منظماً، مکانیک وار و مطابق نسخه عمل کردید، اگر تشخیص دکتر درست بوده باشد، سلامتی خود را باز می یابید. اما دین درونی است و درون، با دانش و فهمیدن و درک کردن، هدایت و راهنمایی می شود. البته از &quot;فقه&quot; که ناظر به جنبه های شکلی رفتار مردم و ظواهر احکام دینی است، و از روحانیون و فقیهان که نگاهشان عمدتاً به جنبه های &quot;حقوقی&quot; دین و چه بایدکردهای فقهی و احکام شرعی فرعی است، نمی توان انتظار داشت که تکلیف مؤمنان را در همه ابعاد دینی روشن کنند. اما این توده های مسلمان هستند که باید چشم خود را بر روی حقایق و اساس دین (نه فقط احکام فرعی فردی) بگشایند و از کتاب هدایت الهی (به جای رساله های بشر نوشته) پیروی نمایند و قرآن را راهنمای عملی خود و متن مورد مراجعه قرار دهند.   <blockquote> قرآن و تقلید </blockquote> گرچه کلمه تقلید در قرآن نیامده است، اما مفهوم آن که پیروی بی چون و چرا از اشخاص و سرسپردگی فکری و دینی است، در آیات متعددی مورد توجه قرار گرفته است که از مضمون و محتوای آنها می توان به قضاوت قرآن در این مورد پی برد. از جمله: <blockquote> ۱- مذمت پیروی غیر علمی </blockquote> در بخشی از فرازهای حکیمانه سوره &quot;اسراء&quot;، خداوند حکمت های دهگانه ای را برای هدایت مردم به راه رشد و رستگاری تبیین کرده است. یکی از این حکمت ها که در آیه ۳۶ این سوره توصیه شده چنین است: <blockquote> لا تَقفُ مالَیسَ لَکَ بِهِ علمٌ اِنََّ السَّمعَ والبَصَرَو الفوأدَ کُلُّ اولئک کانَ عنهُ مسئولاً &quot;هرگز از آنچه به آن علم نداری دنباله روی مکن، همانا گوش و چشم و دل (فوأد = نیروهای عقلی) تماماً نزد خدا مسئول (پاسخگو) است.&quot; </blockquote> مفهوم لغوی کلمه &quot;قفو&quot; در هشدار &quot;لاتقفُ&quot;، نوعی دنباله روی و پیوستگی سلسله وار را می رساند، یعنی ندانسته و نشناخته پیرو کسی یا چیزی شدن و شخصیت و هویت مستقل خود را ندیده گرفتن در شریعت ممنوع است. در آیه فوق، و همچنین آیات بسیاری، خداوند از ابزار شناخت سه گانه ای(سمع و بصر و فواد) که در اختیار آدمی قرار داده یاد کرده است <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/Taghlid.htm#01">(۱)</a> و از بندگان خواسته تا با تفکر و تعقل در تجربیات و اطلاعاتی که این ابزارکسب می کنند، استعدادهای درونی خود را به کار اندازند و آگاهانه و عالمانه راه خود را برگزینند، بارها اعلام کرده است مردم خیلی کم از این وسائل ( که می تواند آنها را از ملائک هم برتر آورد) استفاده بهینه می کنند. (قلیلاً ما تشکرون، قلیلاً ماتذکرون). و شگفت آن که خداوند انسان هایی را که تعقل نمی کنند و کر و لال با مسائل برخورد می نمایند، از چارپایان نیز بدتر شمرده است. <blockquote> ... اِنّ شَرَّ الدّوابِ عِندَاللهِ الصّمُ البُکمُ الذَّینَ لایَعقِلون. </blockquote> به این ترتیب خداوند با نفی و نهی قاطعانه تقلیدِ کورکورانه، مسلمانان را هشدار داده است از چیزی که علمی بر آن ندارند پیروی نکنند و فهمیدن و دانستن را راه دین بدانند.   <blockquote> ۲-  راه و سنت رسول بر مسیر بصیرت است </blockquote> پیروان تقلید، خود را باورمندان به حدیث و روایت و راه رسول تصور می کنند، اما خداوند به پیامبر توصیه کرده است: <blockquote> قُل هذِهِ سبیلی اَدعوا اِلَی اللهِ اَنَا و مَنِ اَتَّبَعَنی و سبحانَ اللهِ و ما اَنَا مِنَ المشرکین &quot; بگو این است راه من. (که) با بصیرت (نه کورکورانه) به سوی خدا دعوت می کنم، هم من (چنین شیوه ای دارم) و هم کسانی که از من تبعیت می کنند و خداوند منزه است و من از مشرکین نیستم.&quot; (یوسف ۱۰۸) </blockquote> انتهای آیه که با هشدار به &quot;شرک&quot; خاتمه یافته، نشان می دهد که اگر بصیرت و آگاهی تعطیل گردد، شخص پرستی و مریدبازی حاکم می گردد و دین توحیدی با انگیزه های سلطه طلبانه بشری به آفت شرک آلوده می شود. از آنجایی که هیچ انسانی معصوم و مصون از خطا و اشتباه نیست، خداوند تسلیم و تبعیت بندگان را فقط نسبت به خود و رسولش (کتاب و سنت) قرار داده است و هر گونه تعمیم و تسرّی این موضوع به متولیان مذهبی را شرک شمرده است. عده ای بر این باورند که گویا سپردن سکان کشتی زندگی به ناخدایان مدعی ملوانی؛ آنان را به ساحل مقصود می رساند و خداوند چنین سرسپردگی را امضاء کرده است، اما قرآن از گرفتار شدن چنان ساده لوحانی به عذابِ اعمال جاهلانه شان خبر می دهد که در آن حا ل آرزو می کنند ای کاش (فقط) از خدا و رسول (کتاب و سنت؛ نه نظریات متولیان دین) پیروی می کردند. آنگاه پاسخ توجیه گرانه آنها را در علت تقلید و پیروی از اشخاص چنین نقل می نماید: <blockquote> &quot; و گفتند پروردگارا، ما از سادات و بزرگانمان (رؤسای دینی و سیاسی خود) پیروی کردیم، و آنها ما را از راه راست گمراه کردند. پروردگارا (به کیفر این فریب) عذابشان مضاعف کن و لعنتشان کن لعنتی کبیر.&quot; <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/Taghlid.htm#02">(۲)</a> </blockquote> این اعتراف را خداوند در کتابش به صراحت برای ما بیان کرده است تا فردا کسی نگوید من از مقامات دینی و دولتی پیروی می کردم و مسئولیت من به گردن آنهاست. این سخن که ما عامی و بی خیر از دین هستیم و مجتهدین باید تکلیف ما را روشن کنند و مسئولیت شرعی رفتار ما به عهده مراجع دینی و رهبران مذهبی جامعه است، با توجه به مفاد آیه فوق هرگز مقبول نخواهد بود.   <blockquote> ۳- خداوند تقلید از خودش را هم نمی پسندد! </blockquote> از عناوین و القاب افتخارآمیزی که خداوند برای بندگان شایسته اش انتخاب کرده، یکی هم &quot;عبادالرحمن&quot; است، &quot;عبادالرحمن&quot; بندگانی هستند که با جذب صفت رحمانیت و به چنین اخلاقی آراسته شده اند. خداوند در آیات ۶۳ تا ۷۵ سوره فرقان ده نشانه آنها را به عنوان الگو برای مؤمنین وصف کرده است. یکی از این نشانه ها، که به بحث مورد نظر یعنی تقلید ارتباط پیدا می کند، این است که عبادالرحمن وقتی به آیات پروردگارشان یادآور می شوند، به حالت کر و کور (مقلدوار و غیرمحققانه) برخورد نمی کنند (بلکه سعی می کنند آن را بفهمند و شناخت علمی پیدا کنند). وَالَّذین اذا ذُکرَّوا بآیاتِ رَ بِهّم لم یَخِرّوا عَلیها صُمّاً و عُمیاناً ( آیه ۷۳ سوره فرقان) معنای آیه فوق این است که &quot;ربّ&quot; ما، سرور و صاحب اختیار ما، تقلید کورکورانه، و به اصطلاح امروزی &quot;متعبدانه&quot; از خودش را دوست ندارد و نمی خواهد که ما کر و کور (صماً عمیاناً) بر زمین سجده بیفتیم، بلکه استماع عقلانی و بصیرت آگاهی بخش را درمواجه با &quot;آیات&quot; بر ما می پسندد.   <blockquote> ۴-  ابراهیم الگوی آزادمنشی </blockquote> نمونه ممتاز این الگوهای آزادگی و استقلال اندیشه، ابراهیم خلیل (ع) است. او که از همان نوجوانی از تقلید نسبت به عبادت اصنام، ستاره، ماه و خورشید روی برتافته بود و در سیر تکامل اندیشه، پله پله از تقلید نسبت به پدر بت تراش، پیران قوم و پاسداران نظام بت پرستی، و سرانجام از پیروی نسبت به &quot;نمرود&quot; سر باز زده و امتناع کرده بود، اینک آزاد فکری خود را در برابر خالقش نیز به نمایش می گذارد: <blockquote> ابراهیم که در اسرار خلقت و راز زنده شدن مردگان در شک و تردید بود، از سرِ تحقیق و کنجکاوی از پروردگارش می خواهد به او بنمایاند چگونه مرده را زنده می کند! پروردگار می پرسد، مگر ایمان نیاورده ای؟ پاسخ می دهد، چرا، اما می خواهم دلم آرام گیرد (آرامش یقینی پیدا کنم). آنگاه پروردگار تجربه ای عملی تعلیمش می دهد تا خود در آزمایشی شگفت این راز را درک نماید. <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/Taghlid.htm#03">(۳)</a> </blockquote> آیا این ماجرا که خداوند از بنده &quot;خلیل&quot;اش برای ما نقل کرده، پیامی برای آزادگی و اصالت عقل و درک بشر ندارد؟ اگر خداوند شک و تردید و ناباوری را برنمی تافت و آن را عیب و نقصی برای بندگان می دانست، با نگاه مثبت و آموزشی آن را در کتاب هدایت نمی آورد. گویا شک محققانه آنقدر مقدس است که مهر تأیید او راهم خورده است. وقتی او از رازهای درونی ما و ناباوری ها و تردیدهایمان بهتر از خود ما آگاه است، چه جای پرده پوشی و پنهانکاری است؟ و چرا نباید صادقانه و صمیمانه، ابراهیم وار، همه چیز را با خودش در میان گذاشت و از او برای آگاه شدن یاری گرفت؟   <blockquote> ۵-  ارتباط تقلید و طاغوت ! </blockquote> به گمانم از چنین ارتباطی تعجب کرده و تاکنون این دو کلمه را در کنار هم ندیده باشید! ولی اگر در ظاهر ارتباط محسوس و مشهودی ندارند، در باطن لازم و ملزوم یکدیگرند و از یکدیگر ناشی می شوند. مگر غیر از این است که تمرکز تقلید نسبت به یک فرد (یا حزب و سیستم) خطر بزرگ شدن تدریجی و &quot;بت&quot; شدن شخصیت ها را در بر دارد؟ و مگر نه این است که معنای طاغوت، طغیان یک فرد از مرز و محدوده بشری و احساس خودبزرگ بینی و ادعای برتری ذاتی برای تسلط بر دیگران و فرمانروایی بر آنهاست؟ پس تقلید و تعبد مطلق مردم نسبت به دارندگانِ زر و زور و تزویر است که آنها را بت می کند و از آنها &quot;طاغوت&quot; متجاوز می سازد. به همین دلیل است که در مسائل دینی تنها از خدا و رسول (کتاب و سنت) باید پیروی کرد و اقوال علمای دینی، مفسرین، فقیهان و همه مدعیان دین شناس را قبل از پیروی، باید بر آن دو معیار عرضه کرد. ارتباط میان طاغوت و تبعیت چشم وگوش بسته از اشخاص را آیات ۱۷ و ۱۸ سوره &quot;زمر&quot; به وضوح نشان داده است: <blockquote> &quot;کسانی که از تعبد نسبت به طاغوت امتناع کرده و به سوی خدا برگشتند، بر آنان بشارت باد. پس به بندگانم بشارت ده، همان ها که گفتار را می شنوند و از بهترینش پیروی می کنند. اینها هستند که خدا هدایتشان کرده و همین ها خردمندان اند.&quot; </blockquote> شنیدن گفتار و پیروی از بهترین آن، دقیقاً چیزی است که در برابر تقلید قرار دارد. وقتی همه چشم ها به دهان یک نفر دوخته شد، زمینه شرک و شخصیت پرستی هموار می گردد و بندگی طاغوت جای بندگی &quot;الله&quot; را می گیرد. راه نجات از طاغوت، توبه و توجه به خدا و شنیدن گفتار و پیروی از بهترین آنهاست و کسانی که چنین شیوه ای در زندگی دارند، به راستی هدایت شدگان واقعی و اندیشمندان اند. آیا جز در محیطی آزاد که امکان ابراز نظریات موافق و مخالف و امنیت کافی برای دگراندیشان موجود باشد، می توان به مفاد آیه مورد نظر عمل کرد؟ یعنی گفتار را شنید و با انتخاب مستقل و آگاهانه از بهترین ها پیروی کرد؟ و درست به همین دلیل است که در جوامع بسته و خفقان زده، استعدادها ضایع و عاطل می مانند و تنها یک نظریه امکان رشد و توسعه پیدا می کند و این همان مسیری است که طاغوت می سازد، طغیان یک فرد، با هر لباس و مرام، بر مقدرات و حاکمیت یک ملت!   <blockquote> ۶- چه بهره ای از علمای دینی می توان گرفت؟ </blockquote> نفی تقلید و تعبد نسبت به اشخاص، الزاماً معنای انکار و اعراض از آنها را ندارد. اگر علم و فضیلتی نزد کسی موجود باشد، بی خردی است از آن بهره نگیریم. مهم تنظیم روابطمان با دیگران و رعایت مرزهای شرک و توحید است. قرآن به ما توصیه کرده است؛ &quot;از اهل ذکر بپرسید اگر نمی دانید&quot; (فاسئلوا اهل الذکر ان کنتم لاتعلمون). <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/Taghlid.htm#04">(۴)</a> منظور از ذکر، قرآن است و &quot;اهل الذکر&quot; آگاهان از کتب الهی و قرآن شناسان اند. نه هر کسی که دوره و درس هایی را به نام دین دیده و خوانده و به خیال خود و دیگران نماینده و نشانه خدا و دین است. ثانیاً منظور از پرسیدن، فهمیدن است، نه تقلید و تبعیت. هدف علم پیدا کردن است نه عمل فیزیکی ناخودآگاه.   <blockquote> ۷-  انتقاد علی (ع) از اختلاف آراء فقیهان در فتوا </blockquote> وقتی به جای کتاب خدا، نظریات فقهی اشخاص نشست، طبیعی است که هر فقیهی فکری و فهمی از مسئله دارد و رأی جداگانه ای می دهد. امیرالمؤمنین می فرماید: <blockquote> &quot;داوری در مسئله ای به یکی از این اشخاص عرضه می شود و او مطابق رأی خویش نظر می دهد، سپس عین همین مسئله به مفتی (فقیه وعالم) دیگری عرضه می شود و او رأی کاملاً مخالف می دهد، سپس این داوران نزد امامی (پیشوای دینی) که آنها را بر قضاوت منصوب کرده می روند و او هر دو نظر (متضاد هم) را تصویب می کند!؟ در حالی که خدای آنها، پیامبرشان و کتابشان یکی است. آیا خداوند سبحان آنها را به اختلاف فرمان داده و اینک او را اطاعت می کنند یا نهی شان کرده و نافرمانی می نمایند؟&quot; </blockquote> آیا خداوند سبحان دینی ناقص نازل کرده و برای تکمیل و تمام کردنش از آنان یاری طلبیده ( که نظریات فقهی خود را تکمیل دین معرفی می کنند) یا با خدا قرارداد و توافقی دارند که هر چه گفتند او راضی باشد؟! یا این که می پندارند خداوند دین کاملی فرستاده اما رسول او در ابلاغ و ادائش کوتاهی کرده است؟ در حالی که خداوند سبحان فرموده: <blockquote> &quot;ما در این کتاب از هیچ چیز فروگذاری نکردیم و در آن تبیین (راهنمایی روشن) هرچیزی موجود است و (همچنین) تذکر داده که بخش های مختلف این کتاب یکدیگر را تصدیق می کنند(هماهنگی در اجزاء دارد) و در آن اختلافی نیست و اگر از جانب غیر خدا بود (همچون نوشته های بشری و فتاوی فقیهان) در آن اختلاف بسیاری می یافتند...&quot;   ۸- زحمت های زائد در زمینه های غیرضروری </blockquote> حضرت علی (ع) در حکمت گهرباری می فرماید:<a href="http://www.bazargan.com/abdolali/Taghlid.htm#05">(۵)</a> <blockquote> &quot; خداوند بر شما فرایضی مقرر کرده، آنها را ضایع نکنید، حدود و مرزهایی برای شما تعیین کرده، از آن تجاوز نکنید، از چیزهایی شما را نهی کرده، این پرده را ندرید، و در باره چیزهایی ساکت مانده، بدون آن که فراموش کرده باشد، پس خود را به زحمت نیندازید!&quot; </blockquote> به راستی وقتی خداوند تمامی اوامر و نواحی خود را در کتابش برای ما آشکار کرده و در بقیه مسائل، با سکوت خود به ما میدان داده تا آزادانه اندیشه کنیم، چرا قرن ها استعداد و انرژی بزرگان دینی ما متوجه و مصروف امور فرعی و فردی دین شده است؟ <hr width="90%" /><a></a>۱- از جمله سوره و آیات: مؤمنون ۷۸ – نحل ۷۸ و ۱۰۸ – سجده ۹ – ملک ۲۳- احقاف ۲۶- فصلت ۲۰ و ۲۲ – بقره ۷ و ۲۰ – جاثیه ۲۳ و ... <a></a>۲- احزاب ۶۷ - یوم تقلب وجوههم فی النار یقولون یالیتنا اطعناالله و اطعنا الرسولا و قالوا ربنا انا اطعنا سادتنا و کبرائنا فاضلونا السبیلا، ربنا و آتهم ضعفین من العذاب و العنهم لعناً کبیراً <a></a>۳- بقره ۲۶۰- اذقال ابراهیم ربّ ارنی کیف تحیی الموتی قال اولم تؤمن قال بلی ولکن لتطمئن قلبی قال فخذ اربعهً من الطیر فصرهُنّ الیک ... <a></a>۴-  نحل ۴۳ - انبیاء ۷ <a></a>۵-  نهج البلاغه فصل ۶ حکمت ۱۰۵ (ان الله افترض علیکم فرائض فلاتضیّعوها و حدّ لکم حدوداً فلا تعتدوها و نهاکم عن اشیاء فلاتنتهکوها، وسکت لکم عن اشیاء ولم یدعها نسیاناً فلا تتکلفوها text/html 2008-12-25T04:45:51+01:00 مریم السادات هاشمی رستاخیـــــــــــز و برهان هایش در طبیعت(۴- برهان عناصر چهارگانه (آب، خاك، آتش و نطفه)) http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/155481/clubname/Todays_Muslim <div>بنام خدا مقاله از مهندس عبدالعلی بازرگان &quot;چگونه هنگامیكه &zwnj;مُردیم و خاك و استخوان شدیم، برانگیخته خواهیم&zwnj;شد؟! حتی نیاكان ما!؟&quot; سئوال فوق نقل قول و سخن مستمر ناباوران رستاخیز آخرت است كه قرآن در آیات ۴۷ و ۴۸ سوره &zwnj;واقعه(و نیز در موارد دیگری) بیان&zwnj;كرده و با هشداری بیداركننده به&zwnj;گمراهان تكذیب&zwnj;كننده، دلایل روشنگری را برای درك و فهم پدیده رستاخیز ارائه داده است. آیات ۵۷ تا ۷۴ همین سوره در صدد پاسخگوئی به پرسشی است كه در فوق به آن اشاره گردید. خداوند پاسخ به منكران را با طرح سئوالاتی از خودشان در چهار زمینه مختلف، از ساده&zwnj;ترین عناصری كه هر كس در هر سن و سال و با هر سطح سواد و دانش با آن آشنائی دارد، یعنی: نطفه (در رحم)، دانه (در خاك)، آب (آشامیدنی) و آتش (گرما بخش) آغاز كرده است تا اندیشه آنان را بر انگیزد و به باور نسبت به زنده شدن مجدد هدایتشان نماید. چهار سئوال مورد نظر، چهار پدیده را، كه پیدایش آنها محصول و نتیجه یك سلسله فعل و انفعالات و تغییر و تحولاتی گسترده در طبیعت است، مطرح می&zwnj;سازد تا ذهن خواننده را متوجه سیر تكامل و جریان رو به رشد مستمری نماید كه جز طبق یك مشّیت و طرح هوشمندانه (Intelligent Design) نمی&zwnj;تواند به وجود آمده باشد و پروردگار كه این نظامات حیرت&zwnj;آور را در طبیعت برقرار كرده، منزه از آن است كه بیهوده و عبث آفریده و حیاتی را كه از خاك آغاز كرده، با مرگ ما پرونده&zwnj;اش را خاتمه دهد و عملكرد نیك و بد آدمیان تفاوتی در سرنوشت آنان نداشته باشد! در مجموعه آیات فوق&zwnj;الذكر، كه برای فهم آسان&zwnj;تر بصورت جدول (پیوست) به نظم درآمده است و بصورت نموداری ارتباط آیات را با یكدیگر نشان می&zwnj;دهد، چهار بار جمله سئوالی: &quot;آیا هرگز (با تأمل و اندیشه) در ...