با عرض سلام

اصطلاح گوتی در هزاره سوم ق–م به مردمی اطلاق می شده که در مشرق وشمال غربی لولوبیان و احتمالا در آذربایجان و کردستان کنونی زندگی می کردند و در هزاره اول ق-م همه اورارتوئی ها و ماناها و سوباریها و نایری ها و مادها را گوتی یا کورتی ( کُرد ) می نامیدند و گوتی ها در زمان سلطنت نارامسین (2711-2688 ق-م ) در صحنه تاریخ پدید آمده اند و گوتیان از مغرب ایران به بین النهرین حمله بردند و در آن سرزمین سالها حکومت کردند و سپس سرزمین سومر و اکد را اشغال نمودند ومدت یکصد و بیست و پنج سال حکومت کردند و دودمان شاهی اکد را در بین النهرین برانداختند و پایتخت آنان در شهر آراپخا (کرکوک‌) قرار داشت و سرانجام مردم بین النهرین بر علیه آنان قیام کردند و به کوههای زاموآ در شهرزور راندند .

گوتیان به سبب نزدیکی با قلمرو آشوریها غالبا ً مورد تهاجم آنها قرار می گرفتند و اگرچه خود در برابر آشوریها ایستادگی می کردند اما سرانجام با ایلامی ها متحد شدند و توانستند دولتی مستقل بوجود بیاورند و به خاک آشور و بابل بتازند و آنان راههای مغرب ایران را در دست داشتند و رفت و آمد کاروانها را زیر نظر داشتند .

ساکنین بابل و اطرافیان متحد شدند و گوتیان را از سرزمین خود راندند و در جنگی که به همین مناسبت اتفاق افتاد بابلیان توانستند که قدرت را از دست گوتیان بگیرند و خود حاکم سرنوشت خویش شوند و حتی به پیشروی ادامه دادند و شوش را هم تصرف کردند ولی پس از مدتی گوتیها مجددا ً قدرت گرفتند و پادشاه آنها را هم به اسارت گرفتند .

بنا به کتیبه های آشوری سرزمین گوتیان در شمال به دامنه سلسله جبال زاگروس و اوربیلوم (‌ اربیل )‌ و در جنوب به دولت شیموروم یا آلتون کوپری فعلی نزدیک زاب کوچک و ناحیه هارش یا قریه توز خرماتو و در مشرق به کرکوک و در مغرب به سرزمین لولو محدود بود .

راجع به کیش گوتی ها اسناد مهمی در دست نیست اما یکی از پادشاهان گوتی به نام لاسیراب کتیبه ای به زبان و خط اکدی به یادگار گذاشته که در آن از خدای گوتیوم و ایشتار و سین و دیگر خدایان بابلی درخواست کرده که آن کتیبه را از گزند نگه دارند و این می رساند که آنان خدایان بابلی را می پرستیده اند .

از زبان گوتیها جز نام چند شاه چیز دیگری در دست نیست و یکی از محققان در تحقیق خود در این نامها استنباط کرده که گوتیان آریانژاد و ایرانی و کُرد بوده اند از جمله نام تیریگان که نام آخرین فرمانروای گوتی است ایرانی است .

از پرستشگاه کهن گوتیان در زاگروس می توان به غار کرفتو اشاره کرد که در سرزمین هوباتومیان دیواندره و سقز است وتاکنون عده ای از جهانگردان از جمله :‌ رولن سن و دکتر ریچ و کرپورتور به دیدن این غار رفته اند و مطالبی درباره آن نوشته اند و در سال 1818 میلادی راولینسون این غار را دیده و در این غار چند راهرو و اتاق وجود دارد که در دل کوه تراشیده شده است و در بالای مدخل غار یک کتیبه به خط یونانی

خوانده می شود .

فرمانروایان گوتی که از سال 2234ق-م تا 2109ق-م به مدت یکصد و بیست وپنج سال در سرزمین گوتی فرمانروایی کرده اند عبارتند از بیست ویک نفر به نامهای :



1- ایمتا (2234-2231ق.م )

2- اینگه شوش (2231-2225ق.م )

3- سارلاگاب (2225-2219ق.م )

4- شولمه (2219-2213ق.م )

5- الولومش (2213-2207ق.م )

6- اینی ماباگش (2207-2202ق.م )

7- اینگه شوش دوم (2202-2196ق.م )

8- ایارلاگاب (2196-2181ق.م )

9- ایباته (2181-2178ق.م )

10- ایارلانگاب (2178-2175ق.م )

11- کوروم (2175-2174ق.م )

12- خابیلکین (2174-2171ق.م )

13- لائه رابوم (2171-2169ق.م )

14- ایراروم (2169-2167ق.م )

15- ایبرانوم (2167-2166ق.م )

16- خابلوم (2166-2164ق.م )

17- پوزورسین (2164-2157ق.م )

18- ایارلاگاند (2157-2150ق.م )

19- سیوما (2150-2115ق.م )

20- سی اوم (2115-2109ق.م )

21- تیریگان (2109-2109ق.م )