جامعه مهندسان معمار جوان , young_architect

جامعه مهندسان معمار جوان

جامعه مهندسان معمار جوان , young_architect

جامعه مهندسان معمار جوان

1,774نــــفــــــر
عضو شده اند
1,774نفر عضو شده اند
85/08/1 07:30

سفارتخانه ایران در توکیو (حسین شیخ زین الدین) گزارشى...

جامعه مهندسان معمار جوان
سفارتخانه ایران در توکیو (حسین شیخ زین الدین)
















گزارشى درباره معمارى سفارتخانه ایران در توكیو
روح معمارى ایران و ژاپن
على اعطا







داریوش شایگان در جایى گفته است: «معمارى دست كم در لحظات باشكوه تاریخ خود، تحقیق یك الهام، یك رویا یا یك اوتوپى بوده است. زیرا هر فضاى ساخته شده پیش از هر چیز یك نحوه حضور و آگاهى است.»1 در نگاه معماران بزرگ، اثر معمارى تلاقى هنرمندانه اى از اندیشه و ماده است؛ اندیشه، آرمان و یا رویایى كه از طریق ماده تجسد مى یابد و به تعبیر شایگان یك نوع «نحوه حضور» را بیان مى كند. پارامترهاى متعددى در یك اثر معمارى به وحدتى زیباشناختى مى رسند كه هدف از كلیت آن، پاسخگویى به نیازى مادى و معنایى است. ساختمان سفارتخانه جمهورى اسلامى ایران در ژاپن اثر مهندس حسین شیخ زین الدین اثرى است كه طراحى و اجراى آن، بخشى از پروژه گفت وگوى تمدن هاى رئیس جمهور سابق، سیدمحمد خاتمى، تلقى مى شود. این ساختمان، به همراه دیگر طرح هاى ارائه شده
- و بعضاً ساخته شده- براى سفارتخانه هاى ایران در كشورهاى مختلف مى خواهد تجسم آرمان گفت وگوى تمدن هاى در بستر آزادى و شفافیت باشد. آرمانى كه دولت ایران را بر آن داشت تا طراحى سفارتخانه هاى جمهورى اسلامى ایران را به تعدادى از معماران ایرانى واگذارد. اینكه این واگذارى به چه شیوه اى انجام شد و یا مى توانست انجام شود، در اینجا موضوع بحث ما نیست. این ساختمان ساخته شده و یك سال هم از اتمام بناى آن مى گذرد. این طرح، این ایده متولد شده است و آن خیال و آرمان پا به دنیاى واقعیت گذاشته است.
• معرفى اثر
1- مكان قرارگیرى: نمایندگى جمهورى اسلامى ایران در توكیو مالك دو قطعه زمین ارزشمند است كه در شمال خیابان اصلى مى جى در مناطق مسكونى و ادارى نسبتاً معتبر شهر با نام میناتو-كو قرار دارد و یكى از بزرگراه هاى اصلى از نزدیكى آن مى گذرد.