نگریسته&zwnj;اید؟!&quot; (افرایتم...؟) تكرار شده و چهار بار پرسش مقایسه&zwnj;ای: آیا شما اینكار&zwnj;ها را كرده&zwnj;اید؟ یا ما؟! (ءَانتم...ام نحن) برای انگیختن اندیشه&zwnj;های انكاركننده، به دنبال آن آمده&zwnj;است. و پس از آن توضیحاتی برای پاسخ تفصیلی&zwnj;تر به پرسش&zwnj;های چهارگانه، كه تماماً برای درك و فهم رستاخیز است، اضافه شده است. نگاه كنید به <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz04.htm#2">جدول</a> زیر. در مورد موضوعات ردیف۱ و ۲، یعنی آفرینش آدمی از نطفه و آفرینش گیاهان از دانه، در مباحث پیشین به قدر كافی سخن گفتیم و ضرورتی برای تكرار ندارد. امّا درباره دو عنصر آب و آتش جا دارد تأملی بیشتر نمائیم.. <blockquote> الف) آب شیرین </blockquote> كم و بیش همگان می&zwnj;دانند كه در روی زمین دو سیستم آب وجود دارد؛ آبهای اقیانوس&zwnj;ها و دریا&zwnj;ها، كه همواره شور و تلخ است و آب&zwnj;های رودخانه&zwnj;ها، چاه&zwnj;ها و قنوات، كه همواره شیرین و مطبوع است. امّا بیشتر مردم به این امر شگفت&zwnj;انگیز بی&zwnj;توجه هستند كه چگونه این دو سیستم، كه دائماً در حال اختلاط با یكدیگر هستند، مشخصات خود را حفظ می&zwnj;كنند!! همه میدانیم كه آب شیرین رودخانه از بارانِ حاصل از تبخیر آب تلخ و شور دریاها به وجود می&zwnj;آید و دریاها نیز با وجود میلیاردها سال مخلوط شدن با آب شیرین رودخانه&zwnj;ها، همچنان تلخ و گزنده باقی مانده است. قرآن در چندین آیه این نعمت دوگانه را، كه از هر دو ماهی صید می&zwnj;كنیم و مروارید استخراج می&zwnj;نمائیم، برای ما تبیین كرده است تا در آیات و شگفتی&zwnj;های این سیستم كه دلالت بر تقدیر و تدبیر الهی می&zwnj;كند اندیشه كنیم. <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz04.htm#1">(۱)</a> آیات ۶۸ تا ۷۰ سوره واقعه نیز، از این مكانیسم بعنوان نشانه دیگری برای اثبات رستاخیز استفاده كرده است تا هدفداری پدیده&zwnj;ها و باطل و بیهوده نبودن جریانات خلقت را نشان دهد. می&zwnj;گوید: <blockquote> أَفَرَأَیْتُمُ الْمَاء الَّذِی تَشْرَبُونَ أَأَنتُمْ أَنزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنزِلُونَ لَوْ نَشَاء جَعَلْنَاهُ أُجَاجًا فَلَوْلَا تَشْكُرُونَ آیا تا كنون به آب شیرین و گوارائی كه می&zwnj;نوشید دقت نظر كرده&zwnj;اید؟ ... آیا شما این آب را (طی سلسله مراتب شكل&zwnj;گیری) از ابر فرو می&zwnj;بارید، یا ما دائماً در چنین كاری هستیم؟ اگر در نظام و مشیت و مقدرات ما این آب (همچون آب دریاها- منشاً آن) تلخ بود، چه می&zwnj;كردید؟ پس چرا شكر این نعمت آشكار را نمی&zwnj;گذارید؟ ب) آتش </blockquote> در چهارمین قسمت این مجموعه به فرآیند فروزش آتش اشاره می&zwnj;كند، چیزی كه دائماً آنرا مشاهده می&zwnj;كنیم ولی به ندرت درباره آن اندیشه می&zwnj;كنیم. می&zwnj;دانیم كه انرژی حرارتیِ تراكم یافته در هیزمی كه آنرا می&zwnj;سوزانیم، به تدریج در طول دهها یا صدها سال در اثر فعل و انفعال و تبادل اكسیژن و كربن میان خورشید و درختان (طبق مكانیسم فتوسنتز) فراهم شده است. در واقع ما محصول تبادل حرارت تدریجی دهها سال یك درخت را یك ساعته در بخاری هیزمی خود می&zwnj;سوزانیم و لحظه&zwnj;ای نمی&zwnj;اندیشیم چه كسی این حرارت را برای ما ذخیره كرده است و چگونه عوامل متعدد و پیچیده&zwnj;ای با همكاری و هماهنگی، چنین پدیده&zwnj;ای را موجب شده&zwnj;اند! آیات ۷۱ تا ۷۳ این سوره، پدیده آتش را نیز، همچون سرنوشت انسانها، محصول كاری طولانی و نتیجه تلاش و تبادل&zwnj;های یك عمر می&zwnj;شمارد و ما را به مشابهت&zwnj;&zwnj;های میان پدیده رستاخیز و پدیده تبدیل و تحویل انرژی&zwnj;ها دعوت می&zwnj;كند. <blockquote> أَفَرَأَیْتُمُ النَّارَ الَّتِی تُورُونَ أَأَنتُمْ أَنشَأْتُمْ شَجَرَتَهَا أَمْ نَحْنُ الْمُنشِؤُونَ نَحْنُ جَعَلْنَاهَا تَذْكِرَةً وَمَتَاعًا لِّلْمُقْوِینَ &quot;آیا به آتشی كه بر می افروزید، توجه كرده&zwnj;اید؟ آیا شما درخت آن را پدید آورده&zwnj;اید یا ما پدید آورنده&zwnj;ایم؟ این مائیم كه (نور ناشی از آتش) درخت را وسیله یادآوری و (انرژی حرارتی) آنرا وسیله برخورداری نیازمندان قرار داده&zwnj;ایم&quot;. </blockquote> پیدایش آتش از درخت تر، تضاد آب و آتش را تداعی می&zwnj;كند. آیا حیرت&zwnj;آور نیست كه چگونه خداوند از دل سبزه&zwnj;ها سرخی را در می&zwnj;آورد؟ این نكته را قرآن بار دیگر تكرار كرده است (و البته باز هم در اثبات رستاخیز): <blockquote> وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِیَ خَلْقَهُ قَالَ مَنْ یُحْیِی الْعِظَامَ وَهِیَ رَمِیمٌ قُلْ یُحْیِیهَا الَّذِی أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِیمٌ الَّذِی جَعَلَ لَكُم مِّنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَا أَنتُم مِّنْهُ تُوقِدُونَ أَوَلَیْسَ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ یَخْلُقَ مِثْلَهُم بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِیمُ (یاسین ۷۸ تا ۸۱) – &quot;برای ما مثلی زد و آفرینش خویش را از یاد برد؛ گفت: استخوانهای پوسیده را چه كسی قادر است حیات بخشد؟ بگو: همان كسی كه اول بار آن را پدید آورده است، زنده&zwnj;اش می&zwnj;كند؛ و او به هر آفرینشی داناست. همان خدائی كه برای شما از درخت سبز آتش پدید آورد كه خودتان از آن می&zwnj;افروزید نحنُ خَلَقْناكُمْ فَلَوْلا تُصَدِّقونَ ۰(ماییم كه شما را آفریده&zwnj;ایم، چرا باور ندارید؟) </blockquote> <div align="center"> <table dir="rtl" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" width="95%"><tbody><tr><td width="46">پرسش: </td> <td colspan="3">  نحنُ خَلَقْناكُمْ فَلَوْلا تُصَدِّقونَ ۰(ماییم كه شما را آفریده&zwnj;ایم، چرا باور ندارید؟)  </td> </tr><tr><td width="46"> </td> <td>آیا هرگز نگاه با اندیشه كرده&zwnj;اید در ...</td> <td width="219">آیا این شمائید یا مائیم كه...؟ </td> <td width="361">توضیح و تفصیل اضافی</td> </tr><tr><td width="46">نطفه</td> <td>أفَرَءَیْتُم مَّا تُمْنُونَ آیا به&zwnj; نطفه&zwnj;ای كه می&zwnj;ریزید، توجه كرده&zwnj;اید؟  </td> <td width="219">ءَاَنتُم تَخْلُقُونَهُ اَمْ نَحْنُ الخَلِقُونَ آیا شما آن را می&zwnj;آفرینید یا ما آفریننده&zwnj;ایم؟  </td> <td width="361">نَحْنُ قَدَّرْنَا بَینَكُمُ الْمَوْتَ وَ مَا نَحْنُ بِمَسْبُوقینَ عَلَی اَن نُبَدِّلَ اَمْثَلَكُمْ وَ نُنَشِئُكُمْ فِی مَا لا تَعْلَمُونَ وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأةَ الأولَی فَلَوْ لا تَدَكَّرُون ما مرگ را در میان شما مقرر داشته&zwnj;ایم و گریزی نخواهید داشت كه امثال شما را جایگزین كنیم و شما را به گونه&zwnj;&zwnj;ای كه از آن بی&zwnj;خبرید، پدید آوردیم. شما كه از آفرینش نخستین به روشنی آگاه شده&zwnj;اید، پس چرا پند نمی&zwnj;پذیرید؟</td> </tr><tr><td width="46">خاك</td> <td>أفَرَءَیْتُم مَا تَحْرُثُونَ آیا به دانه&zwnj;های كه می&zwnj;كارید، توجه كرده&zwnj;اید؟</td> <td width="219">ءَاَنتُمْ تَزْرَعُونَهُ اَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ آیا شما هستید كه آن را می&zwnj;رویانید یا ما رویاننده&zwnj;ایم؟