زیر خط فقر , underline_faghr

زیر خط فقر

زیر خط فقر , underline_faghr

زیر خط فقر

119نــــفــــــر
پسندیده اند
119نفر پسندیده اند
85/04/22 07:30

تأثیر فقر اقتصادی و عوامل آموزشی بر افت تحصیلی دانشجویان...

زیر خط فقر
تأثیر فقر اقتصادی و عوامل آموزشی بر افت تحصیلی دانشجویان در دانشگاه یزد
چكیده
نظام آموزش عالی كشور به عنوان یك نهاد و دانشگاه به عنوان یك سازمان اجتماعی در جامعه انسانی، وظیفه تأمین نیازهای جامعه از نظر سرمایه انسانی، حفاظت و حراست از دستاوردهای فكری و علمی و انتقال آنها به نسل های آینده را دارد. افت تحصیلی نظام آموزشی كشور را از اهداف پیش بینی شده دور نموده و بخشی از سرمایه ها و فرصت ها را از دست می دهد. پیامدهای این پدیده به صور مختلف از جمله اخراج، انصراف، ترك تحصیل و یا مشروط شدن دانشجو جلوه گر می شود. در این مقاله تأثیر فقر اقتصادی و عوامل آموزشی بر افت تحصیلی فرد مفروض بوده كه به روش پیمایشی (survey) مورد بررسی قرار گرفته اند. جامعه آماری این تحقیق دانشجویان دانشگاه یزد می باشند كه 320 نفر از آنها به عنوان حجم نمونه به روش تصادفی انتخاب شده اند.

در این تحقیق دو نوع پرسشنامه یكی خاص دانشجویان مشروطی و دیگری خاص دانشجویان انصرافی و اخراجی استفاده شده است و اطلاعات جمع آوری شده در قالب جداول فراوانی و نمودارها و آزمونهای آماری توصیف و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. نتایج این تحقیق نشان می دهد كه فقر خانواده مهمترین عامل افت تحصیلی دانشجویان انصرافی و اخراجی بوده است.


واژگان كلیدی
دانشجو، افت تحصیلی ، اخراجی، انصراف ، مشروط

مقدمه

شهرستان یزد 2444 كیلومتر مربع وسعت و براساس سرشماری سال 1375، دارای 388171 نفر جمعیت بوده است كه از این تعداد 363368 نفر در نقاط شهری و 24803 نفر در نقاط روستایی زندگی می كنند. بدین ترتیب نسبت شهرنشینی 94 درصد است. تراكم نسبی جمعیت در شهرستان یزد 159 نفر در كیلومتر مربع و در شهر یزد 3284 نفر در كیلومتر مربع می باشد.

بعد یا متوسط تعداد افراد در خانوارهای شهرستان یزد 5/4 نفر است و ضریب تكفل یا نسبت جمعیت به شاغلان شهرستان 95/3 نفر بوده است. از تعداد 342331 نفر جمعیت 6 ساله و بیشتر شهرستان 297131 نفر یعنی 87 درصد باسوادند. نرخ فعالیت یا میزان علاقمندی افراد به شركت در فعالیت های اقتصادی در سطح شهرستان 34 درصد است و شاغلان شهرستان یزد در سال 1375، 98275 نفر و بیكاران جویای كار 5040 نفر بوده است. بدین ترتیب نرخ بیكاری شهرستان 9/4 درصد می باشد كه در مقایسه با سایر نقاط كشور دارای پائین ترین نرخ بیكاری می باشد.

آموزش عالی در این شهرستان به دو بخش دولتی و غیردولتی تقسیم می شود. دانشگاه یزد مهمترین مركز آموزش عالی دولتی در این شهر می باشد كه از بهمن ماه سال 1367 شروع به كار نموده و در سال تحصیلی 77-76 قریب 5500 دانشجو در آن مشغول به تحصیل بوده اند. بررسی شاخص ها و موفقیت های این مؤسسه آموزشی بیانگر رشد كمی و كیفی آن در این مدت كوتاه بوده است، لذا شناخت آسیب ها و آفت هایی كه ممكن است جریان تحصیل با آن روبرو باشد و علل و اسباب موجده آن می تواند این مركز علمی را یاری رساند تا بر این مشكلات فائق آمده و گامهای بعدی را آسانتر و سریعتر و بهتر بردارد.