پیشینه تملك یكى از قطعه زمین ها، كه در جبهه شرقى كوچه اى 6 مترى قرار دارد به بیش از 40 سال پیش بازمى گردد و در اطراف آن، ساختمان هاى مسكونى میان مرتبه و یك گورستان و معبد بودایى قرار دارد. قطعه زمین دیگر روبه روى آن واقع شده و از همان كوچه باریك دسترسى مى گیرد. هر 4 ضلع این زمین با گذرهاى كم عرض محله اى مجاور است. به دلیل فاصله بیش از 50 متر از لبه خیابان اصلى و قرارگیرى چند ردیف ساختمان در این فاصله، هر دو زمین از دید و منظر شهرى بى بهره اند و باریك بودن معابر پیرامونى آنها دسترسى سواره را محدود مى كند. زمین نخست 5349 متر مربع مساحت دارد و اقامتگاه سفیر در آن قرار گرفته و زمین دیگر با 3735 متر مربع شامل ساختمان هاى مسكونى كاركنان، كتابخانه، مدرسه و كنسولگرى است. [براى طراحى بناى سفارتخانه] گزینه مطلوب، گزینه اى بود كه محل ساختمان را در بخش جنوبى زمین غربى پیشنهاد مى كرد، زیرا مثل زمین شرقى هم محل اقامت سفیر است و هم به عنوان محل پذیرایى هاى رسمى و برگزارى مراسم پیش بینى شده، محتاج فضاى باز بیشترى است. به علاوه وجود باغ گرانبهاى ژاپنى عامل مهمى است كه كار ساختمانى كمترى در این زمین انجام شود. همچنین قرار گرفتن ساختمان در ضلع جنوبى زمین غربى با این منطق صورت گرفت كه علاوه بر نور و فضاى مناسبى كه در اختیار ساختمان نمایندگى مى گذاشت، بیشترین فاصله ممكن را با ساختمان هاى مسكونى ایجاد مى كرد و امكان استفاده هر دو عملكرد یعنى عملكرد مسكونى و عملكرد ادارى را فراهم مى آورد.2
2- ساختمان سفارتخانه: این ساختمان، از تركیب دو حجم تشكیل شده است. یك مكعب مستطیل كشیده بتنى كه ضلع جنوبى آن داراى انحنایى به سمت داخل است و یك دیواره منحنى كه از ضلع منحنى مكعب مستطیل آغاز مى شود (و در این نقطه ورودى بنا را تعریف مى كند) و در انتها در دل مكعب مستطیل كه از حجم تهى نشده و صرفاً دیواره انتهاى مكعب و سقف آن باقى مانده، فرو مى رود. در میان دو عنصر اصلى شكل دهنده، یعنى مكعب مستطیل و دیواره منحنى، سقفى شیشه اى با سازه كششى وجود دارد كه در داخل بنا و در زیر این سقف یك حیاط مسقف تعریف مى شود. با ورود به ساختمان سفارتخانه، دو بخش مجزا به چشم مى خورد. در سمت راست بخش هاى ادارى و سیاسى قرار دارد كه قابل دسترسى براى همگان نیست و در چشم انداز روبه رو پله اى منحنى دیده مى شود كه مى توان از طریق آن به سطح پائین تر كه در واقع در زیر سقف شیشه اى قرار دارد و از آن نور مى گیرد وارد شد. این بخش و فضاهاى مجاور آن بخش كنسولى و فرهنگى سفارتخانه است و قابل دسترسى براى همه مراجعین است.مصالح عمده ساختمان، سنگ، بتن و شیشه است و در داخل ساختمان از چوب نیز استفاده شده است. ضلع شمالى ساختمان كه رو به پاركینگ قرار دارد و داراى یك در ورودى مختص كاركنان است، سرتاسر شیشه است.
• ساختمان هاى دیپلماتیك: یك تحول مفهومى
زمان زیادى از آغاز عصر دیپلماسى مدرن نمى گذرد. اما ساختمان هاى طراحى شده براى فعالیت هاى دیپلماتیك، به لحاظ مفهومى تحولات زیادى را پشت سر گذاشته اند. با مطالعه و بررسى اولیه نمونه ها، مشاهده مى شود كه نگاه غالب، این ساختمان ها را به مثابه فرصتى براى معرفى یك جانبه كشور مهمان تلقى مى كرده است و این ساختمان ها صرفاً با بیان خصوصیات فرهنگى كشور خود- بى هیچ توجهى نسبت به فرهنگ كشور میزبان- مى پرداخته اند. حسین شیخ زین الدین معمار سفارتخانه ایران در ژاپن در این باره مى گوید: «اگر شما اولین نمونه هاى سفارتخانه هاى آمریكا در كشورهاى مختلف را ببینید، متوجه خواهید شد كه این ساختمان ها به گونه اى هستند كه حس تسلط و برترى جویى را به كشور میزبان عرضه مى كنند. اما به تدریج ساختمان هایى دیپلماتیك به لحاظ مفهومى متحول مى شوند؛ چرا كه مردم كشورهاى میزبان، این غول هایى را كه در آنها نشانه اى از احترام به فرهنگشان نیست نمى پذیرند.»