</td> <td width="361">لَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْناهُ حُطَمَا فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ إنَّا لَمُغْرَمُونَ بَلْ نَحْنُ مَحرُومُون اگر می&zwnj;خواستیم، خاشاكش می&zwnj;كردیم به گونه&zwnj;ای كه شگفت&zwnj;زده شوید؛ (و گویید) كه غرامت زده&zwnj;ایم، بلكه همه&zwnj; چیز را از دست داده&zwnj;ایم.</td> </tr><tr><td width="46">آب</td> <td>أفَرَءَیْتُمُ المَآءَ الَْذی تَشْرَبُونَ آیا به آبی كه می&zwnj;آشامید، توجه كرده&zwnj;اید؟</td> <td width="219">ءَاَنتُمْ أنزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ اَمْ نَحْنُ المُنـزِلُونَ آیا شما آن را از ابر فرو می&zwnj;بارید یا ما فرود آورنده&zwnj;ایم؟</td> <td width="361">لَوْ نَشَأءُ جَعَلْنَهُ اُجَاجاً فَلَوْلا تَشْكُرُونَ اگر می&zwnj;خواستیم، آن را شور و تلخ می&zwnj;گرداندیم، پس چرا سپاس نمی&zwnj;دارید؟</td> </tr><tr><td width="46">آتش</td> <td>اَفَرَءَیْتُمُ النَّارَ الَّتی تُوُرونَ آیا به آتشی كه می&zwnj;افروزید، توجه كرده&zwnj;اید؟</td> <td width="219">ءَاَنتُمْ أنشَأتُمْ شَجَرَتَهآ أمْ نَحْنُ الـمُنشِئُونَ شما درخت آن را پدید آورده&zwnj;اید یا ما پدیده &zwnj;آورنده&zwnj;ایم؟</td> <td width="361">نَحنُ جَعَلْنَهَا تَذْكِرَةً وَ مَتَعاً لَلْمُقْوِینَ همین&zwnj;درخت &zwnj;را وسیله یادآوری و برخورداری مسافران صحرا قرار داده&zwnj;ایم؛</td> </tr><tr><td width="46">نتیجه:</td> <td colspan="3"> فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظیمِ - پس، ویژگی(های) پروردگار بزرگت را تقدیس كن. فَلا اُقْسِمُ بِمَوقِعِ النُّجُومِ وَ إنَّهُ لَقَسَمً لّوْ تَعْلَمُونَ عَظیمٌ - سوگند به نظام ستارگان كه اگر بدانید، سوگند بزرگی است.</td> </tr></tbody></table></div>   <hr width="90%" /><blockquote> (۱) از جمله در: فرقان۵۳- نمل ۶۱- فاطر ۱۲- رحمن ۱۹</blockquote> </div> text/html 2008-12-25T04:45:03+01:00 مریم السادات هاشمی رستاخیـــــــــــز و برهان هایش در طبیعت(۳- برهان نطق و بیــان) http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/155480/clubname/Todays_Muslim <div>بنام خدا مقاله از مهندس عبدالعلی بازرگان از سهل و ساده&zwnj;ترین كارهای زندگی سخن گفتن است كه از همان تولد ، با تقلید از نزدیكان و تكرار كلمات، آنرا فرا می&zwnj;گیریم. همین &quot;حرف زدن&quot; كه راحت و رایگان به&zwnj;نظر می رسد و می&zwnj;گویند هنر و هزینه ای ندارد! در واقع فرآورده و فرآیند شگفت انگیز و بسیار پیچیده&zwnj;ای است كه همچون نعمات فراوان دیگر، هرگز به آن فكر نمی&zwnj;كنیم و متوجه نیستیم چه عملیات حیرت&zwnj;آوری باید انجام شود تا جمله ساده&zwnj;ای را به زبان بیاوریم. وقتی &quot;اراده&quot; می&zwnj;كنیم سخنی ادا كنیم، مغزمان از مخزن عظیم اطلاعاتش، كه از بدو تولد یكسره در حال جمع&zwnj;آوری و بایگانی بوده، پرونده مورد نظر را حاضر كرده با فرمان به گروه گویائی؛ از دو لب، زبان، تارهای صوتی، ریه&zwnj;ها و اعضای دیگر، اطلاعات مورد نظر را بصورت امواج صوتی به سمت گیرنده (گوش) منتقل می&zwnj;نماید. این فعل و انفعالات آنچنان سریع و بی&zwnj;وقفه انجام می&zwnj;شود كه هرگز متوجه مراحل مختلف آن نمی&zwnj;شویم. چنین عملیاتی را ما امروز، البته به مقیاس بسیار ساده&zwnj;تر و سطحی&zwnj;تر، به كمك ابزار الكترونیكی با كامپیوتر انجام می&zwnj;دهیم. حافظه كامپیوتر ما هر روز هزاران یا میلیونها علامت اطلاعاتی را بصورت فایل&zwnj;های صوتی، تصویری و ... به اشكال مختلف، با فرمان تخلیه اطلاعات در فایل&zwnj;های مجزا (Scan and save to…) ذخیره می&zwnj;كند و ما به دلخواه آنرا می&zwnj;گشائیم (Open) و ملاحظه می&zwnj;كنیم و یا در یك لحظه صدها صفحه را به دوستی در دورترین نقطه عالم ارسال (Forward) می&zwnj;كنیم. اگر هم خواستیم حجم عظیمی از اطلاعات را در مخزنی به اندازه بند انگشت (thumb-nail) با خود می&zwnj;بریم!! و این تازه اول كار است و گام&zwnj;های ابتدائی ما در عالم الكترونیك كه با یك اشاره (Click) انجام می&zwnj;دهیم. قبل از انقلاب الكترونیك در عصر اطلاعات و انفورماتیك، نسل&zwnj;های گذشته حق داشتند از این هشدار ادیان كه همه گفتار وكردار و حتی پندار شما در طول زندگیتان ثبت و ضبط می&zwnj;شود و در آخرت عرضه می&zwnj;گردد، تعجب كنند و با شكّ و شگفتی با آن برخورد نمایند. اما نسل امروز كه نگاه نوینی به نیروهای ناشناخته دیروز یافته، راحت &zwnj;تر پیام&zwnj;های الهی و وعده&zwnj;های پیامبران را درك می&zwnj;كند و به خصوص آیات و اشارات قرآن به پدیده&zwnj;های گسترده در پهنه آفاق و انفس را عمیق&zwnj;تر می&zwnj;فهمد. از جمله همین تشبیهی كه قرآن از &quot;جزای عمل&quot; (نتیجه و حاصل فرآیند رفتاری) به مكانیسم سخن گفتن كرده است: <blockquote>  ذاریات ۲۳- فَوَرَبِّ السَّمَاء وَالْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِّثْلَ مَا أَنَّكُمْ تَنطِقُونَ &quot;سوگند به پروردگار آسمان و زمین كه روز جزا تحقق یافتنی و جّدی است، درست همانطور كه شما سخن می&zwnj;گوئید.&quot; </blockquote>  مفسرین و مترجمین قرآن، عموماً اشاره آیه فوق به &quot;نطق و بیان&quot; را نشانه&zwnj;ای برای اثبات &quot;آسانی &quot; زنده كردن مردگان در رستاخیز و رسیدگی به حساب آنها فهم كرده&zwnj;اند، در حالیكه سخن گفتن، هر چند به نظر ما آسان می&zwnj;آید، اما در حقیقت كار ساده&zwnj;ای نیست و در قرآن چنین تشبیهی نشده و در زبان عربی نیز به نظر نمی&zwnj;رسد برای بیان سهولت امری مورد استفاده قرار گرفته باشد. در حالیكه از زاویه و با نگاه دیگری، مشابهت&zwnj;های قابل توجهی میان فرآیند جزای عمل با فرآیند نطق و بیان در قلمرو علم و آیات قرآنی می&zwnj;یابیم.<a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz03.htm#1">(۱)</a> محور و موضوع اصلی سوره &quot;ذاریات&quot; و سوگند&zwnj;های مقدمه آن، تفهیم چگونگی وقوع وعده الهی، یعنی تحقق &quot;دین&quot; است. معنای ریشه&zwnj;ای دین در زبان عربی &quot;جزا&quot; و پاداش می&zwnj;باشد. به نظامات و قوانینی هم كه هر كس مطابق آن جزای خیر و شّر خود را می&zwnj;گیرد دین می&zwnj;گویند. به زبان ساده&zwnj;تر &quot;، یوم الدین&quot; روزی است كه هر كسی جزای عمل، یعنی نتیجه و محصول و كارنامه خود را دریافت میدارد. سوگند&zwnj;های مقدمه این سوره، سیری را كه ذرات نادیدنی آب كه در اثر تابش خورشید به سطح اقیانوس&zwnj;ها پدید می&zwnj;آیند (در تشبیه به رفتارهای روزانه ما) تعقیب كرده است. بادِ حاصل از اختلاف دمای جوّ، این ذرات ناچیز را، كه در مجموع معادل وزن آب&zwnj;های جاری كل زمین است، به راحتی بر پشت خود حمل كرده و پس از پیمودن هزاران فرسنگ، محصول همكاری ابر و باد و مه و خورشید و فلك را، به صورت باران، كه همان &quot;دین&quot; یعنی جزاء و محصول عوامل دست اندركار است، تحویل زمین&zwnj;های تشنه می&zwnj;دهد. با ذكر مثال فوق، كه به شكل سوگند برای جلب توجه بندگان بیان شده است، نتیجه می&zwnj;گیرد: <blockquote> إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ وَإِنَّ الدِّینَ لَوَاقِعٌ . <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz03.htm#2">(۲)</a> مسلماً و بی&zwnj;تردید آنچه وعده داده شده&zwnj;اید (قیامت) واقع شدنی است و قطعاً &quot;دین&quot; (جزای عمل) راست است. </blockquote> آنگاه از اینكه به رغم مشاهده این جریانات روزمره، كسانی با نادیده گرفتن آیات خدا در طبیعت و ناباوری نسبت به روز جزا با استفهام انكاری می&zwnj;پرسند: روز دین كی خواهد بود؟ ( یَسْأَلُونَ أَیَّانَ یَوْمُ الدِّینِ) <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz03.htm#3">(۳)</a> نشانه دیگری برای فهم مسئله تحقق عمل در آخرت، از وجود خودمان، یعنی همان مكانیسم سخن گفتن مطرح می&zwnj;سازد كه اگر دقت كنیم از نظر علمی و طرز عمل (Process) بسیار شبیه فرآیند تشكیل باران است.  <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz03.htm#4">(۴)</a> در واقع با تشبیهات و تمثیلات این سوره، كه در دو عالم: آفاق (آسمانها و زمین)، و انفس (وجود خودمان) ارائه شده است، یعنی روند (Procedure) تشكیل باران و سخن گفتن، ما را به فهم فرآیند عمل در آخرت آشنا می&zwnj;كند. جالب اینكه عارفان نیز بعضاً مشابهت&zwnj;هائی بین جریان آب و نطق آدمی دیده&zwnj;اند. از جمله: <div align="center"> <table dir="rtl" border="0" width="85%"><tbody><tr><td>هین بگو كه ناطقه جُو می&zwnj;كَنـَد</td> <td>تا به قرنـی بعد مـا آبی رسد</td> </tr><tr><td>گر چه هر قرنی سخن آری بُود</td> <td>لیك گفت سالفان یاری بُوَد <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz03.htm#5">(۵)</a></td> </tr></tbody></table></div> ما از سلسله عواملی كه سخن گفتن را میسر می&zwnj;سازد، فقط حركات آشكار &quot;لب و دهان&quot; را مشاهده می&zwnj;كنیم <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz03.htm#6">(۶)</a>  و از بقیه غافل هستیم. همین را هم اغلب فراموش می&zwnj;كنیم كه مرهون موهبت الهی هستیم. نگاه كنید به هشدار قرآن به غافلان از نعمت&zwnj;های بینائی و گویائی: <blockquote> بلد ۸ و ۹- أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَیْنَیْنِ وَلِسَانًا وَشَفَتَیْنِ آیا ما برای او دو چشم و زبان و دو لب قرار نداده&zwnj;ایم؟ </blockquote> این ناطقه همان نعمتی است كه به قول مولوی از جهان هستی شگفت آورتر است: <div align="center"> <table dir="rtl" border="0" width="85%"><tbody><tr><td>نطــق اسطرلاب باشـــد در حســـاب</td> <td>چه قَدَر داند ز چرخ و آفتاب</td> </tr><tr><td>خاصه چرخی كاین فلك زو پرده&zwnj;ای&zwnj;است</td> <td>آفتاب از آفتابش ذره&zwnj;ای است <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz03.htm#7">(۷)</a></td> </tr></tbody></table></div> آیا توجه كرده&zwnj;اید، خداوند رحمت گستر، آنگاه كه در سوره &quot;رحمن&quot; آثار عام و خاص رحمت خود را سلسله&zwnj;وار به سمع و نظر بندگان می&zwnj;رساند، توانائی &quot;قرائت&quot; و &quot;بیان&quot; (تبیین مسائل از طریق زبان) را در صدر نعمت&zwnj;&zwnj;های خود قرار داده است؟ <blockquote> الرَّحْمَنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنسَانَ عَلَّمَهُ الْبَیَانَ رحمن، خواندن را آموخت، انسان را آفرید، به او بیان را آموزش داد </blockquote>   <hr width="90%" /><blockquote> (۱) نویسنده این سطور چنین فهم و برداشتی را مدیون مرحوم مهندس عباس تاج و توضیحات ایشان در كلاس تفسیر قرآن انجمن اسلامی مهندسین می&zwnj;باشد (۲) ذاریات ۵ و ۶ (۳) ذاریات ۱۲ (۴) از چند جهت: ۱- جمع شدن ذرات آب با جمع شدن اطلاعات در حافظه، ۲- حمل میلیونها تن آب بر پشت باد با حمل و ذخیره میلیونها علامت و اطلاعات در حافظه مغز، ۳- جریان آسان آب در اوج آسمانها با جریان آسان اطلاعات در مغز، ۴- نزول باران در زمین&zwnj;های تشنه با نزول اطلاعات و قابل بهره&zwnj;برداری كردن آن در سخن گفتن. (۵) مثنوی مولوی دفتر سوم بیت ۲۵۴۰ (۶) همانطور كه ذكر گردید، بیشتر مردم سخن گفتن را كار همان لب و دهان می&zwnj;دانند و كمتر به مكانیسم شكل&zwnj;گیری الفاظ توجه دارند، در حالیكه به سخن حكیمانه حضرت علی: <blockquote> الاو ان اللسان بضعه من الانسان لا یسعده القول اذاامتنع و لا یمهله النطق اذا اتسع و انا لامراء الكلام و فیناتنشب عروقه و علینا تهدلت غصونه (نهج البلاغه خطبه ۲۲۵/۲۳۴) &quot;زبان پاره&zwnj;ای است از وجود انسان كه اگر او را توانائی (دانش و تجربه) سخن گفتن نباشد، زبان او را یاری نكند و اگر توانا باشد نطق مهلتش نمی&zwnj;دهد و جاری می&zwnj;شود. ما امیران سخنیم و سخن در ما ریشه دارد و شاخه&zwnj;هایش بر ما سایه افكن شده است&quot;. </blockquote> (۷) مثنوی مولوی دفتر ۲ بیت ۳۰۲۷</blockquote></div> text/html 2008-12-25T04:43:38+01:00 مریم السادات هاشمی رستاخیـــــــــــز و برهان هایش در طبیعت(۲- برهان ژنتیك قسمت سوم) http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/155479/clubname/Todays_Muslim <blockquote> گام یازدهم، پاسخی به منكرین </blockquote>  محال و غیر ممكن شمردن تجدید حیات مردگان، ادعاى همیشگى نا باوران پیام رسولان بوده است، كه قرآن به دفعات آن را نقل كرده است. اما گویا در ارتباط با آفرینش نطفه و سیر تحولى آن، سوره یاسین براى نخستین بار(در سال پنجم بعثت) آنرا بیان كرده باشد: <blockquote> أَوَلَمْ یَرَ الْإِنسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِن نُّطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِیمٌ مُّبِینٌ وَضَرَبَ لَنَا مَثَلاً وَنَسِى خَلْقَهُ قَالَ مَنْ یُحْیى الْعِظَامَ وَهِیَ رَمِیمٌ قُلْ یُحْیِیهَا الَّذِی أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِیمٌ مگر انسان نمى داند كه او را از نطفه اى آفریده ایم، و آنگاه (كه تنومند گردید) خصومتگرى آشكار شد! براى ما مثلى زد و آفرینش خویش را از یاد برد؛ (و) گفت: استخوانهاى پوسیده را چه كسى قادر است حیات بخشد؟ بگو همان كسى كه اول بار آن را پدید آورده است، زنده اش مى كند؛ و او به هر آفرینشی دانا (و توانا) ست. </blockquote>  در این سرى آیات، این دومین بار است كه كلمه &quot;انشاء&quot;( پدید آوردن از عدم)به كار میرود. قرآن هم پدید آوردن دنیا را انشاء نامیده و هم آخرت را. وقتى كسى انشاء دنیا و اجزاء آن، از جمله نطفه را پذیرفته باشد، چرا نباید انشاء بعدى آنرا هم درك كند؟<a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz02.htm#7">(۷)</a>   <blockquote> گام دوازهم، توسعه و تفصیل وَلَقَد خَلَقْننَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِینٍ ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِى قَرَارٍ مَّكِینٍ ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَیِّتُونَ ثُمَّ إِنَّكُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ تُبْعَثُونَ انسان را از چكیده اى از خاك آفریدیم. سپس آن را به صورت نطفه اى در قرارگاهى استوار قرار دادیم. آنگاه نطفه را (تدریجاً به صورت) جنین ابتدائى و پاره گوشت و استخوانهائى در آوردیم و آنرا به پرده گوشت پوشاندیم، آنگاه جنین را (به) آفرینشى دیگر ( به صورت كامل) پدید آوردیم؛ منشاء بركات است خدا كه بهترین آفریننده هاست. سپس بعد از این (زندگى) همه به كام مرگ خواهید رفت. و روز رستاخیز بر انگیخته خواهید شد. </blockquote>  در گام هاى گذشته همواره نخستین پله نردبان هستى را از نطفه آغاز كرده بود، اینك پس از آگاهى دادن به مشخصات حیرت آور نطفه)، وقت آن رسیده است كه یك پله به عقب تر برویم و ببینیم نطفه از كجا به وجود آمده است؛ سوره مؤمن (در همان سال پنجم) توضیح مى دهد كه چگونه انسان از چكیده اى از طین (ماده = خاك) آفریده شده است. واژه &quot;طین&quot; كه ۱۲ بار در قرآن تكرار شده، باید با واژه &quot;تراب&quot; (خاك) فرق داشته باشد. به نظر میرسد طین خاك مخصوصى ، همچون گل رس باشد كه چسبندگى و هماهنگى اجزاء آن بیشتر است، در حالیكه تراب مطلق خاك مى باشد كه سطح زمین را پوشانده است. با توضیحات قرآن در سوره هاى دیگر<a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz02.htm#8">(۸)</a> متوجه مى شویم كه طین از تركیبات رسى مشابه گل آجرپزى و مجسمه سازى تشكیل شده است. آنچه در این سوره گفته شده &quot; سلاله من طین&quot; میباشد. سلاله صاف شده و چكیده اى از ماده اولیه اى است كه نطفه از آن شكل مى گیرد. در واقع مواد عالى خاك كه تبدیل به انواع مواد غذائى مورد مصرف ما میشوند، در كارخانه نطفه سازى بیضه ها عصاره گیرى و صاف مى گردند. سخن تازه اى كه در سوره مؤمن اضافه شده، قرارگاه محكم و استوارى است كه اینك نطفه باید در آن منزل كند. یعنى همان رحم زن، كه پرورشگاه بعدى نطفه و رشد و كمال دهنده این امانت الهى است. از این به بعد مادر است كه با شیره جان خود نطفه را تبدیل به علقه، سپس مضغه و سپس استخوان مى كند. آنگاه استخوان ها را با گوشت مى پوشاند و شكل مادى نطفه به مشیت پروردگار به كمال خود مى رسد. مهمترین نكته اى كه براى نخستین بار در این سوره مطرح شده، جهش شگفت آور و تحول بى مانندى است كه در موجودات قبل از انسان سابقه نداشته است. یعنى همان اراده و اختیارى كه با جمله&quot; ثم انشأناه خلقا آخر&quot; بیان گشته و موهبتى است كه تنها به انسان عنایت شده است. گویا موجودات پیش از آدم، قابلیت وجودى چنین امانتى را فاقد بوده اند. با تعبیه استعداد و لیاقت در وجود انسان است كه خدا خود را با جمله &quot; احسن الخالقین&quot; ستوده است! نتیجه اى كه از مراحل فوق گرفته مى شود، باز هم همچون سوره هاى قبل، هموار كردن راه درك و فهم بعثت و زنده شدن مردگان است.   <blockquote> گام سیزدهم،هفت مرحله اصلی هُوَ الَّذِی خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ یُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُیُوخاً وَمِنكُم مَّن یُتَوَفَّى مِن قَبْلُ وَلِتَبْلُغُوا أَجَلاً مُّسَمًّى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ هُوَ الَّذِی یُحْیى وَیُمِیتُ فَإِذَا قَضَى أَمْراً فَإِنَّمَا یَقُولُ لَهُ كُن فَیَكُونُ اوست كه شما را از خاك، و (طى مراحل مختلف) از نطفه و جنین ابتدائى آفرید؛ آنگاه شما را ( به صورت) كودكى (به دنیا) مى آورد، آنگاه (امكان مى دهد) تا به حد رشد برسید و سالخودره شوید؛ بعضى از شما دچار مرگ (زودرس) خواهند شد و (به گروهى دیگر از شما امكان می دهد) تا به اجل مقرر برسید؛ بسا كه درك كنید.اوست كه حیات مى بخشد و حیات را باز مى ستاند، و چون امرى را مقرر دارد، فقط به آن میگوید باش! و مى شود. </blockquote>  آیاتى كه تا اینجا مورد بررسى قرار دادیم، تماماً ناظر به مراحل قبل از تولد بود، گویا توضیحاتى كه تا سال پنجم بعثت داده شد، مؤمنین را كفایت كننده بوده است. چرا كه پس از آن تا ۷ سال( سال ۱۲ بعثت) توضیح تكمیلى مهم دیگرى داده نمى شود.<a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz02.htm#9">(۹)</a> اینك در آیات فوق، با تكرار خلاصه اى از مراحل آموزش داده شده، و اضافه كردن مراحل پس از تولد، جمعاً ۷ مرحله را در مسیر زندگى انسان به ترتیب ذیل معرفى مى نماید: <blockquote> تراب(خاك) ، ۲- نطفه ، ۳- علقه ، ۴- خروج از رحم (تولد) ، ۵- شدت نیروهاى عقلانى و جسمانى ( بلوغ و پختگى ) ، ۶- پیرى ، ۷-مرگ (زودرس یا در پیرى) </blockquote> همچون سایر موارد ، نتیجه اى كه گرفته شده است، نشان دادن منزلگاه هاى متنوع و وابسته به هم حیات آدمى میباشد، تا نیك بفهماند خدائى كه همواره در حال حیات بخشى و باز ستاندن آن است، از تكرار این كار ناتوان نیست، كار او تنها یك اراده است و بس.   <blockquote> گام چهاردهم، احاطه علمی خدا به سیر تكاملی </blockquote> آیه ۱۱ سوره فاطر <blockquote> وَاللَّهُ خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَمَا یُعَمَّرُ مِن مُّعَمَّرٍ وَلَا یُنقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِی كِتَابٍ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ یَسِیرٌ خدا شما را از خاك آفرید، سپس از نطفه&gt; آنگاه شما را به صورت زوج ها(ى مرد و زن) در آورد؛ و باردارى و زایمان هر ماده اى با آگاهى اوست، هیچ افزایش یا كاهشى از عمر آدمى نمى شود مگر انكه در كتاب( علم خدا) ثبت مى گردد. كه این كار بر خدا آسان است. </blockquote>  تمركز آیات در این گام بر موضوع علم و آگاهى مطلق خدا بر تمامى مراحل سیرو رشد و كمال آدمى در دوران قبل و بعد از تولد میباشد كه در هفت مرحله توضیح داده شده است: <blockquote> ۱ - خاك،۲- نطفه،۳- جنسیت، ۴- زندگى در رحم، ۵- تولد، ۶- دوران صعودى عمر(جوانى) ۷- دوران نزولى (پیرى)   گام پانزدهم، آفرینش زن و مرد از یك منشاء </blockquote> آیه ۶ سوره زمر: <blockquote> خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَأَنزَلَ لَكُم مِّنْ الْأَنْعَامِ ثَمَانِیَةَ أَزْوَاجٍ یَخْلُقُكُمْ فِی بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِن بَعْدِ خَلْقٍ فِی ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ شما را از یك منشا حیاتى واحد آفرید، سپس زوجش را نیز از همان جنس پدید آورد...شما را در شكمهاى مادرانتان طى مراحل مختلف در نهانگاه هاى سه گانه (ى پرده مشیمیه، رحم و شكم) مى آفریند.این است خدا، پروردگار شما كه فرمانروائى خاص اوست؛ معبودى جز او نیست؛ پس چگونه و چرا از راه (بندگى او) رو گردانده مى شوید. </blockquote>  عقیده عمومى بر این است كه گویا خداوند ابتدا مرد را آفرید و سپس از دنده چپ او زن را خلق كرد!؟ این عقیده واهى كه از طریق اسرائیلیات در همان قرون نخستین وارد تفاسیر و كتاب هاى اخلاقى و اجتماعى مسلمانان شده <a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz02.htm#10">(۱۰)</a>، متاسفانه همچنان در میان توده هاى مردم، حتى اكثریت خواص مقبولیت دارد! اما قرآن در آیه فوق، و آیاتى دیگر<a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz02.htm#11">(۱۱)</a> با ذكر جمله &quot;نفس واحده&quot;، صریحاً بر منشاً واحد داشتن نوع انسان ( اعم از زن و مرد) تاكید مى كند. معناى &quot;نفس&quot;، ذات یا جان یا روح میباشد و&quot; نفس واحده&quot; به یك واحد حیاتى مى گویند. اینكه جنسیت انسان در همان مراحل اولیه تركیب اسپرم با اوول (نطفه مرد و تخمك زن) تعیین مى گردد، و اصولاً جنسیت در تاریخ تكامل موجودات روى امین از یك سلول آغاز گشته و پس از میلیاردها سال حیات تك جنسى و خود تولیدى، جنس ماده از همان سلول اولیه پدید آمده است، موضوعى است كه در دوران اخیر كشف شده است. بنابر این مفسرین یا مترجمینى كه &quot;نفس واحده&quot; را، در آیات فوق &quot;، آدم اولیه&quot; تصور كرده اند، درك و فهم عصر و زمانه خود را انعكاس داده اند. نكته دیگرى كه در تكمیل گام قبلى، در این مرحله بیان گشته، آگاهى خدا به مراحل باردارى است كه با وجود پنهان بودن جنین در سه پوشش: شكم، رحم و پرده مشیمیه، حالات او را دقیقاً زیر نظر دارد. تشبیه به تاریكى هاى سه گانه از زاویه دید بشرى است ، كه این حجاب ها میدان حواس او را مى بندد.   <blockquote> گام شانزدهم ، جمع بندی و نتیجه گیری </blockquote>  آموزش مراحل آفرینش انسان از سال اول بعثت آغاز گردید، در سال سوم و پنجم به اوج خود رسید و پس از هفت سال وقفه ، در سال دوازدهم ، خلاصه اى از آموزش هاى قبلى تكرار گردید و نكاتى جدید تذكر داده شد. همه آیات گذشته مربوط به دوران مكّه بود. اینك در سومین سال هجرت به مدینه (۱۶رسالت)، به عنوان آخرین سخن در زمینه مراحل آفرینش انسان ، یك بار دیگر با شرح و تفصیل كامل و جزئیات بیشتر، این مراحل را توضیح مى دهد و در انتها با مقایسه اى از سیر تحول یك گیاه در طبیعت و تبدیل زمین مرده زمستانى به بوستان بهجت آور بهارى ، براى آخرین بار موضوع قیامت و بر انگیخته شدن اهل قبور را مطرح مى سازد. <blockquote> یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِی رَیْبٍ مِّنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِن مُّضْغَةٍ مُّخَلَّقَةٍ وَغَیْرِ مُخَلَّقَةٍ لِّنُبَیِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِی الْأَرْحَامِ مَا نَشَاء إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنكُم مَّن یُتَوَفَّى وَمِنكُم مَّن یُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَیْلَا یَعْلَمَ مِن بَعْدِ عِلْمٍ شَیْئاً وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَیْهَا الْمَاء اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِیجٍ &rlm; ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّهُ یُحْمى الْمَوْتَى وَأَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ وَأَنَّ السَّاعَةَ آتِیَةٌ لَّا رَیْبَ فِیهَا وَأَنَّ اللَّهَ یَبْعَثُ مَن فِی الْقُبُور اى مردم، اگر در امر رستاخیز تردید دارید، ما شما را (طى مراحل مختلف به ترتیب) از خاك، نطفه، جنین ابتدائى و پاره گوشتى بى شكل و شكل گرفته آفریدیم، (این مراحل را بیان كردیم) تا بر شما روشن كنیم ( كه امر پیچیده خلقت به دست ماست)؛ و جنین هائى را كه بخواهیم تا مدتى معین در رحمها( ى مادران) قرار مى دهیم، آنگاه شما را به صورت كودكى بیرون مى آوریم. آنگاه (شما را پرورش مى دهیم) تا به حد رشدتان برسید؛ و بعضى از شما دچار مرگ خواهند شد و بعضى دیگر به پست ترین (مرحله) عمر باز گردانده مى شوند. به به گونه اى كه پس از دانش (فراوان) هیچ چیز ندانند؛و ( بر انگیزش شما همین گونه است كه) زمین را خشك و خواموش می بینى و چون باران را بر آن فرو فرستیم، به جنبش آید و رشد كند و از هر گونه گیاه بهجت انگیز بروباند.