این تحقیق با هدف بررسی خصوصیات اقتصادی و اجتماعی افراد دارای افت تحصیلی و همچنین زمینه های تحصیلی و اقتصادی آنها به منظور شناخت این مسئله و بررسی علل و عوامل مؤثر بر افت تحصیلی به جهت جلوگیری یا كاهش افت تحصیلی انجام شده است. در این مقاله پس از سیر مباحث تجربی و نظری مربوطه و بیان روش اجرای تحقیق به بررسی یافته های آن در دو بخش توصیف و تجزیه و تحلیل داده ها خواهیم پرداخت و خلاصه نتایج و پیشنهادات مربوطه را ارائه خواهیم كرد.

سوابق تجربی و نظری تحقیق
تحقیقات زیادی بر این نكته تأكید دارند كه افت تحصیلی ارتباط بسیار قوی و نزدیكی با ویژگیهای خانوادگی دانش آموز دارد. به عبارت كلی تر وضعیت اجتماعی ـ اقتصادی خانواده رابطه معكوسی با افت تحصیلی دارد. (آستین اكلند و ولفورد Astin, Eckland & WolFord ، 1964، واگنر، شان Wagner, Shan ، 1967).

جنسیت دانش آموز نیز یك متغیر مرتبط با افت تحصیلی ست. به نظر می رسد كه مردان نسبت به زنان به نسبت بالاتری تحصیلات دبیرستان را به اتمام می رسانند (آستین،Astin, ، 1972، فنس تماچر و اسپادی Fenstemacher & Spady، 1970). نكته ای را كه باید مد نظر داشت این است كه از آنهایی كه افت دارند، نسبت بیشتری در زنان تمایل به انصراف داوطلبانه دارند تا اخراج از تحصیل (رابینسون Rabinson ، 1697، اسپادی، 1971)

از آنجا كه نوع مؤسسه تقریباً با كیفیت آن همبستگی دارد، عجیب نیست كه كیفیت مؤسسه نیز بر حضور و باقی ماندن دانش آموزان در آموزشگاه تأثیر داشته باشد (آستین، 1971، واگنر، 1968) واگنر و سول (1970) در تحقیقی برای ایالت «ویسكانیسن» دریافتند كه مؤسسات با كیفیت بالاتر، نسبت به مؤسسات با كیفیت پائین تر فارغ التحصیل بیشتری دارند.

فقر و محرومیت اقتصادی بطور بارز یكی از عواملی است كه تأثیر زیادی بر ترك تحصیل و مردودی می گذارد ولی در این زمینه باید بین فقر مطلق و فقر نسبی تفاوت قائل شد بدین معنی كه فقر مطلق با خود سختی معیشت، كم غذایی و بدغذایی، مسكن نامناسب و كاركردن در ضمن تحصیل را به همراه دارد كه همه این شرایط موجب فقدان و كمبود امكانات تحصیلی و نیامدن افراد به مدرسه یا ترك تحصیل و مردودی می شود.

«فقر نسبی ـ كه وضع نامناسب اقتصادی فرد را نسبت به افراد دیگر ارائه می كند، ممكن است خود نتیجه عوامل و متغیرهای زیادی باشد، ولی بدون شك عاملی برای افت تحصیلی به حساب می آید زیرا كه این نوع فقر اختلافات طبقاتی ایجاد می كند كه در نتیجه آن تفاوتهایی در رشد و تكامل و تفكر، زبان ، رفتار و نگرش افراد نسبت به كار و استراحت بروز می نماید و علایق و انگیزه های پیشرفت آنان را تحت تأثیر قرار می دهد، و همه این عوامل برای پیشرفت تحصیلی افراد و یا عدم آن اهمیت حیاتی دارند.