براساس آنچه كه امروزه در بسیارى از ساختمان هاى سفارتخانه ها دیده مى شود این ساختمان ها به عامل بالقوه اى براى بیان ارزش هاى انسانى و تمایل یك قوم براى شریك شدن در فرایند توسعه جهانى در دنیاى ارتباطات تبدیل شده اند.در واقع محدوده این تغییرات حركت از ساختمان هایى است كه صرفاً فرهنگ و كشور خود را مطرح مى كنند تا ساختمان هایى كه به گونه اى متواضعانه به فرهنگ كشور میزبان احترام مى گذارند. در طول یك دوره طبیعى این ساختمان ها به سمتى سوق پیدا كرده اند كه بیشتر مایلند از شاخصه ها و عناصر معمارى كشور میزبان استفاده كنند.ساختمان سفارتخانه ایران در توكیو اگرچه به لحاظ نشانه شناسى و استعارى رگه هایى از معمارى ایران را مطرح مى كند، اما به گونه اى طراحى شده كه در بافت شهرى توكیو خود را به رخ نمى كشد. بیژن شافعى معمار و پژوهشگر، در این باره مى گوید: «به نظر مى رسد مهندس شیخ زین الدین سعى كرده طرح خود را با بافت فضا و مكان قفل و بست كند و مدعى است كه به واسطه فرایند ارتباطات بین المللى و نزدیكى دو فرهنگ، طرح خود را در معمارى مكان حل كرده است، منظور معمارى گذشته ژاپن نیست، منظور آن چیزى است كه در حول و حوش سایت اتفاق مى افتد.»
• همنشینى دو عملكرد متضاد: یك ایده شكل دهنده
یكى از چالش هاى رو درروى طراح سفارتخانه، چگونگى تفكیك دو بخش اصلى سفارتخانه با یكدیگر است كه به لحاظ نوع فعالیت و عملكرد، با هم تضاد دارند. یك بخش سیاسى و ادارى كه نباید آزاد و در دسترس باشد و دیگرى بخش فرهنگى و كنسولى كه مراجعین باید بتوانند آزادانه به آن رفت و آمد كنند. در بسیارى از سفارتخانه ها این دو بخش كاملاً از هم تفكیك شده و جدا هستند و حتى گاه در مكان هاى متفاوتى قرار دارند. در طرح سفارتخانه ایران در ژاپن، این مسئله به شیوه اى نمادین و معنادار حل شده است: از ورودى اصلى ساختمان كه وارد شویم، در سمت راست ورودى دیگرى وجود دارد كه به بخش هاى ادارى و سیاسى مى رسد اما در چشم انداز روبه روى ورودى اصلى - كه چشم اندازى بدیع و زیبا است - از طریق یك پلكان وارد حیاط سرپوشیده اى مى شویم كه به بخش هاى فرهنگى و كنسولى راه دارد. در اصلى ساختمان مى تواند همیشه باز باشد و مراجعین بخش فرهنگى و كنسولى آزادانه به آن دسترسى داشته باشند. شیخ زین الدین در این باره مى گوید: «ما این پروژه را به گونه اى طراحى كردیم كه بدون خدشه وارد شدن به عملكرد بخش ادارى، بتوان وارد بخش فرهنگى شد. این رویكرد در بعد نمادینش بدین معنا است كه ما میهمان نواز هستیم، دیگران را براى تفاهم به درون دعوت مى كنیم و به ارزش هاى مطرح دنیاى امروز كه شفافیت نقش عمده اى در آن دارد پایبندیم.»در واقع مسئله با اهمیتى كه این طرح در خود دارد این است كه به شیوه اى هنرمندانه، گونه اى شفافیت و دعوت كنندگى را به نمایش گذاشته است. ضلع شمالى ساختمان كه رو به پاركینگ سفارت قرار گرفته است، به طور كامل نمایى شیشه اى دارد و فعالیت هاى كاركنان سفارتخانه را مى توان از پشت شیشه و البته از فاصله اى دور، دید.