این همه بدان سبب است كه خدا حق است و اوست كه مردگان را زنده خواهد كرد و اوست كه بر هر كارى تواناست؛و (نیز به سبب) آنكه رستاخیز بدون هیچ تردید آمدنى است و خداست كه خفتگان در گورها را برخواهد انگیخت.   گام نهائی، عهد الهی وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُواْ بَلَى شَهِدْنَا أَن تَقُولُواْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِینَ أَوْ تَقُولُواْ إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِن قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّیَّةً مِّن بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ آنگاه كه پروردگارت از پشت بنى آدم نسلشان را پدید آورد و ( به زبان عقل و شعور) آنها را بر خودشان گواه گرفت كه مگر من پروردگار شما نیستم؟ گفتند آرى گواهى دادیم؛ (این گواهى را به زبان عقل و خرد گرفتیم) تا روز رستاخیز نگوئید از این (موضوع) بى خبر بودیم. </blockquote>  در زمان طفولیت و نوجوانى، لغزش هاى گاه و بیگاه فرزندان نادیده گرفته مى شود. با رسیدن به سن بلوغ و تكلیف، گوئى قدرت تشخیص و تمیز مرحله جوانى، عهد و پیمانى با پدر مادر محسوب مى شود و عقلانیت امضاى پاى قرارداد به شمار مى رود! در گام هاى شانزده گانه قبل، آموزش هاى كافى براى شناخت مراحل رشد و كمال انسان، از خاك بر آمدن تا به خاك در آمدن، داده شد. آیه فوق كه در سال چهارم هجرت (۱۷ بعثت) نازل شده است، یاد آورى كننده تعهد عقلانى ( یا فطرى ) است كه هر انسانى با اندیشه در منشاء پیدایش خود با پروردگارى كه او را طى این مراحل پرورش داده است، بسته است. اینك جای دارد بار دیگر به این پیمان بیندیشیم.<a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz02.htm#13">(۱۳)</a>   <hr width="90%" /><a></a>(۱) ترتیب نزول سوره ها و گروه آیات داخل آنها از كتاب سیر تحول قرآن نوشته مرحوم مهندس مهدى بازرگان، جدول شماره ۱۵ اقتباس شده است. <a></a>(۲) مطابق جدول شماره ۱۴ كتاب مذكور، جمعاً ۱۵ سوره یا گروه آیات در سال اول بعثت نازل شده اند كه آیات نه گانه ابتداى سوره اعلى در ردیف ۱۳ آن قرار دارد. <a></a>(۳) آنتونى فلو (Anthony flew) فیلسوف معروف انگلیسى كه اخیراً پس از ۶۶ سال الحاد و تبلیغ بى خدائى در دانشگاه هاى اروپا، آمریكا و كانادا ، در مواجهه با كشفیات جدید علم ژنتیك و پیچیدگى هاى مبانى اطلاعاتى حیات، معتقد به آفریده شدن جهان (Creationism) و وجود اراده اى هوشمند شده ، دلایل زیر بنائى علمى تغییر عقیده خود را اینگونه بیان كرده است: &quot;تحقیق روى (ساختار ژنتیكى) ، به راستى حقایق خیره كننده اى را درباره آفرینش به ظهور رسانده است. شكل مارپیچ حلزونى ملكول ،محتواى ژنتیكى كدهاى آن، ردیف ها و لایه هاى هسته اى آن (Nucleotide strings) كه هر گونه پیدایش تصادفى كور را باطل مى كند، مخزن جامع و دائرة المعارفى عظیم اطلاعات درون آن و بسیارى از یافته هاى خیره كننده علمى آشكار میسازد كه ساختمان و عمل كرد این ملكول با یك طرح ویژه اى براى حیات تنظیم شده است.&quot; <a></a>(۴) نقل مطالب از نشریه Los Angeles Times، ۱۴ ژوئن ۲۰۰۵ <a></a>(۵) كلمه &quot;منى&quot; با تمنا (آرزوها و برنامه هاى حساب شده زندگى) هم ریشه است. چه بسا در مفهوم كلمه &quot;منى&quot; (نطفه مرد) هدف دارى و برنامه ریزى نهفته باشد! آنچنانكه دانشمندان امروز فهمیده اند، سلول اولیه طبق برنامه مرموز و حیرت آورى، انواع سلول هاى غیر مشابه را براى اعضاى بدن مى سازد. <a></a>(۶) مطابق جدول شماره ۱۵ كتاب سیر تحول قرآن، ۶ آیه مقدمه سوره و آیات ۱۴ تا ۱۹ در همان سال سوم بعثت با فاصله زمانى اندكى پس از بقیه سوره نازل شده است. <a></a>(۷) واقعه ۶۲ (شما كه پیدایش نخستین را دانستید، پس چرا متوجه نمى شوید؟) <a></a>(۸) از جمله : صافات۱۱، آل عمران۴۹ ،مائده۱۱۰، قصص۳۸ <a></a>(۹) همان طور كه قبلاً ذكر گردید، ترتیب نزول سوره ها و گروه آیات را در این مقاله از كتاب سیر تحول قرآن (جدول شماره ۱۴ و ۱۵) استخراج كرده ایم ، آیات مورد استفاده در این نوشته ، مهمترین آیات مربوط به این موضوع است، بدیهى است آیات تكمیلى دیگرى نیز در قرآن وجود دارند. <a></a>(۱۰) یهودیانى كه در صدر اسلام به آئین جدید پیوستند، همراه خود فرهنگ خرافی دینى و برداشت هاى انحرافی خود از توراه را نیز به فرهنگ قرآنى پیوند دادند. از جمله این انحرافات، دیدگاه كلى آنها درباره زن و محكومیت ذاتى او در قصه آفرینش و فریب آدم در بهشت مى باشد. <a></a>(۱۱) نساء۱، انعام ۹۸ و اعراف ۱۸۹ <a></a>(۱۲) مستقل شدن كروموزوم از كروموزوم هاى در مرحله جهشى، این امر را ممكن ساخته است. <a></a>(۱۳) برخى از مفسرین و عارفان از آیه فوق عالمى خیالى به نام &quot; عالم ذر&quot;!؟ را تصور كرده اند و مدعى شده اند در روز &quot; الست&quot;!! چنین پیمانى از بنى آدم گرفته شده است. هر چند نه ذهن آزاد از این نظریات، به آن راه می یابد و نه روز الست كه نه اسمی معنادار ، بلكه فعلی به معنای &quot; آیا من نبودم&quot; می باشد ، چندان معقول مى نماید! text/html 2008-12-25T04:42:07+01:00 مریم السادات هاشمی رستاخیـــــــــــز و برهان هایش در طبیعت(۲- برهان ژنتیك قسمت دوم) http://www.cloob.com/club/article/show/articleid/155478/clubname/Todays_Muslim گام ششم، باز سازی با تمام جزئیات ُقْسِمُ بِیَوْمِ الْقِیَامَةِ وَلَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ أَیَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَلَّن نَجْمَعَ عِظَامَهُ بَلَى قَادِرِینَ عَلَى أَن نُّسَوِّیَ بَنَانَهُ سوگند یاد مى كنم به روز رستاخیز، و سوگند یاد مى كنم به ضمیر ملامت گر ( كه رستاخیز به وقوع مى پیوندد)، آیا انسان مى پندارد كه هرگز استخوانهایش را جمع ( و بازسازى) نخواهیم كرد؟ آرى، ( آنها را باز مى سازیم) در حالیكه كه قادریم ( حتى خطوط)سر انگشتانشان را هم سامان دهیم.  در این گام نیز از سوره قیامه شاهد مى آوریم ، در گام چهارم به آیات انتهایى سوره اشاره كردیم و در این گام به آیات ابتدائى آن، كه برخلاف ظاهر،از نظر ترتیب نزول اندكى دیرتر نازل شده است، استناد مى كنیم.<a href="http://www.bazargan.com/abdolali/rastakhiz02.htm#6">(۶)</a> آنچه در این چند آیه، كه با دوبار سوگند آغاز مى شود، به چشم مى خورد، تاكید روى بازسازى دقیق انسان به میزانى است كه حتى خطوط سر انگشت او نیز عیناً آفریده میشود!! اطلاع یافتن بر اینكه اثر انگشت هر انسانى ویژه خودش میباشد و در بین میلیاردها انسان آفریده شده، حتى دو نفر را نمى توان یافت كه اثر انگشت آنها عیناً یكسان باشد، موضوعى است كه در عصر ما حاصل شده است، تاكید روى این موضوع در چهارده قرن قبل، در یك جامعه بى سواد جاهلى، آیا به غیر ازوحیانى بودن قرآن دلیل دیگرى مى تواند داشته باشد؟   <blockquote> گام هفتم، تعدیل و تركیب </blockquote>  ردیف پنجم جدول را آیات ۶ تا ۱۰ سوره انفطار ( نازل شده در سال سوم بعثت) اشغال كرده است. در این گام ، همچون گام هاى دوم و سوم ( سوره هاى اعلى و عبس)، دو اصل خلقت و تسویه را تكرار كرده ،اما به جاى دو اصل دیگر ؛ تقدیر( نظم و اندازه گذارى) وهدایت ، دو واژه جدید: تعادل و تركیب را به كار برده است، كه چه بسا نتیجه همان تقدیر و هدایت باشد.  نگاه كنید: <blockquote> یَا أَیُّهَا الْإِنسَانُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِیمِ (اى انسان چه چیزى تو را نسبت به پروردگار كریمت فریفته است؟)  