فقر مطلق عموماً در جوامعی وجود دارد كه كار افراد جهت تأمین امكانات اولیه برای بقاء و زیست آنان بوده و به صورت زندگی كشاورزی قدیم و یا كار غیرماهرانه افراد در شهرها و زندگی آنان در حداقل معیشت جلوه می كند. این نوع فقر به همراه خود مسائل و مشكلات انسانی گوناگونی از قبیل: سختی معیشت، گرسنگی و كم غذایی، بدغذایی، بیماری، خستگی و افسردگی و عدم وجود تفریح و استراحت در بردارد كه هریك باعث مشكلات و موانع برای جلوگیری از ورود افراد به نظام آموزش و پرورش و یا ترك آن و عدم موفقیت در آن به حساب می آید.» (امین فر، 1367، ص 27).

«افرادی كه در شرایط فقر و محرومیت اقتصادی به سر می برند عموماً در مكانهایی زندگی می كنند كه فاقد امكانات بهداشتی بوده، از آب سالم و نور كافی محروم بوده و منزل آنها عموماً‌ یك فضای اتاق مانندی است كه تمام فعالیتهای زندگی خانواده، و حتی آشپزی در آن انجام می گیرد. بدین لحاظ محلی است دودزده، پررفت و آمد و بسیار شلوغ و پرسروصدا و مكانی برای انجام كارهای شخصی و تكالیف درسی دانش آموزان در آن موجود نیست. كمبود نور كافی و نبودن برق برای روشنایی نیز وضع را بدتر نموده، امكان ادامه امور تحصیلی در منزل را غیرممكن می سازد كه این امر بر عدم پیشرفت تحصیلی آنان تأثیر مستقیم دارد.» (همان منبع، ص 28)

«نیاز به كار كودكان و نوجوانان و جوانان نیز كه در شرایط فقر و محرومیت اقتصادی وجود دارد یكی دیگر از عوامل افت تحصیلی به حساب می آید، زیرا كه در این قبیل شرایط امور زیادی در خانه، مزرعه و كسب و كار وجود دارند كه می توان آنها را به عهده كودكان شش، هفت ساله و بالاتر قرار داد و منافع حاصل از آنها را جهت كمك به اقتصاد ناچیز خانواده اختصاص داد. برای این خانواده ها مخصوصاً فصل جمع آوری محصول كشاورزی، فصل حیاتی است و نیاز به كار كودكان را تشدید می كند. بدین لحاظ كار كودكان مانع رفتن آنان به مدرسه خواهد بود و یا باعث حضور نامرتب آنان در مدرسه و كلاس می گردد و این امر نیز عاملی برای ترك تحصیل، مردودی و افت تحصیلی می باشد.» (همان منبع، ص 28)



روش تحقیق
روش این تحقیق پیمایشی است كه در آن پس از تهیه طرح تحقیق، پرسشنامه ای براساس اهداف و فرضیات تحقیق تهیه شده و به دانشجویان اخراجی و انصرافی و مشروطی جهت پاسخ دادن ارائه گردیده است.

دانشجویان مشروطی از طریق لیستی كه از ادارة كل آموزش دانشگاه گرفته شد شناسایی شدند و افرادی كه به عنوان نمونه برگزیده شده بودند، حضوراً به پرسشنامه پاسخ داده اند.

دانشجویان اخراجی و انصرافی به علت اینكه در زمان تحقیق در دانشگاه حضور ندارند با استخراج آدرس پستی آنها از پروندة تحصیلیشان پرسشنامه از طریق پست ارسال شده است و برای تسهیل در دادن پاسخ، پاكتهایی مهمور كه هزینه پستی آنها نیز پرداخته شده و آدرس دانشگاه نوشته شده بود به همراه پرسشنامه ها ارسال شد، تا پاسخگویان به راحتی بتوانند و یا تشویق شوند به پرسشنامه ها پاسخ دهند.

پس از جمع آوری پرسشنامه ها، نتایج استخراج و به كامپیوتر داده شده است و با استفاده از نرم افزار آماری برای علوم اجتماعی (SPSS) به تهیه جداول، نمودارها و آزمونهای آماری به توصیف و تجزیه و تحلیل اطلاعات پرداخته شده است.

99