• مدرنیته بومى: منظومه اى از استعاره  ها






شاید این منطق تاریخ است كه با اوج گرفتن هر جریانى، نیروهاى مقاومتى در دل آن شكل مى گیرد و واقعیت را به گونه دیگرى رقم مى  زند. معمارى مدرن، فرزند انكارناپذیر انقلاب صنعتى است. نظریه پردازان و معماران دنیاى مدرن، با تكیه بر بعد انتقادى مدرنیته، به نفى معمارى ما قبل مدرن مى پردازند، بر شانه هاى بعد تكنولوژیك و ابزارى آن سوار مى شوند و دنیاى جدیدى را به تصویر مى كشند. جریان مدرن اگرچه خود متشكل از مكاتب متفاوتى است، اما رسالت اصلى
- شاید اعلام نشده اش _ یكسان سازى است. پنج اصل لوكوربوزیه (معمار و نظریه پرداز دوران مدرن) گواهى بر این مدعا است. قصه البته اینگونه نمى ماند و به تدریج نیروهاى مقاومتى در دل مدرنیته شكل مى گیرند. جریان  هایى مانند معمارى پست مدرن، نوكلاسیك و... اگرچه از دل مدرنیته بیرون آمده اند، اما با استفاده از گفتمان انتقادى مدرنیته، به نقد آن مى پردازند. امروزه در بسیارى از كشورها شاهد شكل گیرى جریان هایى هستیم كه مى خواهد به نوعى مدرنیته بومى در عرصه معمارى برسد و دغدغه  هاى تاریخ، سنت و هویت را به صورتى پرسش وار مطرح مى كند. در معمارى امروز ایران، دغدغه «بروز هویت ایرانى» به یك موضوع چالش برانگیز تبدیل شده است و كمتر سخنرانى یا مقاله اى درباره معمارى معاصر ایران مى توان یافت كه در آن به این موضوع اشاره اى نشده باشد. طراح ساختمان سفارتخانه ایران در ژاپن، در یادداشتى تحت عنوان «از پندار تا پدیدار» كه در آن به تبیین شیوه طراحى خود مى پردازد3، مى نویسد: «... برخلاف دیگران جهانى شدن و در عین حال بومى بودن را جمع ناشدنى نمى دانم. فكر مى كنم مى توان مفاهیم اختصاصى و بومى را به زبانى عام و جهانى بیان كرد، مفاهیم مشترك در همه جا مورد قبول و فهم همگان قرار مى گیرد اما مفاهیم اختصاصى اگر به زبان قابل فهم جهانى بیان شود به مقدار فراوانى همدلى و احترام دیگران را برمى انگیزد...»
شیخ زین الدین در معمارى سفارتخانه، از یك بیان مدرن استفاده مى كند. او بدون اینكه فرم ها و احجام معمارى سنتى ایران را تكرار كند، ساختمانى طراحى مى كند كه فرزند دنیاى امروز است، اگرچه در لایه   هاى پنهان اثر، تعابیرى از معمارى ایران ظهور مى یابد. بیژن شافعى معمار و پژوهشگر معتقد است: «معمارى شیخ زین الدین برگرفته از اندیشه هاى مدرن است كه تحت تاثیر ایده   هاى پست مدرن، از نشانه ها استفاده مى كند.»طراح سفارتخانه درباره موضوع «هویت ایرانى در معمارى معاصر» مى گوید: «آینده ما قطعاً به شكل گذشته نخواهد بود. هر كس مقصودش از هویت و سنت تكرار گذشته باشد، ذهنش از تصور مفهوم آینده عاجز است... دستاورد گذشتگان ما، یعنى آنچه را میراث و سنت و هویت و جز اینها مى نامیم، بارى بر دوش ما نیست، ثروتى است منتظر تخیلى قوى تا با جلوه اى نو ما را در بازار فرهنگ جهانى صاحب متاعى كند كه خریدار داشته باشد.»4
آنگونه كه از پیشینه و آثار حسین شیخ زین الدین برمى آید، او در معمارى خود به دنبال نوعى بیان استعارى از معمارى تاریخى ایران است كه با ابزارى مدرن مطرح مى شوند. استعاره  ها در آثار شیخ زین الدین، عناصرى غیرعملكردى و صرفاً نمادین نیستند. به آثار معمارى فراوانى مى توان اشاره كرد كه استعاره ها در آنها صرفاً نمادها و نشانه هایى هستند كه ارتباطى با كلیت ساختارى اثر برقرار نمى كنند. اما در آثار شیخ زین الدین، استعاره ها بخشى از كلیت ساختارى اثر را تشكیل مى دهند. شاید از این روست كه خود او از عبارت «تعابیر جدید از معمارى ایرانى» استفاده مى كند. او در اكثر موارد استعاره ها را نه به صورت نمادهایى منفرد، بلكه در ارتباط با یكدیگر تعبیر مى كند و بدین ترتیب منظومه اى استعارى را پدید مى آورد. این منظومه، همان فضاى جدیدى است كه خلق مى شود و از این طریق، فضا، رنگ و بویى ایرانى به خود مى گیرد. بنابراین طراح از طریق منظومه اى از استعاره ها كه در كلیت ساختارى اثر حل شده اند، «هویت ایرانى»  را تعبیر مى كند.