الَّذِی: (آنكه) ۱-خَلَقَكَ (ترا آفرید) ۲- فَسَوَّاكَ (پس آراست و سامانت داد) ۳-فَعَدَلَكَ (پس متعادلت ساخت) ۴-فِی أَیِّ صُورَةٍ مَّا شَاء رَكَّبَكَ( و به آن صورتى كه مى خواست ترا تركیب كرد) كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّینِ وَإِنَّ عَلَیْكُمْ لَحَافِظِینَ. (با این حال شما روز جزا را انكار مى كنید در حالى كه بر شما نیرو هاى محافظى گمارده شده است.) </blockquote>  خلقت ، آفریدن و حیات بخشیدن به مواد بى جان است، &quot;تسویه&quot; از ریشه &quot;سَوَىَ&quot; نوعى مساوات بر قرار كردن و برابر گردانیدن اجزاء یك موجود است. تعدیل، متعادل و مبراى از كم و زیاد و شدت و ضعف ساختن آن است و بالاخره &quot;تركیب&quot;، هماهنگ نمودن میان اعضاء و همكارى مشترك ایجاد كردن بین آنها در یك مجموعه مى باشد. نكته جالب، نتیجه اى است كه از طرح این مراحل مى گیرد؛ این نتیجه چیزى جز اثبات &quot;دین&quot; به معناى جزا و نتیجه تلاش انسان در چهارچوب نظاماتى معین نیست كه آن هم در آخرت تحقق مى یابد و حلقه دیگرى است به دنبال مراحل فعلى.   <blockquote> گام هشتم، موتور محركه سلول نر </blockquote>  بار دیگر( در همان سال سوم بعثت) به پدیده نطفه اشاره مى كند. اما اگر در گام چهارم صفت &quot;منى&quot; بودن، یعنى برنامه داشتن و هدفدار بودن آنرا مطرح مى كرد، در این سوره روى موضوع متحرك و جهنده بودن آن اشاره میكند. همانطور كه میدانیم، اسپرماتوزوئید جنس نر، كه ده ها میلیون آن ، همچون لشگرى براى فتح قلعه اوول (هسته ماده) حركت میكنند، مجهز به موتور نیرومندى در رأس خود هستند كه مثل ماهى یا قورباغه از تخم خارج شده ، با حركت دادن به دنباله خود به شتاب حركت مى كنند. این سپاه پیشتاز پس از عبور از مسیر سخت و نرم ( مواد نفوذ ناپذیر و نفوذ پذیر) در آستانه قلعه قرار مى گیرند و سر انجام پیشتاز ترین آنها با سوراخ كردن دیواره سخت(صلب)سلول ماده، پیروزمندانه وارد آن میشود! در اینمورد نیز نتیجه گیرى آیه، اثبات قدرت خدا بر تجدید حیات و بازگرداندن مجدد انسان میباشد. طارق(۸۶) آیات ۵ تا ۸ <blockquote> فَلْیَنظُرِ الْإِنسَانُ مِمَّ خُلِقَ خُلِقَ مِن مَّاء دَافِقٍ یَخْرُجُ مِن بَیْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ إِنَّهُ عَلَى رَجْعِهِ لَقَادِرٌ انسان باید توجه كند كه از چه آفریده شده است. از آبى جهنده آفریده شده است كه از میان مواد سخت و نرم خارج می شود. بى گمان ( پس از مرگ نیز خدا ) به بازگرداندنش توانا.   گام نهم ، منشاء جنسیت از نطفه وَأَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَیْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنثَى مِن نُّطْفَةٍ إِذَا تُمْنَى وَأَنَّ عَلَیْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْرَى و اینكه هم اوست كه زوج نر و ماده (را)از نطفه اى آنگاه كه اندازه شد آفرید؛ واینكه ایجاد عالم دیگر نیز به عهده اوست. </blockquote> گویا سال سوم بعثت بیشترین تمركز را روى آموزش مراحل پیدایش انسان داشته است و حلقه بسیار محدود مؤمنین اولیه، اركان ایمانى را با شناخت مبداء آفرینش خود میساختند. آیات ذیل بار دیگر به مرحله هدفدارى و اندازه گذارى نطفه ( با توجه به معناى منى) و دو گونه شدن (مذكر و مؤنث) آن اشاره میكند. نجم (۵۳) ایات ۴۵ تا ۴۷   <blockquote> گام دهم نطفه با استعداد درك و فهم </blockquote> گام هاى گذشته مسلمانان اولیه را با مشخصات متعددى از &quot;نطفه&quot; به ترتیب ذیل آشنا كرده بود : <blockquote> ۱- قدر و اندازه داشتن ۲- هدف دارى و برنامه داشتن ۳-جهنده و متحرك بودن </blockquote> اینك در سوره انسان ( كه در سال پنجم نازل شده است)، مشخصه تازه اى رامطرح میكند؛&quot;نطفه امشاج&quot; ( آب در هم آمیخته!). لغت شناسان &quot;مَشَج&quot;(مفرد امشاج) را مخلوط به هم آمیخته معنا كرده اند. گویا به این دلیل كه كروموزوم هاى مختلف سلول هاى نر و ماده، ژن هاى بسیارى را با خود حمل مى كنند كه عامل اصلى انتقال صفات و مشخصات پدر و مادر میباشند، به این آب &quot;نطفه امشاج&quot; گفته شده كه مخلوطى از میلیون ها تركیب ژنتیكى میباشد( والله اعلم) سوره انسان(۷۶) آیات ۱ تا ۳ <blockquote> هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنسَانِ حِینٌ مِّنَ الدَّهْرِ لَمْ یَكُن شَیْئاً مَّذْكُوراً إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِیهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِیعاً بَصِیراً إِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ إِمَّا شَاكِراً وَإِمَّا كَفُوراً قطعاً روزگارانى بر انسان گذشته است كه (وجودش) چیزى قابل ذكر نبوده است. ما انسان را از نطفه اى درهم آمیخته آفریدیم تا او را بیازماییم؛ از این روى شنوا و بینایش گرداندیم. راه را به او ارائه دادیم، خواه سپاسگزار ( و پذیراى آن) باشد خواه ناسپاس. </blockquote>  این اولین بار است در این سرى آیات كه به استعداد دیدن و شنیدن اشاره مى شود. گویا قابلیت درك و فهم و ایجاد ارتباط با دنیاى خارج با ابزار شناخت، محصول پیچیدگى هاى همان نطفه امشاج باشد. <hr width="90%" /><blockquote> <a></a>(۱) ترتیب نزول سوره ها و گروه آیات داخل آنها از كتاب سیر تحول قرآن نوشته مرحوم مهندس مهدى بازرگان، جدول شماره ۱۵ اقتباس شده است. <a></a>(۲) مطابق جدول شماره ۱۴ كتاب مذكور، جمعاً ۱۵ سوره یا گروه آیات در سال اول بعثت نازل شده اند كه آیات نه گانه ابتداى سوره اعلى در ردیف ۱۳ آن قرار دارد. <a></a>(۳) آنتونى فلو (Anthony flew) فیلسوف معروف انگلیسى كه اخیراً پس از ۶۶ سال الحاد و تبلیغ بى خدائى در دانشگاه هاى اروپا، آمریكا و كانادا ، در مواجهه با كشفیات جدید علم ژنتیك و پیچیدگى هاى مبانى اطلاعاتى حیات، معتقد به آفریده شدن جهان (Creationism) و وجود اراده اى هوشمند شده ، دلایل زیر بنائى علمى تغییر عقیده خود را اینگونه بیان كرده است: &quot;تحقیق روى (ساختار ژنتیكى) ، به راستى حقایق خیره كننده اى را درباره آفرینش به ظهور رسانده است. شكل مارپیچ حلزونى ملكول ،محتواى ژنتیكى كدهاى آن، ردیف ها و لایه هاى هسته اى آن (Nucleotide strings) كه هر گونه پیدایش تصادفى كور را باطل مى كند، مخزن جامع و دائرة المعارفى عظیم اطلاعات درون آن و بسیارى از یافته هاى خیره كننده علمى آشكار میسازد كه ساختمان و عمل كرد این ملكول با یك طرح ویژه اى براى حیات تنظیم شده است.&quot; <a></a>(۴) نقل مطالب از نشریه Los Angeles Times، ۱۴ ژوئن ۲۰۰۵ <a></a>(۵) كلمه &quot;منى&quot; با تمنا (آرزوها و برنامه هاى حساب شده زندگى) هم ریشه است. چه بسا در مفهوم كلمه &quot;منى&quot; (نطفه مرد) هدف دارى و برنامه ریزى نهفته باشد! آنچنانكه دانشمندان امروز فهمیده اند، سلول اولیه طبق برنامه مرموز و حیرت آورى، انواع سلول هاى غیر مشابه را براى اعضاى بدن مى سازد. <a></a>(۶) مطابق جدول شماره ۱۵ كتاب سیر تحول قرآن، ۶ آیه مقدمه سوره و آیات ۱۴ تا ۱۹ در همان سال سوم بعثت با فاصله زمانى اندكى پس از بقیه سوره نازل شده است. <a></a>(۷) واقعه ۶۲ (شما كه پیدایش نخستین را دانستید، پس چرا متوجه نمى شوید؟) <a></a>(۸) از جمله : صافات۱۱، آل عمران۴۹ ،مائده۱۱۰، قصص۳۸ <a></a>(۹) همان طور كه قبلاً ذكر گردید، ترتیب نزول سوره ها و گروه آیات را در این مقاله از كتاب سیر تحول قرآن (جدول شماره ۱۴ و ۱۵) استخراج كرده ایم ، آیات مورد استفاده در این نوشته ، مهمترین آیات مربوط به این موضوع است، بدیهى است آیات تكمیلى دیگرى نیز در قرآن وجود دارند. <a></a>(۱۰) یهودیانى كه در صدر اسلام به آئین جدید پیوستند، همراه خود فرهنگ خرافی دینى و برداشت هاى انحرافی خود از توراه را نیز به فرهنگ قرآنى پیوند دادند. از جمله این انحرافات، دیدگاه كلى آنها درباره زن و محكومیت ذاتى او در قصه آفرینش و فریب آدم در بهشت مى باشد. <a></a>(۱۱) نساء۱، انعام ۹۸ و اعراف ۱۸۹ <a></a>(۱۲) مستقل شدن كروموزوم از كروموزوم هاى در مرحله جهشى، این امر را ممكن ساخته است. <a></a>(۱۳) برخى از مفسرین و عارفان از آیه فوق عالمى خیالى به نام &quot; عالم ذر&quot;!؟ را تصور كرده اند و مدعى شده اند در روز &quot; الست&quot;!! چنین پیمانى از بنى آدم گرفته شده است. هر چند نه ذهن آزاد از این نظریات، به آن راه می یابد و نه روز الست كه نه اسمی معنادار ، بلكه فعلی به معنای &quot; آیا من نبودم&quot; می باشد ، چندان معقول مى نماید!</blockquote>