• دغدغه هاى معمار سفارتخانه و حل یك پارادوكس
شاید مهمترین دغدغه طراح سفارتخانه، خلق فضایى باشد كه در عین یكپارچگى، از شاخصه هاى فرهنگى دو ملت متفاوت نشان داشته باشد. از یك سو، طراح سفارتخانه ایران در ژاپن، در اثرش دغدغه معرفى فرهنگ و هویت ایران را دارد و از سوى دیگر مى خواهد اثرش را در بستر فرهنگى دیگرى مانند ژاپن _ كه او هم در عرصه معمارى صاحب تاریخ است _ بنشاند.
شیخ زین الدین در این باره مى گوید: «پارادوكس طراحى سفارتخانه این است كه ما چگونه مى توانیم هم معرف فرهنگ خودمان باشیم و هم براى احترام به میزبان، از نمادهاى فرهنگى او استفاده كنیم.»
راهى كه طراح برمى گزیند، در نهایت به كارگیرى مفاهیمى از معمارى دو فرهنگ است كه در یك كالبد تجسم مى یابد و نشانه هاى معمارى ایرانى را به همراه برخى از مفاهیم معمارى ژاپنى، در یك بیان مدرن و به گونه اى هماهنگ با زمینه هاى ساختارى شهر توكیو استفاده مى كند.






شیخ زین الدین در این رابطه مى گوید: «ما در این طرح، سادگى و شفافیت را از معمارى ژاپنى الهام گرفتیم. در نماى شمالى، تقسیم بندى شیشه ها از معمارى ژاپنى الهام گرفته شده است. همچنین ما از متافورهاى ایرانى استفاده كردیم و مجموع آنها را در یك بیان مدرن به كار گرفتیم. طاق بزرگ، نشانه اى از اولین ملتى است كه با اختراع طاق در چغازنبیل، در حقیقت تحولى در معمارى ایجاد كرد. یا دیوار كشیده چوبى كه تداعى كننده معمارى خشتى و آجرى ماست. از بیرون كه به ساختمان نگاه مى كنیم، معمارى آن خیلى با معمارى كشور میزبان در تضاد نیست و احترام لازم را اعمال مى كند. به تدریج كه وارد فضا مى شویم تعابیر جدید از معمارى ایران بیشتر مى شود. آن تیر بتنى كه آستانه ورود را تعریف مى كند، تعبیر جدیدى از ساباط هاى قدیمى ایران است. یا وقتى وارد سرسرا مى شویم در حقیقت وارد حیاطى شده ایم كه عنصر مهمى از معمارى ایران است كه البته ما آ ن را با تعبیر جدیدى به كار بردیم. شكل آن دیگر مربع یا مستطیل نیست و به خاطر مسائل اقلیمى مسقف شده است.»
طراح در این بنا، گونه اى انعطاف پذیرى را با استفاده از پارتیشن هاى متحرك، در كنار ایجاد شفافیت فضایى، از معمارى ژاپنى الهام مى گیرد و استعاره هایى از معمارى ایران را با تعبیرى جدید به كار مى گیرد.
دكتر اسكندر مختارى كارشناس میراث فرهنگى مى گوید: «در این معمارى رگه هایى هست كه ما را به فرهنگ دیگرى هدایت مى كند. اما من در این ساختمان ایرانى بودن را احساس مى كردم. در آن از تمثیل  ها و رنگ هاى ایرانى استفاده شده است. این معمارى حریم دارد، حجاب در آن حل مى شود و از هر نقطه  اى نمى شود همه جا را دید، در عین حال كه چشم اندازهاى بدیع در آن وجود دارد.»شیخ زین الدین مى گوید: «تیم طراحى ما نقشه  ها و مدارك كامل معمارى را تهیه كرد. بعد با بررسى هاى خیلى زیادى كه انجام دادیم شركت «نیهون سكه اى» را از میان شركت هاى معمارى ژاپنى انتخاب كردیم تا نقشه ها را با فناورى و ضوابط و مقررات معمارى ژاپن تطبیق بدهد. این شركت كمك زیادى در این زمینه به ما كرد.»این ساختمان در مدت دو سال طراحى مى شود و در مدت 15 ماه اجرا مى شود و اكنون بیش از یك سال است كه از زمان افتتاح آن گذشته است.
طراح در این باره مى گوید: «برخلاف كارهاى ما در ایران كه زمان طراحى آن چند هفته است و زمان اجرا، بى نهایت. این پروژه در مدت دو سال طراحى شد و در طول 15 ماه بدون یك روز تاخیر ساخته شد.»
پى نوشت ها:
1 _ نقد و بررسى كتاب فرزان، شماره اول آذرماه ،81 صفحه 11 در جست وجوى فضاهاى گمشده نوشته داریوش شایگان.
2 _ دوماهنامه معمار، شماره ،32 مرداد و شهریور 1384.
3 _ فصلنامه معمارى و شهرسازى، شماره 55 _ ،54 اسفند 1378.
4 _ فصلنامه معمارى و شهرسازى، شماره 55 _ ،54 اسفند 1378.
99
    آخرین مطالب جامعه مهندسان معمار جوان
    سی دی های دستیار دانشجویان معماری و عمران گروه مشاوران... میر حسین موسوی معماری كه با نور طنازی می‌كند مجموعه‌ی... تحلیل آثار مشاهیر معماری1(کلیسای رونشان) یادگاری... معرفی معماران6 (لویی کان) به گفته کان:"تمام فرم های... معرفی معماران5 (دنیل لیبسکیند) daniel libeskind ... معرفی معماران 4 ( کامران دیبا2) بزرگداشت طراح پارك... معرفی معماران3(کامران دیبا1)  بیوگرافی کامران دیبا(طباطبایی)—متولد... حسین شیخ زین الدین کیست؟... 33 نکته بر کنکور ارشدمعماری-معماری(قسمت اول) بنام... سانتیاگوكالاتراوا و شیوه ی بیانش سانتیاگوكالاتراوا... جایگاه ایستگاه های مترو در منظر شهری ● جایگاه ایستگاه... بیوگرافی فرشید موسوی فرشید موسوی فرشید موسوی استاذ... مجموعه فرهنگی فرشچیان اصفهان /فرهاد احمدی تصویر خاکی... درباره مجسمه هاى شهرى درباره مجسمه هاى شهرى مشاهیر... ایاصوفیه اَیاصوفیه‌، بزرگ‌ترین‌ كلیسای‌ مسیحیت‌ شرق‌... سفارتخانه ایران در آلبانی(علی اکبر صارمی/جواد بنکدار)... سفارتخانه ایران در توکیو 2 گزارشى درباره معمارى سفارتخانه... سفارتخانه ایران در توکیو (حسین شیخ زین الدین) گزارشى... ترافیك چهارمین برج بلند دنیا را می بلعد؟... کالبدشکافى فرآیند مدیریتى سازه‌‌ها وند بازخوانى یک... روایت ساخت نشانه پایتخت از زبان مدیر اجرایی آن دانش آموخته... نماد پایتخت نماد پایتخت، نقشی ستانده شده از برج آزادی... بام نمادین شهر تهران(روزنامه شرق) امید شمس:طرح بزرگ... مفاهیم بنیادی فضا و زمان   نوشته: حسین جوادی مقدمه... معماران درباره تهران نظر مى دهند معماران درباره تهران... موزه ی هنرهای معاصر تهران/کتاب اول موزه هنرهای معاصر... معماری معاصر مشهد(بخش اول) آثار معماری معاصر مشهد... مصاحبه با حسین زمرشیدی بزرگان معماری مصاحبه با استاد... آهن و شیشه، معماری پهلوی را دگرگون کرد آهن و شیشه،...